LECZNICZE WŁAŚCIWOŚCI TRAW

Trawy to nie tylko ozdoby rabat czy zielone kobierce trawników ale również zioła. Niektóre gatunki należące do rodziny traw (Poaceae) zawierają w swym składzie chemicznym cenne substancje lecznicze.

Spośród rodzimych gatunków traw dobroczynne działanie na nasz organizm może mieć uporczywy chwast - Perz właściwy (Agropyron repens). Do celów leczniczych wykorzystywane jest kłącze perzu – Agropyri Rhizoma, zawierające garbniki, gorycze, flawonoidy i kwas salicylowy. Napar używany jest jako środek moczopędny w nieżycie nerek, skąpym wydalaniu moczu, w obrzękach kamicy moczanowej, również w niewydolności wątroby i zmniejszonym wydalaniu żółci oraz w miażdżycy. Odwar jest środkiem pomocniczym w leczeniu nadwagi i trądziku młodzieńczego oraz uzupełniającym niedobory jodu, pobudzającym czynności gruczołu tarczycowego.

Innym krajowym gatunkiem leczniczym jest drżączka średnia (Briza media) – kłączowa trawa o delikatnych, dekoracyjnych kwiatostanach. W medycynie ludowej napar z ziela ma zastosowanie w bólach pęcherza moczowego. Naparem można też przemywać oczy przy zapaleniu spojówek. Świerze ziele rzekomo potęguje popęd płciowy.

Turówka wonna (Hierochloë odorata) to roślina objęta w Polsce częściową ochroną gatunkową.  Rośnie na obrzeżach Puszczy Białowieskiej i na Pomorzu.  Surowcem zielarskim jest ziele turówki (Herba Hierochloë). Zawiera kumarynę (ok. 0,6%), kwas kumarynowy, ferulowy i melilotowy. W medycynie ludowej stosowana jest zewnętrznie w postaci naparów z ziela i wewnętrznie na dolegliwości układu pokarmowego. Pochodne kumaryny zawartej w roślinie działają przeciwskurczowo. Stosowane są również w przemyśle perfumeryjnym. Źdźbła turówki używane są do aromatyzowania wódki (żubrówka).

Lecznicze właściwości posiada wiele uprawianych w Polsce zbóż. Jednym z nich jest kukurydza zwyczajna (Zea mays). Zielarską częścią kukurydzy są znamiona (Maydis Stigma). Zawierają tłuszcze, sole mineralne, saponiny, garbniki, witaminę C oraz cukry. Odwar ze znamion działa korzystnie na wątrobę i drogi żółciowe, leczy stany zapalne dróg moczowych, cukrzycę i reguluje miesiączkowanie. Płatki z nasion kukurydzianych obniżają poziom cholesterolu we krwi, działają korzystnie w schorzeniach wątroby i układu nerwowego (depresje). Kukurydza zawiera substancje chemiczne zapobiegające powstawaniu nowotworów, obniża ryzyko chorób serca i próchnicy.

Owies siewny (Avena sativa) to zboże uprawiane w Polsce głównie w rejonach górskich. Jest rośliną bogatą w związki alkaloidowe, skrobię, witaminy z grupy B i prowitaminę A, a także w sole mineralne (krzem, żelazo, mangan, cynk, miedź i kobalt). Wywar z ziarniaków stosuje się w nadciśnieniu tętniczym, a przy grypie lub anginie jako środek napotny i przeciwgorączkowy. Składniki zawarte w ziarnie pobudzają skurcz mięśni, przyspieszają regenerację uszkodzonej tkanki, pobudzają ośrodkowy układ nerwowy. Wywar ze słomy stosuje się do okładów na miejsca obolałe oraz w kąpieli jako środek przeciwreumatyczny. Płatki owsiane po ugotowaniu zalecane są rekonwalescentom i osobom wyczerpanym fizycznie i psychicznie jako środek wzmacniający.

Jęczmień zwyczajny (Hordeum vulgare) to zboże, z którego produkuje się mąkę, kaszę, słód do wyrobu piwa i skarmia się nim zwierzęta. Zawiera duże ilości skrobi i soli mineralnych. Ziarno, otręby i słód jęczmienny stosuje się do leczenia dróg oddechowych, biegunek, schorzeń nerek i pęcherza moczowego. Odwar z ziarniaków obniża poziom cholesterolu we krwi, hamuje rozwój nowotworów, ułatwia pracę jelit i zapobiega zaparciom.

Pszenica zwyczajna (Triticum vulgare) jest kosmopolityczną rośliną uprawną, której największe uprawy znajdują się w Europie, wschodniej Azji oraz Indiach, obu Amerykach a także Australii. Pochodzi z Bliskiego Wschodu. W medycynie stosuje się otręby pszenne, które likwidują zaparcia, poprawiają funkcjonowanie jelit, zapobiegają uchyłkowatości jelita grubego, żylakom i hemoroidom. Mają również związek z niższym wskaźnikiem zachorowań na raka jelita grubego.

Ryż siewny (Oryza sativa) to zboże, którego ojczyzną jest Azja. Największe uprawy znajdują się w Chinach i Indiach. Ryż stanowi podstawę wyżywienia 1/3 ludności świata. Spożywanie ryżu zaleca się w stanach przemęczenia, nadciśnieniu tętniczym i biegunkach. Może być pomocny w łuszczycy, niestrawności i nadmiernej laktacji. Zawiera składniki przeciwnowotworowe.

Wetiweria pachnąca (Vetiveria zizanioides) to trawa rosnąca w pd. – wsch. Azji, wykorzystywana do produkcji olejków eterycznych. Korzeń wetiweri uważany jest za bardzo silny afrodyzjak. Ludność Północnych Indii wykorzystuje różne części tej trawy przeciw różnym dolegliwościom i chorobom np. gorączce, bólom głowy, reumatyzmowi czy epilepsji. Pastę ze świeżych korzeni stosuje się przeciw wrzodom i przy ugryzieniach węży, a wywar z łodyg używany jest przy zapaleniu dróg moczowych. Ludność z Madhya Pradesh ze  środkowych Indii wykorzystuje sok liści Vetiveria zizanioides jako środek przeciw pasożytom jelit, a wywar z korzeni do inhalacji przy malarycznej gorączce.

Palczatka cytrynowa (Cymbopogon citratus) jest rośliną szeroko uprawianą w krajach tropikalnych. Jej liście i łodygi mają silny cytrynowy smak oraz zapach. Zawierają dwa cenne olejki: cytral (70-80%) i mircen (20%). W Ameryce Południowej napar z trawy cytrynowej jest popularnym napojem odświeżającym. Ma on przyjemny, cytrynowy smak i aromat, zwiększa zdolność koncentracji i rozjaśnia umysł. Nalewka i napar z palczatki cytrynowej działają przeciwdepresyjnie, usprawniają procesy kojarzenia, zapamiętywania i postrzegania, znoszą nerwice wegetatywne. Pobudzają wydzielanie soków trawiennych, krążenie krwi i rozgrzewają ciało. Mają silne właściwości fungistatyczne (hamujące rozwój grzybów), pierwotniakobójcze i bakteriostatyczne. Trawa cytrynowa wyraźnie hamuje rozwój drożdżaków. Zastosowana na skórę zmniejsza wydzielanie łoju, odświeża, znosi zapach potu. Nalewka z tego gatunku trawy jest dobra w leczeniu opryszczki. Preparaty z trawy cytrynowej wykorzystywane są w przypadku stanów zapalnych gardła, jamy ustnej, krtani i oskrzeli i zatok.

 
 
                      
 
 
Daniel Skarżyński