kwatera IIIF
009246
Cornus florida 'Cherokee Chief' {USA <1958}
Dereñ kwiecisty 'Cherokee Chief', syn.: Dereñ kwiecisty odm. Wódz Czirokezów
Krzew podobny do gatunku, ale o m³odych l i c i a c h jasnoczerwonych i ciemnoró¿owych podsadkach . U p r .: mrozoodporno¶æ niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie dost. mroz. ( - 23 °C). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
277 panorama 8; kwatera IIIF, XV
009241
Cornus florida f. rubra (Weston) Schelle 1915
syn.: Cornus florida 'Rubra', Cornus florida var. rubra Weston 1770
Dereñ kwiecisty f. czerwona
Odmiana prawie identyczna jak gatunek, ale ma p o d s a d k i ró¿owe lub czerwone. Forma wystêpuje do¶æ czêsto wraz z typem na stanowisku naturalnym. U p r .: mrozoodporno¶æ niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie od dost. mroz. ( - 23 °C) do zad. mroz. ( - 26 °C). P o c h .: OB Matsudo - 1991; Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
kwatera IIID
009292
Cornus florida 'Rainbow' {J.D. Schmidt <1967/1967}
Dereñ kwiecisty 'Rainbow', syn.: Dereñ kwiecisty odm. Têcza
K r z e w do 3 × 2,5 m wysokoci, wyprostowany i zwarty, ronie silnie. L i c i e sezonowe, ciemnozielone, ¿ó³to obrze¿one; jesieni± wielobarwne intensywnie ¿ó³te, czerwone, fioletowe, czerwonopurpurowe ze szkar³atnymi brzegami. P o d s a d k i bia³e. Podobny do C. florida 'Hohman's Gold'. U p r .: mrozoodporno¶æ niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie dost. mroz. ( - 23 °C); odmiana tylko w 1 kolekcji. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
kwatera IIIF
009247
Cornus florida 'Sweetwater'
Dereñ kwiecisty 'Sweetwater', syn.: Dereñ kwiecisty odm. S³odka Woda
Odmiana podobna do gatunku, ale ma ró¿owe p o d s a d ki , które rozwijaj± siê w V. U p r .: mrozoodporno¶æ niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie dost. mroz. ( - 23 °C). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
469panorama18; kwatera IIIF
003710
Cornus kousa (F. Buerger ex Miq.) Hance 1873
syn.: Benthamia japonica Siebold et Zucc., Benthamidia japonica (Siebold etZucc.) Hara, Benthamidia kousa
(Hance) Nakai, Cornus japonica Koehne., Cornus japonica G.Don 1834 non Thunb., Cornus japonica Koehne,
Dendrobenthamia japonica Hutch
Dereñ kousa
Zwarty k r z e w o pêdach wzniesionych, w ojczy¼nie drzewo do 7 m wysokoci. L i c i e sezonowe, 5 - 10 (12) cm d³., szerokoeliptyczne, czasem prawie okr±g³e, krótko zaostrzone, z wierzchu ciemnozielone, spodem bladozielone i czêsto z du¿ymi, rdzawymi kêpkami w³osków w k±tach nerwów; jesieni± szkar³atnoczerwone. K w i a t y w VI, w g³ówkach z du¿ymi, do 5 cm d³., eliptycznymi, bia³ymi podsadkami. O w o c e drobne pestkowce zroniête w kulist± g³ówkê dojrzewaj± w IX/X i s± miêsiste, ciemnoró¿owe, do 1,5 - 2,5 cm red., na d³ugim trzonku, podobne do truskawek i jadalne, ale niezbyt smaczne m±czyste i md³e. W y s t .: Japonia, P³w. Koreañski, Chiny. Up r .: mroz. ( - 29 °C), najbardziej wytrzyma³y na niskie temperatury gatunek derenia „wielkokwiatowego”. Dobrze ronie w zach. i r Polsce, ale w surowe zimy czê¶ciowo przemarza. Udaje siê nawet na suchej, piaszczystej glebie, zarówno w pe³nym s³oñcu, jak i w pó³cieniu. Z a s t .: rzadko spotykany krzew, ³adny w okresie kwitnienia i jesieni±. P o c h .: OB Kanagawa - 1996.
kwatera IIID
009317
Cornus kousa 'China Girl'
[C. kousa var. chinensis × ? selekt]
Dereñ kousa 'China Girl', syn.: Dereñ kousa odm. Chiñska Dziewczyna
K r z e w kwitn±cy bardzo obficie nawet ju¿ w m³odoci, o du¿ych, mietankowobia³ych p o d s a d k a c h . U p r .: mrozoodporno¶æ niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie dost. mroz. ( - 23 °C). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
441 panorama17; kwatera IIIF
009253
Cornus kousa 'Gold Star' {1977}
syn.: Cornus kousa 'Goldstar', Cornus kousa var. chinensis 'Goldstar'
Dereñ kousa 'Gold Star', syn.: Dereñ kousa odm. Z³ota Gwiazda
Odmiana k r z e w i a s t a 1,5 - 2,5 × 2 m, gêsta, ronie do¶æ szybko. P o d s a d k i wyra¼nie wê¿sze od innych odmian, pocz±tkowo bia³e, pó¼niej ró¿owiej±. L i c i e sezonowe, ciemnozielone z intensywnymi ciemno¿ó³tymi i z³ocisto¿ó³tymi plamkami na rodku blaszki; jesieni± czerwone z purpurowym brzegiem. O w o c e liczne, ale dopiero u starszych okazów. U p r .: mrozoodporno¶æ niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie dost. mroz. ( - 23 °C). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
438panorama 17; kwatera IIIF
009254
Cornus kousa 'Milky Way' {Wayside Gardens 1961}
Dereñ kousa 'Milky Way', syn.: Dereñ kousa odm. Mleczna Droga
Szczególnie piêkna odmiana k r z e w i a s t a o kremowobia³ych p o d s a d k a c h, kwitnie i owocuje obficie. L i c i e sezonowe, jesieni± br±zowe. U p r .: mrozoodporno¶æ niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie dost. mroz. ( - 23 °C). Wyj±tkowo dekoracyjna odmiana. Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
kwatera IIIF
009240
Cornus kousa 'Schmetterling'
syn.: Cornus kousa 'White Fountain', Cornus kousa var. chinensis 'Schmetterling'
Dereñ kousa 'Schmetterling', syn.: Dereñ kousa odm. Motyl
K r z e w do 3,5 m wysokoci, szeroki, wyprostowany, obficie kwitn±cy ju¿ w m³odoci. L i c i e du¿e, ciemnozielone. P o d s a d k i w VI, 8 cm rednicy, pocz±tkowo czysto bia³e, w miarê przekwitania ró¿owiej±, wyj±tkowo du¿e, szerokojajowate, delikatnie przewisaj±ce. U p r .: mrozoodporno¶æ niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie dost. mroz. ( - 23 °C). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
kwatera IIIF
009291
Cornus kousa 'Snowboy' {<1977}
syn.: Cornus kousa 'Snow Boy', Cornus kousa 'Snow Bay' (b³êdnie)
Dereñ kousa 'Snowboy', syn.: Dereñ kousa odm. ¦nie¿na Zatoka (b³êdnie)
K r z e w 2,5 × 2 m. Licie sezonowe, szarozielone z szerokimi bia³ymi brzegami; jesieni± ró¿owe i czerwone. U p r .: mrozoodporno¶æ niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie dost. mroz. ( - 23 °C). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
322 panorama11; kwatera IIID
003711 2n =18
Cornus mas L. 1753
syn.: Cornus nudiflora Dum.Cours.?, Cornus vernalis Salisb. 1796, Cornus mascula Zorn. 1780, Macrocarpus
mas Nakai., Cornus praecox Stokes 1812, Cornus mascula L.
Dereñ w³aciwy , syn.: Dereñ jadalny
Du¿y k r z e w lub drzewo do 8 m wysokoci, o szerokiej, kulistej koronie osadzonej na niskim pniu lub rozga³êziony na kilka konarów ju¿ od ziemi. L i c i e sezonowe, jajowatoeliptyczne, 4 - 10 cm d³., zaostrzone, u nasady zaokr±glone lub klinowate, z obu stron jednolicie zielone, b³yszcz±ce, pokryte w³oskami; jesieni± br±zowoczerwone i czerwone. K w i a t y w III/IV (!), obup³ciowe, miododajne, drobne, ¿ó³te, pachn±. O w o c e w IX/X, 1,52 cm d³., elipsoidalne, z du¿± pestk±, pocz±tkowo jasnoczerwone, po dojrzeniu ciemnoczerwone, winiowe, szkar³atne, jadalne smaczne. D r e w n o równos³oiste, ciê¿kie, bardzo twarde, doskona³e do toczenia „S³óy dereniowy ma twardo¶æ ¿elaza (Wodzicki 1818). W y s t .: od rod. Francji do Krymu p³d. Czechy i S³owacja, Ukraina, P³w. Ba³kañski, Kaukaz i Turcja (Anatolia). U p r .: ca³kowicie wytrzyma³y na mrozy; wymagania glebowe przeciêtne, ale lubi gleby wapienne, ¿yzne, próchnicze, g³êbokie i przepuszczalne; znosi ocienienie, ale wtedy s³abo kwitnie i owocuje. Bardzo wytrzyma³y na suszê i dobrze ronie w warunkach miejskich. Ciêty na wiosnê „p³acze. Z a s t .: od wieków dereñ znany jest jako wymienity krzew owocowy, ale tak¿e mo¿e byæ stosowany na szpalery, formowane ¿ywop³oty i w zadrzewieniach krajobrazowych, szczególnie w p³d.-wsch Polsce. W a r t o w i e d z i e æ : z przejrza³ych owoców, zebranych z „ziemi (opadaj± stopniowo), otrzymuje siê wymienite nalewki (dereniówka), wina i konfitury zazakiszone, czê¶ciowo dojrza³e (!) s± smaczn± namiastk± oliwek. Dla celów konsumpcyjnych bardziej wartociowe s± odmiany wielkoowocowe, m.in. 'Macrocarpa'. Pszczelarze doceniaj± warto¶æ derenia ze wzglêdu na wczesny po¿ytek na przedwioniu (kwitnie po leszczynie daj±c wartociowy nektar, i py³ek). W medycynie ludowej owoce, zawieraj±ce znaczne iloci witaminy C, stosowane by³y jako rodek przeciw szkorbutowi. Dereñ jadalny jest tak¿e cennym gatunkiem do zwiêkszenia ró¿norodnoci upraw lenych. P o c h .: nn - <1928 r.; wojs³awicki okaz w 2000 r. mia³ 4 m wysokoci i koronê o rednicy 340 cm.
kwatera A/1
003713
Cornus mas 'Macrocarpa' Dippel 1893 {Niemcy <1893}
Dereñ w³aciwy 'Macrocarpa', syn.: Dereñ w³aciwy odm. wielkoowocowa
Wygl±da prawie identycznie jak gatunek, ale ma wiêksze, grubsze i bardziej „miêsiste” o w o c e do 2,5 (3) cm d³. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: OB Bielefeld - 1992.
kwatera IIIF
009263
Cornus 'Norman Hadden' {J.A. Hadden 1960}
[C. kousa × C. capitata]
syn.: Cornus kousa 'Norman Hadden'
Dereñ 'Norman Hadden'
Ma³e d r z ewo do 8 m rednicy, roz³o¿yste, o ³ukowato wygiêtych konarach. L i c i e sezonowe, eliptycznojajowate, ciemnozielone do 8 cm d³.; jesieni± ¿ó³te i ró¿owe, w ³agodnym klimacie czê¶ciowo utrzymuj± siê przez zimê. K w i a t y w V - VII, zielone, niepozorne, 1 cm red., otoczone 4 cm d³., szerokoeliptycznymi, kremowymi podsadkami, które pó¼niej przebarwiaj± siê na ciemnoró¿owo; zebrane s± w obfite kwiatostany. O w o c e du¿e, zwisaj±ce, czerwone, przypominaj± truskawkê. Bardzo podobny lub prawie identyczny z Cornus 'Porlock'. Obie odmiany powsta³y z siewek w ogrodzie Normana Haddena w Porlock w Anglii U p r .: odmiana ta, o mrozoodpornoci niedostatecznie u nas poznanej, jest prawdopodobnie ndst. mroz.( - 18°C)jednym z jej rodziców jest nie mrozoodporny C. capitata. Wymaga stanowisk os³oniêtych, ciep³ych i okrywania na zimê.P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
kwatera IIIF
009262
Cornus nuttallii 'North Star' {USA}
Dereñ Nuttalla 'North Star'
K r z e w lub ma³e d r z e w k o , ronie silnie. M³ode p ê d y intensywnie purpurowe. L i c i e sezonowe, m³ode purpurowe. K w i a t y w V/VI, podsadki bia³e, w±skie i d³ugie, nie przewieszaj± siê. U p r .: mrozoodporno¶æ niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie ndost. mroz. ( - 18 °C). Odmiana mniej atrakcyjna od gatunku. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
kwatera IVF
003708
Cornus stolonifera 'Baileyi'
syn.: Cornus baileyi Coult. et W.H.Evans, Cornus sericea L. f. baileyi (Coult. et W.H.Evans) Fosberg, Cornus
stolonifera Michx. var. baileyi (Coult. et W.H.Evans) Drescher, Cornus 'Baileyi', Swida baileyi Rydb.
Dereñ roz³ogowy 'Baileyi', syn.: Dereñ Baileya
K r z e w rozga³êzia siê szeroko, dziêki p³o¿±cym i zakorzeniaj±cymi siê ga³êziom. Odmiana ta ronie szybciej od gatunku i jest nieco wy¿sza, do 2,5 - 3 m wysokoci. Korowin a br±zowoczerwona, szczególnie intensywnie wybarwiona zim±. M³ode p êd y pokryte s± krótkimi w³oskami. L i c i e sezonowe, 512 cm d³., jajowate lub jajowatoeliptyczne, spodem szarozielone i pokryte w³oskami; jesieni± szkar³atnoczerwone. K w i a t y w V/VI, liczne; kwiatostany 3 - 5 cm red., gêste i pokryte w³oskami, kwitnie d³ugo.O w o c e 8 mm red., prawie kuliste, bia³e.U p r .:b.mroz.(> - 29 °C), rolina ma³o wymagaj±ca w stosunku do gleby, ronie dobrze na ka¿dej glebie, tak¿e na suchej.P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
Corylopsis Siebold et Zucc. 1836 rodzina Hamamelidaceae Oczarowate
Leszczynowiec
Do rodzaju nale¿y 29 gatunków, wystêpuj±cych we wsch. Azji, Chinach, Himalajach, Japonii, P³w. Koreañskim i Tajwanie; w Polsce w uprawie 5 gatunków, 2 odmiany botaniczne i 1 forma oraz 1 odmiana uprawna. Rodzaj obejmuje k r z e w y o pokroju i budowie podobnej do leszczyny, ale w uprawie mniejsze. P±czki zró¿nicowane s± na liciowe czerwonawe i kwiatowe grubsze, jasnozielone.   L i c i e sezonowe,do 10 cm d³., naprzemianleg³e, jajowate,eliptyczne, odwrotniejajowate do okr±g³awych, na wierzcho³ku zaostrzone, u nasady zwykle sercowate, czasem niesymetryczne, brzegi zatokowo pi³kowane, z±bki zakoñczone ocistym wyrostkiem (!) na przed³u¿eniu nerwów bocznych, zwykle nagie; nerwy od spodu i ogonki pokryte gêsto w³oskami. K w i a t y 5-krotne, do 12 mm d³., lekko pachn±ce, ¿ó³te, podobne do pierwiosnki, u nasady podkwiatki; zebrane w w±skogroniaste, zwisaj±ce kwiatostany. O w o c e gwa³townie pêkaj± podobne do oczarów (Hamamelis), zdrewnia³e dwuklapowe torebki. U p r .: wiêkszo¶æ gatunków najwy¿ej zad. mroz. ( - 26 °C). Wymagaj± gleb próchniczych, wie¿ych, lekko kwanych lub obojêtnych (nie wapiennych !) i miejsc pó³cienistych, zacisznych.
189 panorama: 5, 13; kwatera IIIF, IVC, VIII
009219
Corylopsis glabrescens Franch. et Savat. 1878
syn.: Corylopsis coreana Uyeki 1924, Corylopsis gotoana Makino 1901, Corylopsis glabrescens var. gotoana
Makino, Corylopsis kesakii Siebold et Zucc.
Leszczynowiec nagi, syn.: Leszczynowiec japoñski
K r z e w w uprawie 2 - 2,5 m wysokoci, w ojczy¼nie do 6 m, szeroko roz³o¿ysty. Ró¿ne czê¶ci nagie (!) st±d nazwa z wyj±tkiem nerwów na spodzie lici. L i c i e sezonowe, 5 - 8 (10) × 3 - 7 cm, jajowatookr±g³awe, sercowate, na wierzcho³ku nagle zaostrzone, cienkie, od spodu sinawe. K w i a t y do 1,5 cm d³., ma³o liczne, ¿ó³toz³ote; zebrane po 8 - 12 w lu¼ne k³osy 2 - 4 cm d³., prêciki po³owa d³. p³atków, pylniki purpurowe, nektarniki d³u¿sze od dzia³ek, rozdwojone, koñce zaokr±glone lub têpe.   W y s t .: Japonia Kiusiu, góry Kirishima, P³w. Koreañski. U p r .: mroz. ( - 29 °C), najmniej efektowny z leszczynowców, ale najodporniejszy na mrozy.W uprawie od1905 r.,w Polsce od 1934 r. P o c h .: Kyoto University - 1989, 1993.
517panorama 20; kwatera IIIB
002631
Corylopsis sinensis Hemsl. 1906 var. sinensis
syn.: Corylopsis glandulifera Hemsl. 1906, Corylopsis sinensis var. glandulifera Rehder et Wilson 1913,
Corylopsis multiflorae (wystawa RHS 1912), Corylopsis willmottiae Rehder et E.H.Wilson 1913
Leszczynowiec chiñski odm. typowa, syn.: Leszczynowiec Willmotta
K r z e w w uprawie oko³o 2,5 m wysokoci, w ojczy¼nie tak¿e ma³e drzewko do 4 m, o szerokim pokroju. D ³ u go p ê d y nagie (ale ogonki pokryte gruczo³kowatymi w³oskami), br±zowe i pofalowane. P±ki sinozielone, zaostrzone (!). Li c i e sezonowe 3 - 8 (12), jajowate do odwrotnie jajowatych, krótko zaostrzone, u podstawy lekko sercowate, od spodu blado lub szarozielone, s± pokryte w³oskami wraz z nerwami lub miêdzy nerwami, czasem gêsto, kutnerowato, z wierzchu ciemnozielone, nagie; ogonek 6 - 20 cm d³., pokryty zwyk³ymi i gruczo³kowatymi w³oskami. K w i a t y w III/IV, liczne, silnie pachn±, jasno¿ó³te, p³atki szerokie i okr±g³e, dzia³ki krótkie i miêsiste, nitki prêcików zielonkawe, pylniki ¿ó³te, nektarniki ostre i rozdwojone; zebrane po 6 - 20 (35) w k³osy 5 - 7 (9) cm d³., równomiernie rozmieszczone. O w o c e + nagie. W y s t .: rodk.-wsch. Chiny. U p r .: dost. mroz. ( - 23 °C). P o c h .: Palmengarten Franfurt - 1995.
kwatera IVC
009243
Corylopsis sinensis var. sinensis 'Spring Purple' H. Hillier 1973
syn.: Corylopsis sinensis 'Spring Purple', Corylopsis willmottiae 'Spring Purple'
Leszczynowiec chiñski 'Spring Purple'
Wygl±da prawie identycznie jak gatunek, ale ma m³ode l i c i e atrakcyjnie purpurowofioletowe do liwkowoczerwonych. U p r .: dost. mroz. ( - 23 °C). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
fot.172  endemit
519 panorama 20; kwatera: IIIB, IIIC, IVC;
003717
Corylopsis spicata Siebold et Zucc. 1835
Leszczynowiec k³osowaty, syn.: Leszczynowiec k³osowy
K r z e w w uprawie 2 - 2,5 m wysokoci, w ojczy¼nie oko³o 3 m, o lu¼nym i szerokim pokroju. Ró¿ne czê¶ci gêsto pokryte kutnerowatymi w³oskami. L i c i e 5 - 10 × 4 - 10 cm. jajowatosercowate do odwrotnie jajowatych, do¶æ grube, brzegiem z wyrostkami, od spodu sine i gêsto pokryte miêkkimi w³oskami; nerwy i ogonek 1,8 - 2,5 cm d³., z w³oskami; p±ki liciowe ciemnoczerwone. K w i a t y w III/IV, pachn±ce, ma³e, do 1 cm d³., jasno¿ó³te, p³atki ³opatkowato wyd³u¿one, nitki prêcików ró¿owe lub czerwone (!), pylniki purpurowe do br±zowo¿ó³tych (!), dzia³ki 3 - 4 mm d³. (!), cienkie, listkowate; zebrane po 710 (12) w k³osy 2 - 4 (6) cm d³. W y s t .: Japonia Sikoku. U p r .: w zale¿noci od pochodzenia od ndost. mroz.( - 18 °C) do mroz. ( - 29 °C). Dosyæ tolerancyjny w stosunku do gleby i do obecnoci wapnia. W Europie w uprawie od 1856 r., w Polsce od 1932 r. P o c h .: OB Hiroshima - 1989, 1993.
rodzina Betulaceae (Corylaceae) - Brzozowate (Leszczynowate)
Corylus L.
Leszczyna
Do rodzaju nale¿y 15 gatunków wystêpuj±cych w Eurazji i Ameryce P³n. W Polsce na stanowiskach naturalnych ronie tylko 1 gatunek C. avellana. Leszczyny to wysokie k r z e w y lub d r z e w a o liciach pokrytych w³oskami. K w i a t y rozwijaj± siê przed ukazaniem siê lici w (II)III/IV, wiatropylne, rozdzielnop³ciowe, jednopienne mêskie bezokwiatowe, zebrane w zimie w kotki i ¿eñskie ukryte w p±czkach mieszanych. O w o c e m s± jadalne orzechy z tward± skorupk±, otoczone (lub ca³kiem ukryte) postrzêpionymi listkami okrywy nasiennej. U p r .: lubi± gleby wie¿e, ¿yzne, gliniaste, zawieraj±ce wapñ; stanowiska s³oneczne, pó³cieniste i toleruj± cieniste. Wytrzyma³e na niskie temperatury, suszê i zanieczyszczenia powietrza w miastach. Roliny cenne dla pszczelarstwa (py³ek).
PL
61 panorama: 1b, 15, 16, 21b, 25; kwatera: IB, IIIB, IIIF, XIV, XVI, A/O
003718 2n = 22
Corylus avellana L. 1753
Leszczyna pospolita, syn.: „Orzech laskowy”
K r z e w do 5 - 8 m wysokoci, niekiedy d r z e w o do oko³o 10 m. L i c i e odwrotniejajowate do 13 cm d³., krótko zaostrzone, z pi³kowanym i czêsto wrêbnym brzegiem, pokryte miêkkimi w³oskami. W y s t .: Europa, poza krañcami pó³nocnymi, Azja Mn. i Kaukaz; w Polsce jedyny rodzimy gatunek, pospolity na ni¿u i w ni¿szych po³o¿eniach górskich. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), ronie na glebach ¿yznych, przewiewnych, zasobnych w wêglan wapnia. Znosi silne ocienienie i nas³onecznienie. Unika gleb ja³owych, suchych i podmok³ych. Daje liczne odrosty z pnia. Z a s t .: wyj±tkowo cenny krzew do zadrzewieñ krajobrazowych, przydro¿nych i przeciwerozyjnych. Ma du¿e znaczenie biocenotyczne owoce s± zjadane przez gryzonie i ptaki, ció³ka dobrze siê rozk³ada. Cenna dla zwiêkszenia ró¿norodnoci gatunkowej upraw lenych. Dobrze ronie w miastach, ale o wiele cenniejsza jest dla warunków miejskich C. colurna (!). W a r t o w i e d z i e æ : w³oska miejscowo¶æ Avellano, od której pochodzi naukowa nazwa gatunku, to od wieków centrum uprawy leszczyny. P o c h .: nn - samosiewy lub zdzicza³e.
kwatera VIII
003719
Corylus avellana 'Contorta'{Anglia ok. 1863}
syn.: Corylus avellana contorta Bean 1898,
Leszczyna pospolita 'Contorta', syn.: Leszczyna pospolita odm. pogiêta
Odmiana ronie powoli, po 20 latach uprawy osi±ga 2 - 2,5 m wysokoci. P êd y s± spiralnie poskrêcane, w ró¿ne strony i przewisaj±. L i c i e pomarszczone i nierównomiernie wybrzuszone, jakby chore. O w o c e zawi±zuj± siê sporadycznie. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), oryginalna z pokroju, efektowna zim± i na przedwioniu z rozwiniêtymi baziami. Niezbêdna w ka¿dym zimowym ogrodzie.    P o c h .: OBUWr Wroc³aw - 1993.
fot.219
626panorama 25; kwatera III B, VIB;
003720
Corylus avellana 'Fuscorubra' {Holandia 1876}
syn.: Corylus avellana L. var. atropurpurea Winkl., Corylus avellana 'Fusco-Rubra', Corylus avellana L. var.
fusco-rubra Dippel 1892, Corylus avellana 'Atropurpurea', Corylus avellana 'Purpurea', Corylus Avellana
atropurpurea Asch. et Graebn. 1910 non G.Kirchn 1864, Corylus avellana var. purpurea Bean 1914 non Loudon
1838
Leszczyna pospolita 'Fuscorubra', syn.: Leszczyna pospolita odm. czerwonolistna, Leszczyna pospolita
odm. rdzawolistna.
K r z e w podobny do C. maxima 'Purpurea', ale ma l i c i e s³abiej zabarwione na wiosnê bardziej br±zowe, nie czerwone. Odmiana ta szybko traci wybarwienie i staje siê dwubarwna zielona z purpurowymi li¶æmi tylko na koñcach pêdów; w koñcu lata licie ca³kowicie zieleniej±. M³ode pêdy, ogonki i nerwy od spodu z d³ugimi, gruczo³owatymi w³oskami (!). Okrywy owocowe s± d³u¿sze od orzechów, niedojrza³e zaczerwienione tylko od góry. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: nn - <1928.
kwatera IA
006830
Corylus maxima Mill. 1768 'Purpurea'{Loddiges Nursery <1836}
syn.: Corylus atropurpurea hort. ex Loud 1838, Corylus avellana var. purpurea Loudon 1838 non Bean 1914,
Corylus avellana atropurpurea hort. ex G.Kirchn 1864 non Graebn. 1910, Corylus maxima 'Atropurpurea',
Corylus purpurea Loudon 1836
Leszczyna po³udniowa 'Purpurea', syn.: Leszczyna po³udniowa odm. purpurowa, Leszczyna Lamberta
odm. purpurowa, Leszczyna po³udniowa odm. czerwonolistna
Odmiana o trwa³ym, intensywnie ciemnoczerwonym zabarwieniu lici i rurkowatej okrywie owocu. M³ode pêdy, licie, ogonki i okrywy owoców pokryte s± aksamitnymi w³oskami (!), natomiast bardzo nieliczne s± w³oski gruczo³kowate lub ich brak. O w o c e ca³kowicie ukryte s± w rurkowato zroniêtej okrywie, oko³o 2 × d³u¿szej od orzechów (!). Podobna do C. avellana 'Fuscorubra'. U p r .: mroz. ( - 29 °C). Cenna odmiana do zestawieñ kolorystycznych. P o c h .: nn - <1950.
rodzina Anacardiaceae - Nanerczowate
Cotinus Mill. 1754
Perukowiec
Do rodzaju nale¿± 3 gatunki k r z e w ó w lub d r z e w o liciach sezonowych, pojedynczych i ca³obrzegich, wystêpuj±cych w Ameryce P³n. i Eurazji. W Polsce uprawiane s± 2 gatunki, 1 odmiana botaniczna i 4 uprawne.
fot.124
323 panorama: 11,13,18; kwatera IIID;
006820
Cotinus coggygria 'Purpureus'
syn.: Cotinus coggygria var. purpureus Rehder, Cotinus coggygria 'Atropurpureus', Cotinus coggygria f.
purpureus (Dup.-Jam.) Rehder, Rhus cotinus var. purpurens Dup.-Jam. 1870
Perukowiec podolski 'Purpureus', syn.: Perukowiec podolski odm. purpurowa
Szeroko rozga³êziony k r z e w, o pêdach pok³adaj±cych siê na ziemi, do 3 - 5 m wysokoci. P ê d y nagie z siny nalotem, zawieraj± sok mleczny, drewno pod kor± ¿ó³te. L i c i e sezonowe, zielone (!), eliptyczne, skrêtoleg³e, pojedyncze, ca³obrzegie, d³ugoogonkowe; jesieni± pomarañczowe do ¿ó³tych. K w i a t y w V/VI, drobne, 5-krotne, ró¿owe do karminoworó¿owych, poligamiczne (w obrêbie wiechy kwiaty mêskie, obup³ciowe i sterylne); zebrane w lu¼nych wyprostowanych wiechach. O w o c e w VII-IX, drobne, suche pestkowce, nieliczne, na + nagich szypu³kach; szypu³ki kwiatów sterylnych nie opadaj±, lecz wyd³u¿aj± siê i pokryte gêstymi w³oskami tworz± puszyste owocostany (!). U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C), krzew wytrzyma³y na suszê, o ma³ych wymaganiach glebowych, ale najlepiej ronie na glebach ciep³ych, glinkowatych, wapiennych. Z a s t .: krzew dekoracyjny w czasie kwitnienia, bardzo oryginalny po przekwitnieniu, kiedy owocostany tworz± puszyste peruki oraz jesieni±, gdy licie atrakcyjnie przebarwiaj± siê na czerwono, pomarañczowo i ¿ó³to. £adnie prezentuje siê sadzony pojedynczo lub w niedu¿ych grupach. Cenny w zadrzewieniach chroni±cych przed erozj± i wiatrami.     P o c h .: nn - <1928.
537 panorama: 20, 22; kwatera IIA
006418
Cotinus coggygria 'Royal Purple' {Holandia/Kromhout & Co}
Perukowiec podolski 'Royal Purple', syn. Perukowiec podolski odm. Królewska Purpura
Wygl±da prawie identycznie jak gatunek, ale ma l i c i e intensywnie ciemnoczerwonopurpurowe do prawie czarnych, jesieni± intensywnie szkar³atne; owocostany czerwone do purpurowych. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C). P o c h .: Boskoop, gie³da - 1993.
324 panorama:11,12; kwatera IIID, IVF
Cotinus coggygria 'Rubrlifolius' {Holandia 1933 ?}
Perukowiec podolski 'Rubrifolius', syn. Perukowiec podolski odm. czerwonolistna
Nazwa zbiorowa dla rolin mno¿onych z nasion, o liciach mniej lub bardziej czerwonopurpurowych, kwiatach oraz owocostanach ró¿owoczerwonawych. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C). P o c h .: Szkó³ki E. Jasku³a - 1993.
rodzina Rosaceae Ró¿owate
Cotoneaster Medik.
Irga podrodzina Maloideae Jab³kowe
Do rodzaju nale¿y ponad 70 gatunków (liczba gatunków, podawana przez ró¿nych autorów, waha siê od 60 do 400), wystêpuj±cych w Eurazji i p³n.-wsch. Afryce. W Polsce na naturalnych stanowiskach rosn± 3 gatunki, a uprawianych jest oko³o 65 gatunków, 17 odmian botanicznych i 18 uprawnych. Kolekcja narodowa znajduje siê w Ogrodzie Botanicznym UAM w Poznaniu. Rodzaj obejmuje zarówno k r z e w y jak i d r z e w a ró¿nej wysokoci od p³o¿±cych do ma³ych o l i c i a c h sezonowych lub wielosezonowych, skrêtoleg³ych, pojedynczych, ca³obrzegich, krótkoogonkowych, niedu¿ych. K w i a t y obup³ciowe, drobne, bia³e lub ró¿owe, osadzone pojedynczo lub zebrane w ró¿ne kwiatostany; dzia³ki i p³atki po 5 odstaj±ce lub wyprostowane, prêcików 10 - 20. O w o c e drobne, g³ogowate, kuliste lub elipsoidalne, czerwone lub czarne z 2 - 5 nasionami (orzeszki), na szczycie nie zroniête, z trwa³ym, zmiê¶nia³ym kielichem. U p r .: odporno¶æ na mróz ró¿na, wymagania glebowe przeciêtne; gleby raczej lekkie i przepuszczalne, stanowiska nas³onecznione lub pó³cieniste.   W a r t o w i e d z i e æ o odmianach polskich, których nie ma w Wojs³awicach: C. 'Ursynów' Seneta 1976 {W. Seneta/Szkó³ki Miejskie Warszawa <1960/1960}, C. salicifolius 'Dywan Kórnicki' Seneta 1994 {J.Król/Szkó³ki Kórnickie ok 1980/1991}.
kwatera IIB
007220
Cotoneaster 'Coral Beauty' Hoogedoorn 1967 {Darhuizer Nursery 1967}
[siewka C. 'Skogholm' × ?]
syn.: Cotoneaster dammeri 'Coral Beauty', Cotoneaster × suecicus 'Coral Beauty'
Irga 'Coral Beauty', syn.: Irga Koralowa Piêkno¶æ
K r z e w 0,4 - 0,5 m wysokoci, 2 - 3 m red., szeroko rozga³êziony, z silnie ³ukowato wygiêtymi ga³êziami, prawie le¿±cymi i zakorzeniaj±cymi siê. L i c i e wielosezonowe 1 - 2 × do 1 cm, silnie b³yszcz±ce. O w o c e w VIII i utrzymuj± siê a¿ do czasu, gdy zjedz± je ptaki, oko³o 0,8 cm red., bardzo liczne (!), pomarañczowoczerwone i koralowe. Odmiana podobna (!) do C. 'Royal Carpet', (syn.: C × suesicus 'Royal Carpet', C. dammeri 'Royal Carpet') i C. 'Smaragpolster'. U p r .: mroz. ( - 29 °C). P o c h .: Szkó³ka Pojemnikowa E. J. Gr±bczewscy ofiarowa³ J. Gr±bczewski - 1992.
463 panorama:21a; kwatera: IA, IB, IIA, IIC, VIA, VIIB, A/2, A/9
007017
Cotoneaster dammeri var. radicans Dammer 1906
Irga Dammera odm. rozes³ana
K r z e w p³o¿±cy siê, do 20 (30) cm wysokoci, ronie bujnie, ga³êzie „pe³zaj±” po ziemi i zakorzeniaj± siê. L i c i e wielosezonowe, skórzaste, 1 - 1,5 cm d³., b³yszcz±ce, ciemnozielone, na spodzie janiejsze, czêsto wykrojone na wierzcho³ku, pomarszczone, ogonki liciowe do 8 mm. K w i a t y w V/VI, bia³e, skupione po 1 - 4, oko³o 1 cm red., liczne. O w o c e nieliczne, jaskrawoczerwone, z 4 - 5 nasionami (orzeszkami). W y s t .: zach. Chiny. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C), ma³o wymagaj±cy w stosunku do gleby, dobrze zimuje pod niegiem. W Europie w uprawie od 1908 r., w Polsce od 1934 r. Z a s t .: tworzy atrakcyjne, niskie, ³adnie kwitn±ce, zimozielone kobierce. P o c h .: OBUWr Wroc³aw - 1988, 1992, 1996.
kwatera A/0
011482
Cotoneaster frigidus Wall. ex Lindl.
syn.: Cotoneaster comptus hort., Cotoneaster frigida Wall., Cotoneaster himalaiensis hort. ex Zabel.,
Cotoneaster nepalensis hort.
Irga oziêb³a, syn.: Irga wysoka
K r z e w w uprawie 3-4(5) m wysokoci, w ojczy¼nie d r z e w o oko³o 10(18) m, w m³odoci o prosto wzniesionych pêdach, pó¼niej szeroko roz³o¿ysty. K o r o w i n a ³uszczy siê. L i c i e sezonowe, 12 - 15 (18) cm d³., odwrotniejajowate do eliptycznych, bladozielone, spodem janiejsze i w m³odoci pokryte w³oskami. K w i a t y w V/VI, do 8 mm red., bia³e; zebrane po 20 - 60 w du¿e baldachogrona. O w o c e 6 mm d³., jaskrawoczerwone, utrzymuj± siê do pocz±tku zimy. W y s t .: Himalaje. U p r .: do¶æ mroz. ( - 20,5 °C). P o c h .: Botanická Zahrada a Arboretum v Brne 1999.
kwatera IVC
011492
Cotoneaster frigidus 'Fructuluteo'
syn.: Cotoneaster frigidus 'Fructo luteus', Cotoneaster frigidus 'Xanthocarpus', Cotoneaster frigidus 'Fructu-
Luteo', Cotoneaster frigidus f. fructu-luteo (Bean) Rehder
Irga oziêb³a 'Fructuluteo'
Wygl±da prawie identycznie jak gatunek, ale ma owoce kremowobia³e. P o c h .: Botanická Zahrada a Arboretum v Brne ofiarowa³ I. Nohel - 1992.
599 panorama 22; IIA
002463
Cotoneaster horizontalis Decne. 1877
syn.: Cotoneaster acuminata var. prostrata Hook. ex Decne., Cotoneaster davidianus hort. ex Handlos
Irga pozioma
K r z e w do 60 cm wysokoci, z poziomo lub skonie rozk³adaj±cymi siê sztywnymi ga³êziami; ga³±zki boczne u³o¿one s± regularnie, dwustronnie w jednej p³aszczy¼nie (!) („szkielet ryby”). L i c i e sezonowe, ma³e do 1,2 cm d³., okr±g³awe, b³yszcz±ce, zielone, spodem nieznacznie pokryte w³oskami, jesieni± czêsto czerwone. K w i a t y w V/VI, drobne, ró¿owawe lub bia³e. O w o c e w IX-XII, jaskrawoczerwone, drobne, do 5 mm red., liczne. W y s t .: zach. Chiny. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C), w Europie od oko³o 1870 r., w Polsce od 1913 r. Gatunek ma³o wymagaj±cy co do gleby, o powolnym wzrocie, preferuje stanowiska s³oneczne. Wymaga troskliwej opieki w m³odoci, szczególnie nie lubi zachwaszczenia. Czêsto mylony z C. hjelmqvistii K.E.Flinck et B.Hylmö, który ma ³y¿eczkowato wygiête licie i mniej uporz±dkowany pokrój. Z a s t .: zwarty pokrój, oryginalne pêdy i jesienna kolorystyka lici oraz d³ugo utrzymuj±ce siê, liczne owoce. Cenny do alpinariów, na rabaty z bylinami, na okrywy oraz przy cianach, murach i ogrodzeniach (pó³pn±cze). Wymienity do jesiennych kompozycji barwnych. P o c h .: Boskoop, gie³da - 1993.
kwatera IIB
006415
Cotoneaster 'Eichholz' {C. Simon 1965}
[C. dammeri × C. cashmiriensis (syn. C. microphyllus 'Cochleatus')]
syn.: Cotoneaster dammeri 'Eichholz', Cotoneaster dammeri 'Oakwood', Cotoneaster radicans 'Eichholz',
Cotoneaster × suecicus 'Eichholz'
Irga 'Eichholz', syn.: Irga Eichholz
K r z e w rozes³any, do 20 - 30 cm wysokoci, o zakorzeniaj±cych siê pêdach. L i c i e wielosezonowe, 1,5 - 2 cm d³., szerokoeliptyczne, niebieskawozielone. O w o c e w VIII, oko³o 1 cm red., nieliczne, krwistoczerwone. U p r .: mroz. ( - 29 °C). P o c h .: Gospodarstwo Szkó³karskie L. i G. Kurowscy, Koñskowola ofiarowa³ L. Kurowski - 1990.
459 panorama17; kwatera IIIC
003732
Cotoneaster horizontalis 'Variegatus' {Osborn 1922}
syn.: Cotoneaster atropurpureus 'Variegatus'
Irga pozioma 'Variegatus', syn.: Irga pozioma odm. pstrolistna
Wygl±da prawie identycznie jak gatunek, ale ronie bardzo powoli i nie osi±ga tak du¿ych wymiarów, po 15 latach uprawy 30 - 45 × 90 cm, starsze okazy do 1,8 m rednicy. L i c i e sezonowe, drobniejsze, brzegiem nieco pofalowane, szarozielone, w±sko bia³oobrze¿one. Owo c e jak u gatunku, ale mniej liczne. U p r .: dost. mroz. ( - 23 °C). Ga³êzie o liciach zielonych, które do¶æ czêsto siê pojawiaj±, nale¿y wycinaæ. Z a s t .: bardzo cenna odmiana do ma³ych ogrodów, a w du¿ych ilociach jako rolina pokrywowa ozdobna zarówno z pokroju, jak i kolorowych lici. P o c h .: OBUWr Wroc³aw - 1994.
597 panorama 22; kwatera IIA
018048
Cotoneaster rotundifolius 'Ruby'
Irga okr±g³olistna 'Ruby'
K r z e w do 0,7 - 1 m wysokoci, szeroko pok³adaj±cy siê. L i c i e sezonowe, 8 - 15 mm d³., jajowate, têpe lub zaostrzone; z wierzchu silnie b³yszcz±ce, ciemnozielone; spodem janiejsze niebieskawozielone, czêsto z czerwonawymi nerwami. O w o c e oko³o 8 mm red., kuliste, matowo czerwone. U p r .: dost. mroz. ( - 23 °C). P o c h .: Prazska Botanická Záhrada v Troji - 1989.
kwatera: IVC, IVD, VIB
008753
Cotoneaster salicifolius Franch. 1886
syn.: Cotoneaster floccosus hort., Cotoneaster salicifolia Franch.
Irga wierzbolistna
K r z e w w uprawie do 2 - 3 m wysokoci, w ojczy¼nie do 5 m, z d³ugimi, ³ukowato przewisaj±cymi ga³êziami. L i c i e wielosezonowe, skórzaste, w±skie, 3 - 8 cm × 1 - 2 cm, ciemnozielone, na spodzie sine i pocz±tkowo pokryte gêsto bia³ymi, we³nistymi w³oskami. Kwi a t y w VI, bia³e, skupione po 30 - 100 w zwartych baldachogronach. O w o c e w X, drobne, 5 mm red., lni±ce, czerwone. W y s t .: zach. Chiny. U p r .: dost. mroz. ( - 23 °C), w uprawie w Polsce przed 1928 r. Z a s t .: atrakcyjny krzew polecany do uprawy tylko w cieplejszych rejonach Polski. P o c h .: Botanická Zahrada a Arboretum v Brne ofiarowa³ I. Nohel - 1992; nn ofiarowa³a B. Stawikowska - 1993.
40 panorama:1a, 21b; kwatera: IA, IIIC, VIB
007219
Cotoneaster salicifolius 'Parkteppich' {H. Hachmann /1950}
Irga wierzbolistna 'Parkteppich', syn.: Irga wierzbolistna odm. Parkowy Dywan
K r z e w p³o¿±cy siê szeroko, oko³o 30 - 60 cm wysokoci. L i c i e wielosezonowe, wyd³u¿one, 2,5 - 3 cm × 1,2 cm, b³yszcz±ce, ciemnozielone, spodem gêsto pokryte we³nistymi w³oskami. O w o c e nieliczne, jasnoczerwone. U p r .: dost. mroz. (- 23 °C). . Z a s t .: ze wzglêdu na d³ugie, ciel±ce siê pêdy, odmiana zalecana na zimozielone okrywy i do prowadzenia jako pó³pn±cze przy murze lub cianie. P o c h .: Szkó³ka Pojemnikowa E. J. Gr±bczewscy ofiarowa³ J. Gr±bczewski - 1991,1993.
49 panorama:1a,1b, 20, 21a; kwatera IB, IIIE, IVD, VIA, VIB
006417
Cotoneaster 'Skogholm' {O. Görannson/Skogsholmens Plantskolor 1941/1950}
[C. dammeri × C. rotundifolia]
syn.: Cotoneaster 'Skogsholmen', Cotoneaster dammeri 'Skogholm', Cotoneaster × suecicus 'Skogholm'
Irga 'Skogholm'
K r z e w do 60 cm wysokoci i 23 m rednicy, z d³ugimi ³ukowatymi ga³êziami, które ³atwo zakorzeniaj± siê. L i c i e wielosezonowe, eliptyczne 3 × 1,5 cm, ciemnozielone, g³adkie, lekko po³yskuj±ce. K w i a t y w V/VI, bia³e, 5 mm red., skupione po 2 - 6. O w o c e w VIII-XI, 6 - 8 mm red., niekiedy do¶æ liczne, jaskrawoczerwone. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C). Odmiana dobra do okrywania gruntu i ze wzglêdu na d³ugie pêdy do prowadzenia przy cianie jako pó³pn±cze. W Polsce w uprawie od 1975 r. P o c h .: Szkó³ka Drzew i Krzewów „KULAS”, Pisarzowice - 1990; OBUWr Wroc³aw - 1992.
rodzina Rosaceae Ró¿owate
podrodzina Maloideae Jab³kowe
Crataegus L. 1753
G³óg
Do rodzaju nale¿y, w zale¿noci od opracowania, 100200(do 1000) gatunków wysokich k r z e w ó w lub d r z e w. Systematyka tego rodzaju jest dyskusyjna. W Polsce na stanowiskach naturalnych wystêpuj± 3(4) gatunki, a uprawianych jest 75 gatunków, 6 mieszañców miêdzygatunkowych oraz 4 odmiany botaniczne i 14 uprawnych. S± to roliny o l i c i a c h pojedynczych, sezonowych lub pó³zimozielonych,k w i a t a c h zawsze bia³ych, obup³ciowych,rozwijaj±cych siê w V/VI i o w o c a c h typu g³ogowatego. D³ugopêdy u wiêkszoci gatunków zaopatrzone s± w ciernie pochodzenia pêdowego. Wytrzyma³o¶æ na mrozy u poszczególnych taksonów ró¿na, wymagania glebowe przeciêtne, natomiast w stosunku do wiat³a du¿e. G³ogi odznaczaj± siê wielk± zmiennoci± wewn±trzgatunkow± i ³atwo siê krzy¿uj± da³y tak¿e mieszañce miêdzyrodzajowe, np. z Mespilus, Pyrus, Sorbus, W a r t o w i e d z i e æ o odmianach polskich, których nie ma w Wojs³awicach: C. coccinea 'Foliis Argenteomarginatis' {F. Ro¿yñski <1910/1910}, C. coccinea 'Foliis Aureovariegatis' {Ro¿yñski <1913/1913}, C. laevigatus 'Foliis Variegatis Pendula Elegans' {F. Ro¿yñski <1901/1913}, Crataegus sanguineum 'Foliis Aureovariegatis' Ro¿yñski 1913 {F. Ro¿yñski <1913/1913}.