Strona główna

DENDROFLORA ARBORETUM W WOJSŁAWICACH


Informacje ogólne o kolekcjach

W Wojsławicach ze względu na stare, historyczne założenie ogrodowe, nie przyjęto tradycyjnego układu kolekcji roślin systematycznego lub geograficznego. Rozmieszczone są one w układzie krajobrazowym i ekologicznym, zgodnie z ich siedliskowymi wymaganiami i dlatego rozproszone na całym terenie. Specjalizacją Arboretum są rośliny z rodziny wrzosowatych oraz drzewa i krzewy nie mrozoodporne w innych częściach kraju. Dendenrologiczną kolekcję wzorcową stanowią historyczne odmiany różaneczników rasy łużyckiej, tzw. odmiany Seidla. We wrześniu 2001 r. kolekcja roślin drzewiastych obejmowała 1497 taksonów, które reprezentowały 71 rodziny i 204 rodzajów. Do gromady Gymnospermae (Gymnospermatophyta) Nagozalążkowe (Nagonasienne) należało 291 taksonów z 6 rodzin i 26 rodzajów. Gromada Angiospermae (Angiospermatophyta) Okrytozalążkowe (Okrytonasienne) liczyła 1206 taksonów z 65 rodzin i 178 rodzajów. Podział rodzin na rodzaje oraz ogólną liczbę gatunków na świecie w obrębie rodziny i rodzajów przyjęto za M. Griffiths 1994. W obrębie rodzin i rodzajów liczba uprawianych taksonów w Arboretum w Wojsławicach wynosiła:
Actinidiaceae Hutch. - Aktinidiowate 3/335 (1/4): Actinidia -aktinidia 4;
Agavaceae Endl. - Agawowate 18/580 (1/1): Yucca - jukka 1;
Alangiaceae Lam. - Alangiowate 1/17 (1/1): Alangium - alangium 1;
Anacardiaceae Lindl. - Nanerczowate 73/850 (2/4): Cotinus - perukowiec 3,
                                     Rhus sumak 1;
Annonaceae Juss - Flaszowcowate 128/2050 1/1 : Asimina - urodlin 1;
Apocynaceae Juss. - Toinowate 215/2100 (1/7): Vinca - barwinek 7;
Aquifoliaceae Bartl. - Ostrokrzewowate 4/420 (2/22): Ilex - ostrokrzew 21,
                                     Nemopanthus - nemopantus 1;
Araliaceae Juss. - Araliowate 57/800 (4/10): Aralia - aralia 2, Eleutherococcus -kolcosił 1,
                                     Hedera - bluszcz 5, Kalopanax - kalopanaks 2;
Aristolochiaceae Juss. - Kokornakowate 7/410 (1/1): Aristolochia - kokornak 1;
Asclepiadaceae R.Br. - Trojeściowate 347/2850 (2/2): Metaplexis - metapleksis 1,
                                     Periploca - obwojnik 1;
Berberidaceae Juss.- Berberysowate 15/570 (3/20): Berberis - berberys 16,
                                     × Mahoberberis - mahoberberys 2, Mahonia - mahonia 2;
Betulaceae Gray. - Brzozowate 6/150 (5/33): Alnus - olsza 7, Betula - brzoza 18,
                                     Carpinus - grab 3, \Corylus - leszczyna 4, Ostrya - chmielograb 1;
Bignoniaceae Juss. - Bignoniowate 112/725 (2/12): Campsis - milin 7, Catalpa - surmia 5;
Buddlejaceae Bartling - Budlejowate 29/600 (1/1): Buddleja - budleja 1;
Buxaceae Dumort. - Bukszpanowate 5/60 (2/9): Buxus - bukszpan 7,
                                    Pachysandra - runianka 2;
Calycanthaceae Lindl. - Kielichowcowate 3/9 (2/4): Calycanthus - kielichowiec 3,
                                     Chimonanthus - zimokwiat 1;
Caprifoliaceae Juss. - Przewiertniowate 16/365 (6/47): Diervilla - dierwilla 2,
Lonicera - suchodrzew, wiciokrzew 10, Sambucus - bez 8,
Symphoricarpos - śnieguliczka 2, Weigela - krzewuszka 7,
                                 Viburnum - kalina 19;
Celastraceae R.Br. - Dławiszowate 94/1300 (4/16): Celastrus - dławisz 2, Euonymus
trzmielina 12, Paxistima - paksistima 1, Tripterygium tripterygium1;
Cephalotaxaceae Neger - Głowocisowate 2/16 (2/6): Cephalotaxus głowocis 4, Torreya -                                              torreja 2;
Cercidiphyllaceae Siebold et Zucc. Grujecznikowate 1/2 (1/3): Cercidiphyllum -grujecznik 3;
Clethraceae Klotzsch. - Orszelinowate 1/ok. 30 (1/6): Clethra - orszelina 6;
Cornaceae Dumort. - Dereniowate 12/90 (3/33): Aucuba - aukuba 1, Cornus - dereń 31,
                                     Helwingia - helwingia 1;
Cruciferae Juss.- Krzyżowe 390/3000 (1/1): Iberis - ubiorek 1;
Cupressaceae Bartling - Cyprysowate 17/113 (14/111): Calocedrus - cedrzyniec 2,
                                          Chamaecyparis - cyprysik 39, Cryptomeria - szydlica 6,
                                          Cunninghamia - kuningamia 1, ×     Cupressocyparis - cyprysowiec 2,
                                          Cupressus - cyprys 1, Juniperus - jałowiec 36, Metasequoia -
                                          metasekwoja 1, Microbiota - mikrobiota 1, Platycladus -
                                          platykladus 2, Sequoiadendron - mamutowiec 1, Taxodium
                                          cypryśnik 1, Thuja żywotnik, 13, Thujopsis żywotnikowiec 5;
Empetraceae S.F. Gray - Bażynowate 3/5 (1/1): Empetrum - bażyna 1;
Ericaceae Juss. - Wrzosowate 103/3350 (16/552): Andromeda - modrzewnica 2,
                                           Arctostaphylos mącznica 1, Bruckenthalia brukentalia 1,
                                           Calluna - wrzos 6, Daboecia - dabecja 1, Enkianthus - enkiant 6,
                                           Erica - wrzosiec 3, Gaultheria - golteria 2, Kalmia-kalmia 8,
                                           Leucothöe - kiścień 5, Leiophyllum - lejofylum 1, Menziesia -
                                           menziesia 1, Oxydendrum - kwasnodrzew 1, Pieris - pieris 55,
                                           Rhododendron - różanecznik 468, Zenobia - zenobia 1;
Eupteleaceae Wilh. - Olszankowate 1/3 (1/1): Euptelea - olszanka 1;
Fagaceae Dumort. Bukowate 7/1050 (3/25): Castanea -kasztan 2, Fagus - buk 16,
                                           Quercus - dąb 7;
Flacourtiaceae DC. - Strzeligłogowate 89/875 (1/2): Idesia - idesja 2;
Gingkoaceae Eng. - Miłorzębowate 1/1 (1/7): Gingko - miłorząb 7;
Gramineae Juss. - Trawy 635/9000 (6/9): Fargesia - fargesia 1, Phyllostachys -
                                            fyllostachys 3, Pleioblastus - plejoblastus 1, Pseudosasa -
                                            pseudosasa 1, Sasa - sasa 2, Semiarundinaria - semiarundinaria 1;
Grossulariaceae DC. - Agrestowate 23/400 (2/5): Ribes - porzeczka 4, Itea - itea 1;
Hamamelidaceae R.Br. - Oczarowate 28/90 (7/23): Corylopsis - leszczynowiec 4,
                                            Fothergilla - fotergilla 2, Hamamelis - oczar 12, Liquidambar -
                                            ambrowiec 2, Parrotiopsis - parocjowiec 1, Sinowilsonia -
                                            sinowilsonia 1, Sycopsis - sykopsis 1;
Hippocastanaceae DC. - Kasztanowcowate 2/15 (1/5): Aesculus - kasztanowiec 5;
Hydrangeaceae Dumort. - Hortensjowate 17/170 (4/27): Deutzia żylistek 1, Hydrangea -
                                            hortensja 17, Philadelphus - jaśminowiec 8, Schizophragma -
                                            przywarka 1;
Juglandaceae A.Rich. ex Kunth - Orzechowate 7/59 (1/2): Juglans - orzech 2;
Lardizabalaceae Decne. - Krępieniowate 8/21 (2/2): Akebia - akebia 1, Decaisnea
                                            palecznik 1;
Leguminosae Juss. - Strączkowe 657/16400 (10/21): Amorpha - amorfa 1, Caragana -
                                            karagana 2, Cercis judaszowiec 3, Colutea - moszenki 1, Genista -
                                            janowiec 1, Gleditsia - glediczja 3, Laburnum - złotokap 2, Robinia
                                            grochodrzew 3, Sarothamnus - żarnowiec 1, Wisteria - glicynia 4;
Liliaceae Juss. - Liliowate 240/4640 (2/2): Ruscus - myszopłoch 1, Smilax - smilaks 1;
Magnoliaceae Juss. - Magnoliowate 7/200 (2/27): Liriodendron - tulipanowiec 1, Magnolia -
                                            magnolia 26;
Malvaceae Juss. - Ślazowate 116/1550 (1/3): Hibiscus - ketmia 3;
Menispermaceae Juss. - Miesięcznikowate 78/520 (1/1): Menispermum - miesięcznik 1;
Myricaceae Blume - Woskownicowate 3/50 (1/1): Myrica - woskownica 1;
Nyssaceae Dumort. - Błotniowate 3/8 (2/2): Nyssa - błotnia 1, Davidia - dawidia 1;
Oleaceae Hoffmanns. et Link - Oliwkowate 24/900 (8/30): Abeliophyllum - abeliofyllum 1,
                                            Chionanthus - śniegowiec 1, Forsythia - forsycja 5, Fraxinus -
                                            jesion 5, Jasminum - jaśmin 2, Ligustrum - ligustr 4, Osmanthus -
                                            osmantus 1, Syringa - lilak 11;
Paeoniaceae Rudolphi - Piwoniowate 2/34 (1/3): Paeonia - piwonia 3;
Pinaceae Lindl. - Sosnowate 9/194 (7/145): Abies - jodła 20, Cedrus - cedr 4, Larix -
                                            modrzew 9, Picea - świerk 51, Pinus - sosna 50, Pseudotsuga
                                            daglezja 5, Tsuga - choina 6;
Platanaceae Juss. - Platanowate 1/7 (1/1): Platanus - platan 1;
Punicaceae Horan. - Granatowcowate 1/2 (1/1): Punica - granat 1;
Ranunculaceae Juss. - Jaskrowate 58/1750 (2/10): Clematis - powojnik 9, Xanthorhiza -
                                            ksantoriza 1;
Rhamnaceae Juss. - Szakłakowate 53/875 (2/2): Ceanothus - prusznik 1; Frangula
                                            kruszyna 1,
Rosaceae Juss. - Różowate 107/3100 (23/60): Amelanchier - świdośliwa 1, Aronia -
                                            aronia 3, Chaenomeles - pigwowiec 2, Cotoneaster - irga 10,
                                            Crataegus głóg 2, Exochorda - obiela 2, Holodiscus -
                                            pustokrężnik 1, Kerria - złotlin 2, Malus - jabłoń 2, Neillia - neillia 1,
                                            Oemleria - osmaronia 1, Photinia - głogownik, stranwesia 2,
                                            Physocarpus - pęcherznica 2, Potentilla - pięciornik 5, Prunus - śliwa,
                                            brzoskwinia, czereśnia 7, Pyracantha - ognik 3, Pyrus - grusza 2, Rosa
                                           - róża 2, Rubus - jeżyna 1, Sorbaria - tawlina 1, Sorbus - jarząb 6,
                                            Spiraea - tawuła 5, Stephanandra tawulec 1;
Rubiaceae Juss. - Marzanowate 630/10400 (1/1): Cephalanthus guzikowiec 1;
Rutaceae Juss. - Rutowate 161/1700 (4/4): Phellodendron korkowiec 1, Poncirus
                                            poncyria 1, Skimmia skimmia 1, Zanthoxylum żółtodrzew 1;
Salicaceae Mirb. Wierzbowate 2/435 (2/15): Salix wierzba 13, Populus topola 2;
Sapindaceae Juss. Mydleńcowate 144/1325 (1/1): Xanthoceras ksantoceras 1;
Schisandraceae Blume Cytryńcowate 2/47 (1/2): Schisandra cytryniec 2;
Sciadopityceae Hayata Sośnicowate 1/1 (1/1): Sciadopitys sośnica 1;
Scrophulariaceae Juss. - Trędownikowate 224/4450 (1/1): Paulownia paulownia 1;
Stachyuraceae J.Agardh -1/10 (1/1): Stachyurus - stachiurus 1;
Staphyleaeceae Lindl. - Kłokoczkowate 5/27 (1/2): Staphylea - kłokoczka 2;
Styracaceae Dumort. - Styrakowate 12/165 (3/4): Halesia - ośnieża 1, Pterostyrax -
                                            styrakowiec 1, Styrax - styraks 1;
Taxaceae Gray - Cisowate 6/20 (1/21): Taxus - cis 21;
Theaceae D.Don - Herbatowate 28/520 (2/2): Franklinia - franklinia 1, Stewartia -
                                            stewarcja 1;
Thymelaceae Juss. - Wawrzynkowate 50/720 (1/7): Daphne - wawrzynek 7;
Tiliaceae Juss. - Lipowate 48/725 (2/2): Grewia - grewia 1, Tilia - lipa 1;
Trochodendraceae Prantl - Trochodendronowate 1/1 (1/1): Trochodendron -
                                            trochodendron 1;
Ulmaceae Mirb. - Wiązowate 16/140 (2/6): Ulmus - Wiąz 4, Zelkova - brzostownica 2;
Verbenaceae A.St.-Hil. - Werbenowate 91/1900 (2/7): Callicarpa - kalikarpa 5,
                                            Clerodendrum - szczęślin 2;
Vitaceae Juss. - Winoroślowate 13/800 (3/13): Ampelopsis - winnik 2, Parthenocissus -
                                            winobluszcz 6, Vitis - winorośl 5.

Kolekcje drzew, krzewów i krzewinek uzupełnia 450 gatunków i odmian bylin, których nie ujęto w spisie. Reprezentują one 75 rodzin i 171 rodzajów. W tej grupie roślin najliczniej reprezentowane są rodzaje: Astilbe tawułka, Carex turzyca, Geranium bodziszek, Hemerocallis liliowiec, Hosta funkia. Kolekcje roślin nasiennych uzupełniają rośliny z gromady Polypodiophyta paprociowe, wśród których ponad 30 gatunków i odmian z 13 rodzajów tworzy malownicze grupy.

Nazewnictwo

W Index Plantarum drzew i krzewów Arboretum w Wojsławicach starano się uporządkować łacińskie i polskie nazwy roślin w randze od gatunku do odmiany uprawnej. Dla każdego taksonu zaproponowano prawidłową nazwę łacińską i polską oraz związane z nimi inne nazwy. Ze względów porządkowych do synonimów zaliczono również nazwy z niekompletnym zestawem autorów, różne warianty ortograficzne i językowe oraz nazwy stosowane błędnie. Nie uwzględniono jedynie tych wariantów ortograficznych, których tożsamość nie budzi wątpliwości (np. zamiast silvestris - sylvestris ). Przy wyborze obowiązujących nazw roślin, szczególnie dla odmian uprawnych, wybór jednego dzieła, które można przyjąć za podstawę przy ustalaniu nomenklatury jest niemożliwy. W pierwszej kolejności preferowano krytyczne listy (np.: Z. Mirek et al. 1995; H. Welch & G. Haddow 1993; G.F. Frodin & R. Govaerts 1996; D. Chamberlain et al. 1996) i monografie danego rodzaju (np.: D.M. van Gelderen et al. 1994; F.C. Galle 1997) oraz opracowania kompleksowe (np.: M. Griffiths 1994; R. Zander 2000). Korzystano także z artykułów w czasopismach naukowych, z katalogów szkółkarskich, ze spisów roślin ogrodów botanicznych i arboretów oraz z periodyków ogrodniczych (np. „Garten Praxis”). W przypadkach wątpliwych kierowano się następującymi zasadami:
a) przyjmowano za obowiązującą nazwę najlepiej ugruntowaną i najczęściej stosowaną;
b) starano się nie wprowadzać zmian tam, gdzie brak jest ku temu dostatecznego uzasadnienia;
c) dla odmian uprawnych preferowano nazwę w języku kraju, w którym została otrzymana;
d) nadając nowe nazwy polskie, starano się łacińskie nazwy rodzajowe zapisać w polskiej transkrypcji.
W wielu przypadkach nie jesteśmy w pełni przekonani co do słuszności propozycji nazwy rośliny i budzą one także nasze wątpliwości, np. Rhododendron Laetevirens grex (P.A. Cox, K.N.E. Cox, 1988). Podjęcie jednak pewnych rozstrzygnięć arbitralnych było nieuniknione i mamy nadzieję, że margines tej niedoskonałości maksymalnie zmniejszyliśmy.

Spis znaków i skrótów:


roślina trująca

V/VI, V-VI, 1. poł. V miesiące kwitnienia (owocowania): na przełomie, od-do lub w pierwszej połowie
[...] rodzice
< mniejszy, przed
> większy, po
+ mniej więcej
(+) żeński
(>) męski
Arb. Arboretum
auct. auctores = autorzy
b. bardzo
b. mroz. bardzo mrozoodporny
Baumsch. Baumschule = szkółki
comb. nova combinatio nova = nowe połączenie
cv. cultivar = kultywar, odmiana uprawna
d. dawniej
dł. długość
dość mroz. dość mrozoodporny
dost. mroz. dostatecznie mrozoodporny
E rośliny wymierające w Polsce
em. emendavit = poprawił
et i
et al. et alii = i inni
Ex rośliny wymarłe i przypuszczalnie wymarłe w Polsce
ex z
f. forma
F.C.C First Class Certificate = najwyższy znak jakości
fot. fotografia
gat. gatunek
gm. gmina
HCC Horticultural Colour Chart = Ogrodnicze Wzorce Barw
hort. hortulanorum = ogrodowy, mieszańcowy, wg ogrodników, szkółkarzy
I rośliny o nieokreślonym zagrożeniu w Polsce
I-XII miesiące
kat. katalog szkółkarski
kw. kwatera wg oznaczeń na planie
mmgat. mieszaniec międzygatunkowy
MPZ Miejskie Przedsiębiorstwo Zieleni
mroz. mrozoodporny
ndost. mroz. niedostatecznie mrozoodporny
nie mroz. nie mrozoodporny
nn nieznane
non nie
Nurs. Nursery = szkółka
OB Ogród Botaniczny, Botanischer Garten, Botanical Garden, Botanická Zahrada itd.
OBUWr. Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego
odm. odmiana
odm. bot. odmiana botaniczna
odm. upr. odmiana uprawna
p.p. pro parte = po części, częściowo
pan. panorama
płd. - południe
pgat. podgatunek
PL roślina krajowa
płn. północ
poch. - pochodzenie rośliny i rok posadzenia w Arboretum
poł. połowa
R rośliny rzadkie w Polsce
Rchr. roślina chroniona w Polsce
RHS The Royal Horticultural Society = Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze w
Londynie
Sect. sekcja
sp. species = gatunek
ssp. subspecies = podgatunek
Subsect. podsekcja
syn. synonim
szer. szerokość
szk. szkółki
śr. środkowa (-y)
śred. średnica
upr. uprawa
V rośliny narażone na wyginięcie w Polsce
var. varietas = odmiana geograficzna
wsch. wschód
wyst. występowanie; nazwy prowincji i stanów przyjęto w wersji angielskiej
× mieszaniec międzygatunkowy lub międzyrodzajowy
zach. zachód
zad. mroz. zadowalająco mrozoodporny

Wyjaśnienia:


Barwa po nazwie barwy podano dla niektórych taksonów numer katalogowy barwy wg R.H.S. Colour Chart, np. prawie biała (155A-B) lub wg Horticultural Colour Chart, wtedy dodatkowo podano HCC, np. jasnoróżowa (HCC 25/2).
Liście dwusezonowe liście dwupostaciowe: a) zimowe - wyrastają latem, zimują i opadają latem następnego roku; b) letnie - wyrastają wiosną i opadają przed zimą, występują razem z liśćmi zimowymi.
Liście sezonowe utrzymują się na roślinie krócej niż 12 miesięcy; wyrastają na wiosnę, zasychają i opadają przed nadejściem zimy.
Liście wielosezonowe utrzymują się na roślinie dłużej niż 12 miesięcy, najczęściej 3-7 lat; (= roślina zawsze zielona = „zimozielona”).
Mrozoodporność przyjęto ogólnie stosowaną w Europie skalę mrozoodporności roślin za D. Schreiber (w: A. Bärtels 1991) i nieznacznie ją zmodyfikowano, zaokrąglając wartości temperatur:
Rodzice jeżeli dysponowano danymi, podano w nawiasie kwadratowym, po nazwie łacińskiej głównej, na pierwszym miejscu prawdopodobną „matkę”. Jeżeli płeć rodziców była znana, „matkę” oznaczono znakiem (+).
Terminy morfologiczne przyjęto określenia stosowane w polskich opracowaniach dendrologicznych.
Wymiary podano najpierw wysokość lub długość, potem szerokość.
Wymiary drzew jeżeli dysponowano danymi, podano kolejno: wysokość drzewa w metrach, następnie obwód pnia na wysokości 130 cm i wiek drzewa w latach. Wymiary największych drzew w Polsce podano za C. Pacyniakiem 1992, dodając do podawanego wieku 8 lat. Wymiary największych drzew w okolicach Wrocławia podano na podstawie pomiarów wykonanych w 1992 r., a w Arboretum w Wojsławicach - w 2000 r.

Do góry