rodzina Ericaceae Wrzosowate
Rhododendron L. 1753
c syn.: rododendron, polanka (= azalia), raniec (= ranecznik)
Wedug obecnej klasyfikacji botanicznej do rodzaju naley 708 gatunkw (D. Chamberlain i inni 1996) wystpujcych gwnie na pkuli pn., od strefy arktycznej do gr tropikw, na poudniu po Malezj i Australi (1 gatunek tylko na Pwyspie York). W Polsce rosn w naturze dwa gatunki ranecznik ty (R. luteum Sweet 1830) i bagno zwyczajne (R. tomentosum (Stokes) Harmaja var. tomentosum 1990). Uprawiane s 164 taksony „botaniczne” oraz ponad 700 odmian ogrodowych. W kolekcji rolin z rodzaju Rhododendron w Arboretum w Wojsawicach znajduj si obecnie 447 taksony, z czego 117 to gatunki. Pozostae taksony to odmiany uprawne (330 = 100%) i reprezentuj grupy: Catawbiense - 29%, Azalie Knap Hill-Exbury - 9%, Yakushimanum - 7%, Azalie Mollis - 5%, Ponticum - 5% oraz przedstawiciele 30 innych grup - 45%. Taksony „botaniczne” (117 = 100%) reprezentuj: podsekcja Triflora 10%, Pontica 10%, Fortunea - 8%, sekcja Pentanthera - 8%, i po 6% sekcja Tsutsusi, podsekcja Lapponica, Taliensia, natomiast przedstawiciele 27 innych sekcji lub podsekcji - 46%. Roliny z tej rodziny s to krzewinki, krzewy i drzewa o pczkach zrnicowanych na wegetatywne i kwiatowe. Licie maj sezonowe, dwusezonowe lub wielosezonowe rnej wielkoci, od kilku mm, np. w podsekcji Lapponica, do 70 cm u Rhododendron sinogrande, zwykle caobrzegie, nagie lub pokryte woskami, z gruczokami, tarczkami lub bez nich. Kwiaty s zwykle 5-krotne, zrosopatkowe lub z gboko wcit koron, owadopylne (gwnie zapylane przez trzmiele) lub samopylne. Korona od 1 do 15 cm rednicy, rnej barwy i ksztatu dzwonkowata, lejkowata, rurkowata lub talerzykowata, szybko opada po przekwitniciu. Kwiaty wystpuj rzadko pojedynczo, np. u Rhododendron forrestii, zwykle s zebrane w szczytowych wielokwiatowych baldachogronach, np. u Rhododendron occidentale do 54 kwiatw. Owocem jest zdrewniaa torebka pkajca wzdu cian pomidzy komorami, z licznymi drobnymi nasionami.
kwatera IIIB    fot.45
007826
Rhododendron albrechtii Maxim. 1870
Subg. Pentanthera, Sect. Sciadorhodion
syn.: Azalea albrechtii (Maxim.) Kuntze 1891, Rhododendron albrechtii Maxim. f. canescens Sugim. 1975
Azalia Albrechta
K r z e w 1,0 - 1,5 m wysokoci, w ojczynie 2 - 3 m. P d y prawie nagie, rdzawobrzowe. L i c i e sezonowe 4 - 12 1,5 - 6,0 cm, odwrotnie jajowate do lancetowatych, zwykle po 4 - 5 na wierzchokach krtkich pdw; z wierzchu ciemnozielone, od spodu janiejsze i pokryte woskami; jesieni tozielone z karminowym brzegiem. K w i a t y w IV/V, przed lub rwnoczenie z rozwojem lici, szerokodzwonkowate, jaskrawopurpurowoczerwone; zebrane po 3 - 5 na kocach pdw. Wyst .: r. i pn. Japonia do 1000 m n.p.m. U p r .: dost. mroz. ( - 23 C); w uprawie od 1892 r. Warto w i e d z i e : nazwa nadana ku czci rosyjskiego lekarza M. Albrechta, ktry odkry ten gatunek w 1862 r. w Japonii. P o c h .: Rhododendronpark Bremen ofiarowa P. Muras - 1990.
kwatera IIC
007827
Rhododendron ambiguum Hemsl. 1911
Subg. Rhododendron, Sect. Rhododendron, Subsect. Triflora
syn.: Rhododendron chiengshienianum W.P.Fang 1942
Ranecznik zmienny
K r z e w 1,0 - 1,5 m wysokoci, w ojczynie 2 - 5 m. P d y proste, cienkie, twarde, pokryte gsto tarczowatymi woskami. L i c i e wielosezonowe 3,5 - 9,0 2 - 4 cm, wskojajowate, na wierzchoku zaostrzone, z wierzchu oliwkowozielone, spodem z licznymi tarczkowatymi woskami; intensywnie aromatyczne. K w i a t y w V, 2 - 4 cm red., szerokolejkowate, jasnote z jasnozielonymi lub ciemnotymi ctkami; zebrane po 3 - 6 w lunych, wierzchokowych kwiatostanach. Ksztat i barwa kwiatw zmienna. W y s t .: Chiny zach. Sichuan i Guizhou na wysokoci 2600 - 4500 m. U p r .: dost. mroz. ( - 23 C). P o c h .: Rhododendronpark Bremen ofiarowa P. Muras - 1990.

kwatera IIIF 010881
Rhododendron amesiae Rehder et E.H.Wilson 1913
Subg. Rhododendron, Sect. Rhododendron, Subsect. Triflora
Ranecznik szczeciniasty
K r z e w 1,5 - 2 m wysokoci, w ojczynie 2 - 4 m, bardzo podobny do Rhododendron concinnum, ale ogonek liciowy i mode p d y pokryte szczeciniastymi woskami. K w i a t y w V, 3,5 cm d., rowe do ciemnorowych. W y s t .: Chiny pn.-zach. Sichuan na wysokoci 2300 - 3000 m. U p r .: mrozoodporno niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie zad. mroz. ( - 26 C), w Niemczech mrozoodporny. P o c h .: Rhododendronpark Bremen ofiarowa S. Sktas - 1995.
kwatera IIIF
002798
Rhododendron arborescens (Pursh.) Torr. 1824
Subg. Pentanthera, Sect. Pentanthera
syn.: Azalea arborescens Pursh. 1914, Azalea arborescens Pursh. var. richardsonii (Rehder) Ashe 1922, Azalea
fragrans
Raf. 1820, Azalea viscosa Marshall 1785 non L. 1753, Rhododendron arborescens (Pursh) Torr. var.
richardsonii Rehder 1921
Azalia drzewkowata, syn.: Azalia drzewiasta
K r z e w 2 - 3 m wysokoci, w ojczynie drzewko 36 m, wyprostowany i zwarty. P d y nagie i gadkie. Mode pdy z niebieskim odcieniem. L i c i e sezonowe 4 - 9 1 - 3 cm, przewanie odwrotnie jajowate; z wierzchu byszczce, od spodu najczciej niebieskozielone, rzadko pokryte woskami; ogonek liciowy 0,5 cm d. K w i a t y w VI/VII, 4,0 - 4,5 cm d., rozwijaj si wrd lici, wskolejkowate, czysto biae lub biae z rowym odcieniem, czasem z t plamk, na zewntrz lekko pokryte woskami; pachn jak heliotrop; prciki 2 razy dusze od rurki, pylniki purpurowoczerwone, szypuki kwiatowe 1 - 2 cm d., kielich 3 - 6 mm d., ogruczolony; zebrane po 3 - 6 w szczytowe kwiatostany. W y s t .: USA Alabama, Georgia, Karolina Pn. i Pd., Tennessee, zach. Virginia, Pensylwania, Kentucky. U p r .: b. mroz. (> - 29 C). Odkryty w 1795 r. przez francuskiego botanika A. Michauxa i introdukowany do Europy w 1818 r. P o c h .: OB Lww - 2000.
(!)
kwatera IIC
007862
Rhododendron arboreum Sm. 1805 ssp. arboreum
Subg. Hymenanthes, Sect. Ponticum, Subsect. Arborea
syn.: Rhododendron arboreum Sm. ssp. windsorii (Nutt.) Tagg 1978, Rhododendron puniceum Roxb. 1832,
Rhododendron windsorii Nutt. 1853
Ranecznik drzewiasty
W ojczynie drzewo 6 - 12 m wysokoci, u nas brak starszych okazw. L i c i e wielosezonowe 10 - 20 3 - 5 cm, skrzaste, z wierzchu byszczce, od spodu pokryte najczciej biaymi lub brzowymi woskami. K w i a t y w V/VI, lejkowatodzwonkowate, siedzce na bardzo krtkich szypukach, barwa zmienna, przewanie ciemnoczerwona, ctki prawie czarne, prcikw 10 nagich i biaych; zebrane po 20 w kuliste baldachogrona. W y s t .: Indie Jammu, zach. Kashmir, Himachal Pradesh, Uttar Pradesh na wysokoci 1500 - 3000 m. Up r .: mrozoodporno zalena od pochodzenia, od nie mroz. (< - 15 C) do do mroz. ( - 20,5C); formy o kwiatach janiejszych s bardziej mrozoodporne. W a r t o w i e d z i e : ranecznik bardzo toksyczny. P o c h .: nn ofiarowaa B. Stawikowska - 1989.
kwatera: IIC, IVB
002799
Rhododendron atlanticum (Ashe) Rehder 1921
Subg. Pentanthera, Sect. Pentanthera
syn.: Azalea atlantica Ashe 1917, Azalea atlantica Ashe var. luteo-alba Coker 1920, Azalea neglecta Ashe 1920,
Rhododendron atlanticum (Ashe) Rehder f. confusum Fernald 1914, Rhododendron atlanticum (Ashe) Rehder
var. luteo-album (Coker) Rehder 1921, Rhododendron atlanticum (Ashe) Rehder f. neglectum (Ashe) Rehder
1921, Rhododendron atlanticum (Ashe) Rehder f. tomolobum Fernald 1941, Rhododendron neglectum (Ashe)
1921
Azalia nadbrzena
K r z e w 0,6 - 1,0 m wysokoci, tworzcy rozogi. P d y przewanie nagie. L i c i e sezonowe 3 - 6 1,5 - 2,0 cm, jajowate do podugowatych, spodem czsto jasnoniebieskozielone i nagie, najczciej po 5 na kocach pdw, jesieni te; ogonek liciowy 1 - 5 mm d., lekko owosiony. K w i a t y w V/VI, 3 - 4 cm d., rozwijajce si przed lub rwnoczenie z rozwojem lici, rurkowatolejkowate, silnie pachnce, biae do jasnorowych, rurka ciemniejsza; kielich pokryty szczeciniastymi woskami 3 - 4 mm d., szypuki kwiatowe pokryte woskami 1 cm d.; zebrane po 4 - 7 (10) w szczytowe kwiatostany. W y s t .: USA Pn. i Pd. Karolina, Georgia, Virginia, Pensylwania, Connecticut. U p r .: mroz. ( - 29 C). P o c h .: OB PAN Warszawa-Powsin 1989; Szkka Krzeww Ozdobnych „Zymon”, Tokinia Wielka ofiarowa S. Zymon - 1995.
kwatera IIIF
002800
Rhododendron augustinii Hemsl.1889 ssp. augustinii
Subg. Rhododendron, Sect. Rhododendron, Subsect. Triflora
syn.: Rhododendron augustinii Hemsl. var. yui W.P.Fang 1939, Rhododendron vilmorinianum Balf.f. 1920
Ranecznik Augustyna
K r z e w 1,5 - 2,0 m wysokoci, w ojczynie do 10 m, do zwarty. Mode p d y pokryte mikkimi woskami, rzadko nagie. L i c i e wielosezonowe 5 - 10 2 - 3 cm, ale po surowej zimie zrzucane w caoci, lancetowate do eliptycznych, na wierzchoku zaostrzone, u podstawy szeroko klinowate; z wierzchu ciemnozielone, nagie lub z owosionym nerwem gwnym, od spodu ze zocistymi lub brzowymi tarczkami oraz nerwem gwnym i ogonkiem liciowym pokrytymi szczeciniastymi woskami. K w i a t y w IV/V 3 - 4 cm d., 3,5 - 5 cm red., szerokolejkowate, purpurowe przez lawendowe do niebieskich, ctki brzowe do zielonych; na zewntrz pokryte mikkimi oraz tarczkowatymi woskami; zebrane po 2 - 5 na szczycie pdw. W y s t .: Chiny Xizang, Yunnan, Sichuan, Hupei na wysokoci 1300 - 3000 m. U p r .: mrozoodporno u nas niedostatecznie poznana, prawdopodobnie od ndost. mroz. ( - 18 C) do dost. mroz. ( - 23 C); roliny o kwiatach ciemniejszych wydaj si by mniej mrozoodporne. Gatunek nazwany ku czci jego odkrywcy (1886 r.) Augustine Henry'ego, lekarza w Chinach, pniej profesora botaniki lenej w Dublinie. Introdukowany do Europy w 1900 r. przez Warda (Willsona ?). P o c h .: OB Lyon - 2000.
kwatera IIIF
009648
Rhododendron aureum Georgi 1794 var. aureum
Subg. Hymenanthes, Sect. Ponticum, Subsect. Pontica
syn.: Rhododendron chrysanthum Pall. 1788, Rhododendron flavum Pall. 1776 non G.Don 1834, Rhododendron
officinale
Salisb. 1805 (bdnie)
Ranecznik zotokwiatowy, syn.: Ranecznik zotolistny
K r z e w 0,3 - 0,5 (5) m wysokoci, nisko rosncy, spaszczony i zwarty. Mode p d y nagie.Li c i e wielosezonowe 2,5 - 6,5 1 - 3 cm, zebrane w rozetki na kocach pdw, jajowate do szerokoeliptycznych, zaokrglone, obustronnie nagie, z wierzchu ciemnozielone, od spodu matowe, bladozielone lub brzowe od resztek kutneru; uski okrywajce nie opadaj po rozwiniciu si kwiatw. K w i a t y w IV - V/VI, 2,5 - 3,0 cm red., dopiero na starszych krzewach, szerokodzwonkowate, jasnote lub zociste; szypuki kwiatowe pokryte aksamitnymi woskami; zebrane po 3 - 8 na kocach pdw. W y s t .: Rosja Ataj, Kraj Krasnojarski, Chita, Kraj Amurski, Chabarowsk, Kraj Przymorski, Kamczatka, Wyspy Kurylskie, Sachalin oraz Korea Pn., Japonia, Chiny Ilin na wysokoci 1500 - 2700 m. U p r .: w zalenoci od pochodzenia od zad. mroz. ( - 26 C) do b. mroz. ( - 29 C). Typy o silniejszym wzrocie, pochodzce z Japonii (Hokkaido) i z centr. Azji, s atwiejsze w uprawie i kwitn „chtniej”. W uprawie od 1796 r. P o c h .: OB Kirowsk - 2000. C i e k a w o s t k i : herbata z lici uywana bya dawniej przez syberyjskich lenikw do agodzenia blw reumatycznych; wg ich relacji przywracaa take rwnowag psychiczn po pracy na duych wysokociach. Po zayciu takiej „herbatki” byli zapewne podtruci i odurzeni (dziaanie toksyczne), a zaburzenie wyszych czynnoci nerwowych zapewne agodzio stres.
574 panorama 21b ; kwatera: IA, IIIF, XIIA
010879
Rhododendron auriculatum Hemsl. 1889
Subg. Hymenanthes, Sect. Ponticum, Subsect. Auriculata
Ranecznik uszkowaty
K r z e w 2 - 3 m wysokoci, w ojczynie drzewo okoo 6 m wysokoci, silnie wyprostowany i szybko rosncy. K o r a szarobrzowa i szorstka. Mode pdy pokryte gruczokowatymi i tarczowatymi woskami. L i c i e wielosezonowe 15 - 20 (30) 4,5 - 8,0 cm, lancetowate, u podstawy „uszkowate” (std polska nazwa), na wierzchoku zaokrglone i z wyrostkiem; mode spodem, szczeglnie na nerwach, silnie pokryte gruczokowatymi woskami, pniej mniej lub bardziej nagie; ogonek liciowy 1-3 cm d., gsto gruczokowato owosiony. K w i a t y w VI - VII (!), 7 - 10 cm red., silnie pachnce, lejkowate, 7-patkowe, biae do jasnorowych, w gardzieli zielonkawe; 14 prcikw 3 cm d., kielich 2 mm d., lekko ogruczolony; zebrane po 6 - 15 w kuliste kwiatostany. W y s t .: Chiny Sichuan, Guizhou, Hunan. U p r .: ndost. mroz. (-18 C), w Wojsawicach kwitnie i ronie zdrowo, ale jest corocznie okrywany na zim. P o c h .: OB PAN Warszawa-Powsin - 1995; Rhododendronpark Bremen - 1995.
99  panorama 1b, 2, 3, 21a, 21b, 22; kwatera: IA, IIA, VIA, IX, XIIA
002812
Rhododendron brachycarpum D.Don ex G.Don 1834 ssp. brachycarpum
Subg.Hymenanthes, Sect. Ponticum, Subsect. Pontica
syn.: Rhododendron brachycarpum D.Don ex G.Don f. normale Kitam. 1972, Rhododendron brachycarpum
D.Don ex G.Don var. roseum Koidz. 1916, Rhododendron brachycarpum D.Don ex G.Don ssp. tigerstedtii Nitz.
1970, Rhododendron fauriei Franch. var. rufescens Nakai 1927
Ranecznik krtkoowocowy
K r z e w 2,0 - 2,5 m wysokoci, w ojczynie do 4 m, o adnym, zwartym pokroju i gstym ulistnieniu. P d y jednoroczne grube i jasnozielone. Wierzchoki modych pdw pokryte biaymi, filcowatymi woskami, pniej nagie. L i c i e wielosezonowe 7 - 15 3 - 7 cm, eliptyczne, delikatnie skrzaste, na wierzchoku i u podstawy zaokraglone, brzegi podwinite, mode z wierzchu pokryte delikatnymi, biaymi i filcowatymi woskami, szybko staj si nagie, gadkie, jasnozielone i poyskujce; od spodu z cynobrow, bia lub biaoszar wycik; ogonek liciowy 1,5 - 2 cm d. K w i a t y w drugiej po. VI, 3 cm d. i 5 cm red., pojawiaj si po rozpoczciu wzrostu pdw i dlatego s sabo widoczne, nieliczne, szerokolejkowate o zmiennej barwie mietankowobiae, biae z rowym odcieniem lub kremowobiae z jasnym rem i zielonymi lub brzowymi ctkami; zebrane po 20 lub wicej w kuliste lub podune kwiatostany do 16 cm red. W y s t .: Korea Pd., pn. i r. Japonia na wysokoci 850 - 2700 m. U p r .: b. mroz. (> - 29 C). P o c h .: OB Moskwa 1988; LZD Zielonka ofiarowa M. Czekalski - 1989.
326   panorama 11, 12, 13, 21b; kwatera: IA, IIC, IIIA, IIID, IIIF, XIIB
009687
Rhododendron brachycarpum D.Don ex G.Don ssp. fauriei (Franch) D.F.Chamb.
Subg. Hymenanthes, Sect. Ponticum, Subsect. Pontica
syn.: Rhododendron brachycarpum D.Don ex G.Don var. roseiflorum Miyoshi 1910, Rhododendron fauriei
Franch. 1886
Ranecznik Faurie'a
Wyglda prawie identycznie jak ranecznik krtkoowocowy, ale ronie wolniej. L i c i e wielosezonowe obustronnie nagie (!) i nie przebarwiajce si zim. W y s t .: Korea Pd., Japonia.Upr .: b. mroz. (> - 29 C). W a r t o w i e d z i e : nazwany ku czci misjonarza Urbana Faurie'a (1847 -1915), ktry w Japonii zebra 22 500 zielnikowych okazw rolin. P o c h .: OB. Moskwa ofiarowaa B. Stawikowska - 1989, 1995.
kwatera IIIF
007869
Rhododendron bureavii Franch. 1887
Subg. Hymenanthes, Sect. Ponticum, Subsect. Taliensia
syn.: Rhododendron cruentum H.Lv. 1913, Rhododendron bureaui Franch 1887
Ranecznik Bureau'a
K r z e w okoo 1,5 m wysokoci, w modoci bardzo zwarty i powoli rosncy. Mode p d y grubo pokryte rdzawobrzowym kutnerem. L i c i e wielosezonowe 4,5 - 12 2 - 7 cm, szerokoeliptyczne, skrzaste; starsze od spodu z rdzawobrzowym kutnerem, mode z biaym. K w i a t y w V, 5 cm d., rurkowatodzwonkowate, biae do rowych, na starszych rolinach czasem z karminow plamk. W y s t .: Chiny Yunnan na wysokoci 2700 - 4000 m.U p r .: w zalenoci od pochodzenia od dost. mroz. ( - 23 C) do mroz.( - 29 C).Gatunek ozdobny szczeglnie w okresie listnienia.W a r t o w i e d z i e : nazw nadano ku czci francuskiego botanika Edourda Bureau'a (1830 - 1918). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1991.
kwatera IX
008950
Rhododendron bureavii degronianum ssp. yakushimanum {Firma C. Esveld, Boskoop
<1985} (Gr. 3a Yakushimanum)
syn.: Rhododendron bureavii yakushimanum
mieszaniec ranecznika Bureau'a i ranecznika jakuszimaskiego
K r z e w 1 - 1,5 m wysokoci, po 15 latach uprawy 0,8 m red., zwarty i powoli rosncy. Mode pdy srebrzystorude (!). L i c i e wielosezonowe 10 - 12 5 - 6 cm, jajowate do wskojajowatych; z wierzchu ciemnozielone, matowe i z wyranie wkls nerwacj, od spodu z wenist, aksamitn, jasnobrzow wycik (!). K w i a t y : po 15 latach uprawy brak. U p r .: do mroz. ( - 20,5 C), bardzo ozdobny z pokroju i ulistnienia. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1991.
kwatera VIA
007868
Rhododendron bureavioides Balf.f. 1920
Subg. Hymenanthes, Sect. Ponticum, Subsect. Taliensia
Ranecznik kutnerowaty
Gatunek bardzo podobny do Rhododendron bureavii, ale ma l i c i e i kwiaty wiksze. U p r .: do mroz. ( - 20,5 C). W y s t .: Chiny Sichuan. P o c h .: Rhododendronpark Bremen - 1990.
kwatera: IIC, IIID
007860
Rhododendron caesium Hutch. 1933
Subg. Rhododendron, Sect. Rhododendron, Subsect. Trichoclada
Ranecznik niebieskawy
K r z e w 1 - 2 m wysokoci, wyprostowany i luny. K o r a jasnobrzowa i byszczca. L i c i e wielosezonowe 3 - 5 cm d., okrgoeliptyczne, mode niebieskawe (!), pniej zielone. K w i a t y w V, okoo 2 cm red., lejkowatodzwonkowate, zielonkawe do jasnotych z zielonymi ctkami. W y s t .: Chiny Yunnan na wysokoci 2400 - 3000 m. U p r .: ndost. mroz. ( - 18 C). P o c h .: szkka w Litomylu 1989; Firma C. Esveld, Boskoop - 1991.
kwatera: IIIB, IIIC, X, XVA
007828
Rhododendron calendulaceum (Michx.) Torr. 1824
Subg. Pentanthera, Sect. Pentanthera
syn.: Azalea aurantiaca F.Dietr 1803, Azalea calendulacea Michx. 1803 in part., Azalea calendulacea Michx.
var. crocea Michx. 1803, Azalea calendulacea (Michx.) Torr. var. crocea Sims 1815, Azalea calendulacea
(Michx.) Torr. var. flammea Sims 1820 (bdnie = Rhododendron flammeum), Azalea coccinea Lodd. 1822,
Azalea coccinea Lodd. var. major Lood. 1822 (bdnie), Azalea crocea Hoffmanns. 1826, Azalea flammea
Bartram 1791 nomen nudum., Azalea lutea L. 1753 in part., Azalea speciosa Willd. 1803 (bdnie), Azalea
speciosa
Willd. var. aurantia Lodd. 1827, Azalea speciosa Willd. var. coccinea (Lodd.) DC. 1839 (bdnie),
Rhododendron calendulaceum (Michx.) Torr. f. aurantiacum (F.Dietr.) Rehder 1921, Rhododendron
calendulaceum
(Michx.) Torr. var. fulgidum W.J.Hook. 1835, Rhododendron calendulaceum (Michx.) Torr. var.
aurantiacum (F.Dietr.) Zabel 1903, Rhododendron calendulaceum (Michx.) Torr. f. croceum (Michx.) Rehder
1915, Rhododendron calendulaceum (Michx.) Torr. var. aurantium (Lodd.) Rehder 1940, Rhododendron luteum
(L.) C.K.Schneid. 1911 non Sweet (bdnie = Rhododendron periclymenoides), Rhododendron speciosum
(Willd.) Sweet 1830 (bdnie), Rhododendron speciosum (Willd.) Sweet var. major Sweet 1830
Azalia nagietkowa
K r z e w w uprawie 1,5 - 2 m wysokoci, w ojczynie do 4,5 m, wyprostowany i silnie rozgaziony. Mode p d y pokryte woskami. L i c i e sezonowe 4 - 10 1 - 4 cm, szerokoeliptyczne do eliptycznych, z wierzchu lekko, spodem silnie pokryte woskami; jesieni pomaraczowe do karminowoczerwonych; ogonek liciowy 2 - 5 cm d., take z woskami. K w i a t y w V/VI, 4 - 5 cm red., wraz z rozwojem lici, lejkowate, delikatnie pachnce, przewanie pomaraczowe do czerwonych, rzadziej te i szkaratne; supek 3 duszy od rurki; kielich gruczokowato owosiony 1 - 4 mm d. W y s t .: USA Georgia, pn. i pd. Carolina, Tennessee, zach. Virginia, Kenetucky na wysokoci 550 - 1500 m. U p r .: b. mroz. (> - 29 C); w uprawie od 1799 r. P o c h .: OB Northampton - 1996, 1999; OB Ryga ofiarowa P. Muras - 1990.
kwatera IIIF
008471
Rhododendron calophytum Franch. 1886 var. calophytum
Subg. Hymenanthes, Sect. Ponticum, Subsect. Fortunea
Ranecznik dugolistny
K r z e w 1,5 - 2 m wysokoci, w ojczynie drzewo 7 - 12 m. Mode p d y bardzo grube; z biaym kutnerem, pniej nagie. L i c i e wielosezonowe 14 - 30 (!) 7 - 12 cm; mode pokryte aksamitnymi woskami; ogonek liciowy nagi lub z kutnerem. K w i a t y w III - IV, 4 - 6 cm d., szerokodzwonkowate, 5 - 7-patkowe, biae do rowych z purpurow plamk w gardzieli, prcikw 15 - 20 (!) krtszych od korony, supek nagi, znami supka te, szypuka kwiatowa 3 - 3,5 cm d.; zebrane po 5 - 30 w lune baldachogrona. W y s t .: Chiny Yunnan, Sichuan, Guizhou na wysokoci 1800 - 4000 m. U p r .: w zalenoci od pochodzenia od ndost. mroz. ( - 18 C) do do mroz. ( - 20,5 C); w uprawie od 1904 r. P o c h .: OB Bielefeld - 2000.
kwatera IIID
008951
Rhododendron calostrotum Balf.f. et Kingdon-Ward 1920 ssp. calostrotum
Subg. Rhododendron, Sect. Rhododendron, Subsect. Saluenensia
Ranecznik dywanowy
K r z e w karowaty do 0,3 m wysokoci, zwarty i bardzo powoli rosncy. Mode p d y pokryte gsto tarczkami. L i c i e wielosezonowe 3 1,5 cm, odwrotnie jajowate do eliptycznych, z wierzchu gsto pokryte tarczkami, brzegiem orzsione. K w i a t y 2. po. IV, szerokolejkowate, jasnopurpurowofioletowe; zebrane najczciej po 2 na kocach pdw. W y s t .: Birma, Chiny wsch. Yunnan na wysokoci 3300 - 4300 m. U p r .: nie mroz. (< - 15 C), w Polsce Zach. wymaga okrywania na zim i miejsc szczeglnie osonitych od wiatru. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1991.
kwatera IIIF
009661
Rhododendron calostrotum Balf.f. et Kingdon-Ward ssp. keleticum (Balf.f. et Forrest)
Cullen 1978
Subg. Rhododendron, Sect. Rhododendron, Subsect. Saluenensia
syn.: Rhododendron keleticum Balf.f. et Forrest 1920, Rhododendron radicans Balf.f. et Forrest 1922
Ranecznik dywanowy pgat. powabny
K r z e w 0,1 - 0,3 m wysokoci, po 10 latach uprawy 0,1- 5 0,4 m, w ojczynie 0,2 - 0,7 m wysokoci, dywanowy, poziomo rozgaziajcy si. Mode p d y gsto pokryte tarczkami. L i c i e wielosezonowe 1 - 1,5 0,2 - 0,7 cm, jajowatoeliptyczne do wskoeliptycznych, na wierzchoku z wyrostkiem; z wierzchu bez tarczek, od spodu ciemnozielone, byszczce i pokryte licznymi tarczkami, brzeg licia orzsiony; ogonek liciowy z tarczkami. K w i a t y w V/VI, 2,5 - 3 cm d. i 2,5 - 3,8 cm red., szerokolejkowate, prawie koliste, purpurowofioletowe do rowych, czsto z ciemniejszymi ctkami; na zewntrz mikko orzsione, brzeg patkw winnoczerwony i falowany, szypuki kwiatowe 3 cm d. z tarczkami, prcikw 10; zebrane po 1 - 3 (5) na szczycie pdw. W y s t .: Birma, Chiny Xizang, Yunnan na wysokoci 3000 - 4500 m. U p r .:w zalenoci od pochodzenia od do mroz. ( - 20,5 C) do dost. mroz. ( - 23 C). Odkryty i introdukowany w 1919 r. przez G. Forresta. P o c h .: szkka G.D. Bhlje, Westerstede - 1998.
kwatera IIIE
010886
Rhododendron campanulatum D.Don ssp. aeruginosum ((Hook.f.) D.F.Chamb. 1979)
Subg. Hymenanthes, Sect. Ponticum, Subsect. Campanulata
syn.: Rhododendron aeruginosum Hook.f. 1849, Rhododendron campanulatum D.Don var. aeruginosum Hook.f.
ex Cowan et Davidian 1949.
Ranecznik dzwonkowaty pgat. zaniedziay
K r z e w 1 - 1,5 m wysokoci, w ojczynie 4 - 5 m, zwarty, wyprostowany i nieregularnie kwitncy. Mode pdy srebrnoniebieskozielone (!). L i c i e wielosezonowe 5 - 11 3 - 5 cm, jajowate do eliptycznych, z wierzchu niebieskozielone z metalicznym poyskiem, od spodu filcowato brzowe. K w i a t y w V, 4 - 5 cm red., szerokodzwonkowate, lilioworowe do purpurowoczerwonych, ctki ciemniejsze; zebrane po 1012. W y s t .: Indie Sikkim, Butan, Nepal na wysokoci 380 - 4500 m. U p r .: zad. mroz. ( - 26 C). P o c h .: OB Bielefeld - 1990.
kwatera: IIC, XIIB
007702
Rhododendron campanulatum D.Don 1821 ssp. campanulatum
Subg. Hymenanthes, Sect. Ponticum, Subsect. Campanulata
Ranecznik dzwonkowaty
K r z e w 1 - 1,5 m wysokoci, w ojczynie okoo 5,5 m, czasem drzewo maksymalnie do 9 m, wyprostowany i zwarty. Mode p d y nagie. L i c i e wielosezonowe 7 - 15 4 - 7 cm, jajowate do szerokoeliptycznych, skrzaste, wierzchoek zaokrglony z wyrostkiem, z wierzchu ciemnozielone i byszczce, od spodu z rdzawobrzow wycik; ogonek liciowy 1,5 - 2,5 cm d. K w i a t y w pierwszej po. V, 3 - 5 cm d. i 4 - 5 cm red., rnej barwy, biae przez rowe do purpuroworowych, ctki nieliczne, purpurowe; prcikw 10, kielich nagi 1 mm d.; zebrane po 8 (15) w szczytowe kwiatostany. W y s t .: Indie Jammu, Himachal Pradesh, Uttar Pradesh, zach. Bengal, Sikkim; Butan i Nepal. U p r .: dost. mroz. ( - 23 C); okazy w Wojsawicach dotd nie kwity, rosn zdrowo, ale powoli i s okrywane na zim. P o c h .: okolice lodowca Thumbu w Tybecie ofiarowa J. Widaj - 1989; nn ofiarowaa B. Stawikowska - 1995.
kwatera IIIF
010937
Rhododendron campylogynum Franch. 1885
Subg. Rhododendron, Sect. Rhododendron, Subsect. Campylogyna
syn.: Rhododendron caeruleo-glaucum Balf.f. Forrest. 1920, Rhododendron campylogynum Franch. var celsum
Davidian 1954, Rhododendron campylogynum Franch. var. charopoeum (Balf.f. et Forrest) Davidian 1954,
Rhododendron campylogynum Franch. var. cremastum (Balf.f. et Forrest) Davidian 1954, Rhododendron
campylogynum
Franch. var. eupodum Ingram 1969, Rhododendron campylogynum Franch. var. leucanthum
Ingram 1969, Rhododendron campylogynum Franch. var. myrtilloides (Balf.f. et Kingdon-Ward 1954,
Rhododendron campylogynum 'Myrtilloides', Rhododendron cerasiflorum Kingdon-Ward 1933, Rhododendron
charopoeum
Balf.f. et Farrer 1922, Rhododendron cremastum Balf.f. et Forrest 1920, Rhododendron
damascenum
Balf.f. et Forrest 1922, Rhododendron glauco-aureum Balf.f. et Forrest 1920, Rhododendron
myrtilloides
Balf.f. et Kingdon-Ward 1922, Rhododendron rubriflorum Kingdon-Ward 1934
Ranecznik wygity
K r z e w w ojczynie do 1,3 m, w uprawie najczciej 0,15 - 0,2 (0,6) m, pocy si, poduszkowaty i zwarty. Mode p d y pokryte nielicznymi tarczkami lub nagie, czasem pokryte mikkimi woskami. L i c i e wielosezonowe 1 - 3 0,5 - 1 cm, odwrotnie jajowate do jajowatolancetowatych, na wierzchoku tpo zakoczone i z grubym wyrostkiem; z wierzchu ciemnozielone z delikatnym kutnerem na gwnym nerwie, od spodu czsto biao- lub srebrzystoniebieskie, pocztkowo z nielicznymi tarczkami, pniej nagie. K w i a t y w V/VI, 1 - 4 cm d., dzwonkowate, rowe do czerwonych lub purpurowych; zalnia ukowato wygita (std nazwa), szypuki kwiatowe bardzo dugie 2,5 - 5 cm, po zapyleniu wyduaj si nawet do 7 cm, wyprostowane, pokryte tarczkami i mikkimi woskami; zebrane po 1 - 2 na kocach pdw. Gatunek zmienny. W y s t .: Indie Arunchal Pradesh oraz Birma, Chiny Xizang, Yunnan na wysokoci 2700 - 4900 m. U p r .: do mroz. ( - 20,5 C). P o c h .: Szkka Krzeww Ozdobnych E. Pudeek, Pisarzowice - ofiarowa E. Pudeek - 2000.
559   panorama 21a; kwatera IIC
002814
Rhododendron camtschaticum Pall. 1784 ssp. camtschaticum
Subg. Therorhodion
syn.: Rhododendron kamtchaticum, Rhodothamnus camschaticus (Pall.) Lindl., Therorhodion camschaticum
(Pall.) Small
Azalia kamczacka
K r z e w i n k a 0,1 - 0,3 m wysokoci, rozgaziona przy ziemi i tworzca p d y podziemne (w uprawie rzadko). Gazki szorstkie, mode p d y pokryte dugimi, gruczokowatymi woskami; pdy ponne gsto ulistnione. L i c i e sezonowe 2 - 5 1 - 2,5 cm, jasnozielone, zwykle odwrotnie jajowate, siedzce lub prawie siedzce, obustronnie orzsione, brzegi i nerwy gsto pokryte gruczokowatymi woskami; jesieni purpurowe. K w i a t y w V - VII (VIII), 2,5 - 5 cm red., rurka krtka, patki podunie jajowate i gboko wcite, purpurowe z czerwonobrunatnymi ctkami, korona na zewntrz pokryta woskami; zebrane po 1 - 2 na wierzchokach pdw. Kielich duy, zielony, gruczokowato orzsiony. N a s i o n a IX - X, drobne 1 0,4 mm. W y s t .: Kamczatka, Wyspy Kurylskie, Magadan, Wyspy Aleuckie, Alaska oraz Pn. Japonia wyspa Hokkaido. U p r .: b. mroz. (> - 29 C); w uprawie od 1784 r. (1796 ?). Wskazane chodne, wilgotne stanowiska i pH gleby okoo 6 oraz obkadanie podoa wok krzewu mchem torfowcem. Bardzo cenny gatunek, ze wzgldu na wyjtkowo dugie kwitnienie. P o c h .: Rhododendronpark Bremen - ofiarowa A. Duy 1990 i P. Muras - 1990.
kwatera: XIB, XIIB
002815
Rhododendron canadense (L.) Torr. 1841
Subg. Pentanthera, Sect. Rhodora
syn.: Azalea canadensis (L.) Kuntze 1891, Hochenwartia canadensis (L.) Crantz, Rhododendron canadense (L.)
Torr. f. albiflorum (E.LRand et Redf.) Rehder 1921, Rhododendron canadense (L.) Torr. f. album Voss 1896,
Rhododendron canadense (L.) Torr. f. viridifolium Fernald 1921, Rhododendron pulchellum Salisbury 1796,
Rhododendron rhodora J.F.Gmel. f. albiflora E.L.Rand et Redf., Rhododendron rhodora J.F.Gmel. 1791,
Rhodora canadensis L. 1762
Azalia kanadyjska, syn.: „rodora”
K r z e w 0,3 - 0,9 m wysokoci, wyprostowany i rozrastajcy si za pomoc podziemnych pdw. P d y mode cienkie, pokryte woskami, rowawe lub kremowoczerwone. L i c i e sezonowe 2 - 6 cm d., eliptyczne do podugowatoeliptycznych, z wierzchu niebieskawo- lub szarozielone i gsto pokryte mikkimi woskami, od spodu biae lub szare z rdzawymi, gwiazdkowatymi woskami. K w i a t y w V/VI niekiedy ponownie w 2. poowie lata, liczne, purpurowe, rowopurpurowe lub purpurowofioletowe, rurka kwiatowa bardzo gboko wcita i podzielona na warg grn, wzniesion do gry z trzema zaokrglonymi atkami, i warg doln zoon z dwch oddzielonych od siebie wskich patkw odgitych ku doowi; zebrane po 3 - 7 w szczytowe kwiatostany. W y s t .: Kanada Labrador, New Scotia, New Brunswick, Quebeck i USA Maine, Massachusetts, New York, Pensylwania, New Jersey. U p r .: b. mroz. (> - 29 C), o maych wymaganiach glebowych, ale woli gleby wilgotne, nie mokre. Azalia o oryginalnej budowie kwiatw; mao atrakcyjna w porwnaniu z innymi. W uprawie od 1756 r. P o c h .: OB Salaspilis (otwa)- 1998; Rhododendronpark Bremen (Niemcy)- 1995.