kwatera A/0
007439
Diervilla sessilifolia Buckland 1843
Dierwilla bezogonkowa, syn.: Zadrzewnia krtkoogonkowa
K r z e w do 1,5 m wysokoci, o czworoktnych pdach i dajcy odrosty korzeniowe. L i c i e sezonowe, nakrzylege, dugo zaostrzone, 5 - 15 cm d., siedzce, mode cae brzowe, na spodzie byszczce. K w i a t y w VI-VIII, jasnote, zrosopatkowe, grzbieciste, z dwuwargowym brzegiem, zebrane po 3 - 7. W y s t .: pd.-wsch. USA. U p r .: zad. mroz. ( - 26 C). Z a s t .: krzew mao dekoracyjny, spotykany tylko w kolekcjach. P o c h .: OBUWr Wrocaw - 1998.
kwatera IVD
012158
Diervilla sessilifolia 'Butterfly'
Dierwilla bezogonkowa 'Butterfly'
K r z e w niski, okoo 1 m wysokoci, gsty, tworzy szerokie zarola, dziki rozogom korzeniowym.   P d y nagie czworoktne, mode cae rudobrzowe. L i c i e sezonowe, 5 - 15 cm d., siedzce (bezogonkowe), dugo zaostrzone. K w i a t y w VI/VIII, te, okoo 1,5 cm d., rurkowate, liczne, niepozorne, zebrane na tegorocznych pdach po 3 - 7 szt. w szczytowych, gstych wierzchotkach do 7 cm szer. U p r .: zad. mroz. ( - 26 C); wskazane stanowisko soneczne; tolerancyjna w stosunku do gleby i pH, nie podatna na choroby i szkodniki. Polecana do zaoe naturalistycznych. P o c h .: Boskoop, gieda - 1998.
rodzina Araliaceae Araliowate
Eleutherococcus  Maxim 1859
syn.: Acanthopanax, Aralia, Cephalopanax, Panax, Xanthoxylum
Kolcosi
Do rodzaju naley okoo 30 gatunkw, wystpujcych gwnie w pd.-wsch. Azji. W Polsce w uprawie 15 gatunkw i 2 odmiany uprawne. K r z e w y lub niewielkie d r z e w a , sabo rozgazione cierniste. L i c i e sezonowe, rzadko wielosezonowe, skrtolege, zoone doniasto z 3 - 5(7) listkw, pikowanych, ogonkowych lub siedzcych. K w i a t y miododajne, obupciowe lub rozdzielnopciowe, poligamiczne lub dwupienne, 5-patkowe, drobne i zwykle zielone, wolne lub w rnym stopniu zronite; zebrane w kuliste baldaszki. O w o c e podobne do jagd, czarne pestkowce z 2 - 5 pestkami. U p r .: mrozoodporno rna, na og niska, wymagania glebowe skromne, dekoracyjno rednia. Waciwoci lecznicze kilku gatunkw wykorzystywane s w medycynie.
kwatera IIIB
007980
Eleutherococcus senticosus (Rupr. et Maxim.) Maxim. 1859
syn.: Acanthopanax senticosus (Rupr. et Maxim.) Harms1897;
Kolcosi szczeciniasty, syn.: Kolcosi kujcy
K r z e w w uprawie 2 - 5 m wysokoci, w ojczynie do 7 m. P d y pokryte gsto cienkimi, tymi szczecinkami skierowanymi ku grze. L i c i e sezonowe, zoone z (3)5 listkw 6 - 10 2 - 4 cm; mode od spodu z brzowymi woskami na nerwach. K w i a t y w VII, tawe lub fioletowe, w pojedynczych kwiatostanach 3 - 4 cm red. W y s t .: Chiny, Manduria, Daleki Wschd, Japonia, Pw. Koreaski, Rosja Sachalin. U p r .: b. mroz. (> - 29 C). W uprawie od okoo 1860 r., w Polsce od 1927 r. P o c h .: Arboretum SGGW w Rogowie - 1999.
rodzina Empetraceae Baynowate
Empetrum L. 1753
Bayna, syn.: bagnwka, modrzewnica, mapia jagoda
Systematyka rodzaju jest dyskusyjna, dlatego w zalenoci od autora do rodzaju nale 2, rzadziej 3 (6 - 15) gatunkw, wystpujcych gwnie w arktycznej strefie pkuli pnocnej. W Polsce na stanowiskach naturalnych ronie 1gatunek, a uprawiany jest 1gatunek, 1 podgatunek i 1 odmiana uprawna. S to k r z e w y i k r z e w i n k i podobne do siebie, poce si, o liciach wielosezonowych.
PL relikt
kwatera IIA
005018
Empetrum hermaphroditum Hagerup
syn.: Empetrum eamsii ssp. hermaphroditum (Hagerup) D. Lve, Empetrum hermaphroditum (Lange) Hagerup,
Empetrum nigrum ssp. hermaphroditum (Hagerup) Bcher, Empetrum nigrum f. hermaphrditum Lange
Bayna obupciowa, syn.: Bayna czarna pgat. obupciowy
Systematyk tego taksonu przyjto za Z. Mirek i in. (1955) jako obowizujc dla flory Polski (w Index of Gardens Plants za nazw obowizujc przyjto Empetrum emasii ssp. hermaphroditum). Jest to drobna k r z e w i n k a , do 50 cm wysokoci, poca si po ziemi. L i c i e wielosezonowe, skrtolege, gsto osadzone, rwnowskie, igiekowate, do 0,6 cm d., ciemnozielone, poyskujce.     K w i a t y w V/VI, rowe, wiatropylne, zwykle obupciowe (!) zaschnite prciki wida na owocach. O w o c e w VI-IX, jagodoksztatne, misiste pestkowce, czarne lub winiowoczerwone, jadalne sodkie i mde. Wy s t .: w Polsce na grskich torfowiskach. U p r .: b. mroz (> - 29 C). Z a s t .: tylko w kolekcjach specjalistycznych, jako towarzyszca rolinom z rodziny Ericaceae, np.: wrzosom, wrzocom, niskim ranecznikom. P o c h .: Gospodarstwo Ogrodnicze, Szkka Rolin Wrzosowatych St. Winiowski, Mokrzyska ofiarowa St. Winiowski - 1989.
rodzina Ericaceae Wrzosowate
Enkianthus Lour. 1790
syn.: Andromeda, Meisteria, Tridomodon
Enkiant
Do rodzaju naley 17 gatunkw wystpujcych od Japonii po Himalaje. W Polsce w uprawie 4 gatunki, 2 odmiany botaniczne i 1 uprawna. K r z ewy, rzadko d r z ewa , o pdach wzniesionych, najczciej uoonych w okkach (!). L i c i e zwykle sezonowe, przewanie skupione na wierzchokach pdw, skrtolege i pikowane. K w i a t y mae, dzwonkowate lub dzbanuszkowate, zrosopatkowe, zwykle z picioma patkami korony; zebrane w grona lub baldachogrona. O w o c e m jest drobna 5-klapowa torebka. Enkianty preferuj stanowiska soneczne do pcienistych i do dobrze znosz susz.
kwatera IIIF, VIA
002743
Enkianthus campanulatus (Miq.) G.Nicholson 1885
syn.: Andromeda campanulata Miq. 1813, Enkianthus latiflorus Craib, Enkianthus pendulus Craib, Enkianthus
recurvus
Craib, Enkianthus tectus Craib, Meisteria campanulata Nakai, Tridomodon campanulatus (Miq.) Nakai
Enkiant dzwonkowaty
K r z e w do 3 m red., w ojczynie do 6 m wysokoci. L i c i e sezonowe 3 - 7 do 3,5 cm, eliptyczne, drobnopikowane, obustronnie szorstkie od szczeciniastych woskw; jesieni pomaraczowoczerwone i czerwone. Kwi a t y w V/VI, okoo 1 cm d., dzwonkowate, tawe w czerwone prki, zwisaj na cienkich szypukach, zebrane s po 5 - 15 w baldachogrona. W y s t .: Japonia pn. Honsiu, Hokkaido. Upr.: zad. mroz. ( - 26 C), lubi stanowisko soneczne i pcieniste, dosy wytrzymay na susz, pozostae warunki uprawy jak inne roliny z rodziny wrzosowatych.Z a s t.: wartociowy, miododajny krzew ozdobny spotykany dotychczas tylko w kolekcjach. P o c h .: Arboretum Lene w lizowie ofiarowa S. Sktas - 1990, 1995.
kwatera IVA
009296
Enkianthus campanulatus (Miq.) G.Nicholson var. palibinii (Craib) Bean
syn.: Enkianthus ferrugineus Craib 1919, Enkianthus palibiniii (Bean) Craib 1919, Enkianthus rubicundus
Matsum et Nakai, Meisteria rubicunda Nakai 1922
Enkiant dzwonkowaty odm. czerwonokwiatowa
Wyglda prawie identycznie jak gatunek, ale ma licie wsze i od spodu nerw gwny pokryty jest rudobrzowymi woskami. K w i a t y ciemnoczerwone i mniejsze ni u gatunku. Podobny do E. campanulatus 'Red Bells' o kwiatach z czerwonymi prkami. U p r .: zad. mroz. ( - 26 C). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
fot.197
kwatera IIIF;
015462
Enkianthus cernuus (Siebold et Zucc.) Makino 1894
syn.: Meisteria cernua Siebold et Zucc. 1846
Enkiant wygitoszypukowy
K r z e w 1,5 - 3 m wysokoci, w ojczynie do 5 m. L i c i e sezonowe 2 - 5 do 2 cm, odwrotnie jajowate, karbowanopikowane, od spodu wzdu nerwu gwnego pokryte brzowymi woskami. K w i a t y w V, 6 - 8 mm d., biae, szerokodzwonkowate, brzeg korony zbkowato powycinany (!); zebrane w grona. W y s t .: Japonia. U p r .: zad. mroz. ( - 26 C); cenny krzew ozdobny spotykany dotychczas tylko w kolekcjach. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop otrzymany jako E. cernuus var. nipponicus (kat. 1997/1999) 1991.
kwatera IIIC
009340
Enkianthus cernuus var. rubens (Maxim.) Makino
syn.: Andromeda cernua f. rubens Maxim. 1972, Enkianthus cernuus (Siebold et Zucc.) Makino f. rubens
(Maxim.) Ohwi 1965
Enkiant wygitoszypukowy odm. czerwonawa, syn.: Enkiant wygitoszypukowy f. czerwonawa
Wyglda prawie identycznie jak gatunek, ale ma licie krtsze do 5 cm d. i szersze, z purpurowym odcieniem latem. K w i a t y czerwone, z pikowanym brzegiem, w zwisajcych gronach po 5 - 12 szt,. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1991.
kwatera IIIC
002867
Enkianthus perulatus (Miq.) C.K.Schneid. 1911
syn.: Andromeda perulata Miq. 1863, Enkianthus japonicus Hook.f. 1870
Enkiant woreczkowaty, syn.: Enkiant japoski
K r z e w 1 - 2 m wysokoci. L i c i e sezonowe 2 - 4 1 - 1,5 cm, skupione na wierzchokach pdw, wskoeliptyczne lub odwrotnie jajowate na krtkim ogonku, drobno pikowane, od spodu pokryte drobnymi, biaymi woskami; jesieni czerwone. K w i a t y w IV, przed rozwojem lici, 8 mm d., biae lub biaozielone, kulistodzwonkowate z 5 wybrzuszeniami (woreczkami std nazwa) u nasady (!); zebrane po 3 - 10 w przewisajce baldachy. W y s t .: Japonia wyspy Kiusiu i Sikoku. U p r .: zad. mroz. ( - 26 C); moe by formowany, gdy podobnie jak inne enkianty dobrze znosi cicie. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
549 panorama 21a; kwatera IIC
010945
Enkianthus subsessilis (Miq.) Makino
syn.: Andromeda nikoensis Maxim., Andromeda subsessilis Miq., Enkianthus nikoense (Maxim.) Makino
Enkiant szeroki
K r z e w 1 - 3 m wysokoci, po 10 latach uprawy 0,5 - 0,6 m, wyprostowany, silnie rozgaziony, ronie powoli. L i c i e sezonowe 2 - 3 1 - 1,5 cm, opatkowate do eliptycznych, u podstawy dugo zaostrzone, lekko pikowane; nerw gwny z wierzchu pokryty biaymi woskami, od spodu brzowymi; ogonek liciowy 13 mm d.; jesieni efektownie te, pomaraczowe i czerwone. K w i a t y pojawiaj si w V/VI po rozwiniciu si lici, s biae, 5 mm d., dzwonkowate; szypuki 2 - 3 cm d. z biaymi woskami (!); zebrane po 5 - 10 w zwisajce grona. W y s t .: Japonia gry Honsiu. U p r .: zad. mroz. ( - 26 C), w uprawie od 1892. P o c h .: OB Porrentruy - 1993.
rodzina Ericaceae Wrzosowate
Erica L. 1753
Wrzosiec
Rodzaj reprezentowany jest przez okoo 650 gatunkw wystpujcych w pd. i tropikalnej Afryce, w rejonie rdziemnomorskim i w Europie. W Polsce ronie na stanowisku naturalnym 1 gatunek, a uprawiane s 4 gatunki, 2 formy botaniczne i 56 odmian uprawnych. S to k r z e w i n k i lub krzewy ,rzadziej niewielkie drzewa,o pdach bardzo cienkich i zwykle pokrytych woskami. L i c i e wielosezonowe, bardzo drobne i zwykle igiekowate, brzegiem podwinite, nagie lub z wierzchu pokryte woskami; osadzone w okkach zwykle po 3 - 5. K w i a t y dzwonkowate, dzbanuszkowate, rurkowate lub prawie kuliste, 4-krotne, zrosopatkowe. Dziaki kielicha s wolne, krtsze od korony (!). Zaledwie kilka gatunkw i odmian uprawnych jest dosy odpornych na niskie temperatury. Wymagaj gleb kwanych, prchniczych, stale umiarkowanie wilgotnych. Wskazane jest zabezpieczanie na zim i osanianie przed wiosennym socem oraz systematycznie przycinanie po przekwitniciu.
kwatera IIA
002752
Erica carnea 'Rubinteppich'
syn.: Erica herbacea 'Rubinteppich'
Wrzosiec czerwony 'Rubinteppich', syn.: Wrzosiec krwisty 'Rubinteppich', Wrzosiec wiosenny
'Rubinteppich'
K r z e w i n k a 15 cm wysokoci, z pdami bardzo cienkimi i nagimi. L i c i e wielosezonowe 4 - 7 mm d., ustawione po 3 - 4 w okkach. K w i a t y w II-V, lilioworowe, dzwonkowate, zebrane po 1 - 2 w ktach lici, tworz jednostronne grona. U p r .: zad. mroz. ( - 26 C) i tolerancyjny na obecno wapnia w podou; w bezniene zimy czsto wysycha. Wskazane okrywanie na zim i przycinanie po przekwitniciu. P o c h .: Gospodarstwo OgrodniczeSzkka Rolin Wrzosowatych S. Winiowski, Mokrzyska ofiarowa S. Winiowski - 1989.
603 panorama 22; kwatera: IIA, IIB
002754
Erica carnea 'Snow Queen' {Verboom 1934}
syn.: Erica herbacea 'Snow Queen'
Wrzosiec czerwony 'Snow Queen', syn.: Wrzosiec krwisty 'Snow Queen', Wrzosiec wiosenny 'Snow Queen'
K r z e w i n k a do 15 cm wysokoci, o wiotkich pdach. L i c i e wielosezonowe i jasnozielone.     K w i a t y rozwijaj si ju w II/III, biae, due i liczne. U p r .: zad. mroz. ( - 26 C), ale wskazane jest okrywanie i osanianie na zim. P o c h .: Gospodarstwo Ogrodnicze Szkka Rolin Wrzosowatych S. Winiowski, Mokrzyska ofiarowa S. Winiowski - 1989.
kwatera IIC
002757
Erica carnea 'Vivellii' {Theobold 1919}
syn.: Erica herbacea 'Vivellii', Erica carnea 'Urville'
Wrzosiec czerwony 'Vivellii', syn.: Wrzosiec krwisty 'Vivellii', Wrzosiec wiosenny 'Vivellii'
K r z e w i n k a 15 30 cm, o liciach zielonobrzowych, a w zimie czerwonobrzowych. K w i a t y rozwijaj si ju IIIV, ciemnoczerwone do karminowych. U p r .: mroz. ( - 29 C); Wartociowa, stara odmiana, ale wskazane jest okrywanie i osanianie na zim. P o c h .: Gospodarstwo OgrodniczeSzkka Rolin Wrzosowatych S. Winiowski, Mokrzyska ofiarowa S. Winiowski - 1989.
kwatera IIA
002758
Erica carnea 'Winter Beauty' {Backhouse 1911}
syn.: Erica carnea 'King George', Erica herbacea 'Winter Beauty'
Wrzosiec czerwony 'Winter Beauty', syn.: Wrzosiec wiosenny 'Winter Beauty', Wrzosiec krwisty 'Winter
Beauty'
K r z e w i n k a do 25 cm wysokoci, o zwartym pokroju. L i c i e wielosezonowe, ciemnozielone.   K w i a t y rozwijaj si ju w XII - III, intensywnie rowe z brzowymi pylnikami, bardzo liczne. U p r .: zad. mroz. ( - 26 C), ale w bezniene zimy czsto wysycha i marznie, wskazane okrywanie i osanianie na zim. P o c h .: Gospodarstwo Ogrodnicze Szkka Rolin Wrzosowatych S. Winiowski, Mokrzyska ofiarowa S. Winiowski - 1989.
rodzina Celastraceae - Dawiszowate
Euonymus  L. 1753
syn.: Evonymus
Trzmielina, syn. trzmiel
Do rodzaju naley 170 gatunkw, wystpujcych w Ameryce Pn. i rod., Europie, Azji, rod. Afryce i Australii. W Polsce na stanowiskach naturalnych rosn 2 gatunki, a uprawianych jest 20 gatunkw, 7 odmian botanicznych i 28 uprawnych. K r z e w y , mae d r z e w a lub p n c z a wspinajce si za pomoc przybyszowych korzeni czepnych. L i c i e nakrzylege, sezonowe lub wielosezonowe. Kwi a t y owadopylne, nektarodajne, z reguy obupciowe, mae, 4 - 5-krotne, w wierzchokowatych kwiatostanach. O w o c e m s barwne torebki, z 1 - 2 nasionami, po otwarciu zwisaj na cienkich nitkach, jak u magnolii. U p r .: wiele gatunkw odznacza si du odpornoci na mrozy. Wymagaj gleb yznych, prchniczych, przewiewnych, szybko nagrzewajcych si i dostatecznie wilgotnych; znosz sabe ocienienie. Wikszo jest odporna na zanieczyszczenie powietrza, dobrze znosz cicie. W a r t o w i e d z i e : w nasionach, liciach i korze wikszoci gatunkw, szczeglnie E. europaeus, znajduj si gorycze i glikozydy nasercowe. Dziaanie: gorycz dziaa wymiotnie i wywouje biegunk, glikozydy oddziauj na misie sercowy i na orodki pobudzenia poprawiaj wydolno ukadu krenia, wzrasta cinienie krwi. Objawy: po 15 - 16 godz. cikie podranienie przewodu pokarmowego z siln kolk i luzowato-wodnist biegunk. Po wchoniciu wzrost temperatury ciaa, dychawica, zaburzenia ukadu krenia, zapa, nasilajce si odurzenie, senno na przemian z niepokojem ruchowym, drgawki, piczka, uszkodzenie nerek i obrzmienie wtroby. Barwa i ksztat owocw moe skoni dzieci do ich zjadania (!).
kwatera IIIF
003775
Euonymus europaeus 'Red Cascade'
Trzmielina pospolita 'Red Cascade', syn.: Trzmielina pospolita odm. Czerwona Kaskada
K r z e w 2 - 3 m wysokoci, szerokostokowaty, z gaziami nieznacznie przewieszajcymi si.L icie sezonowe, do 7 cm d., jajowate, zatokowowrbne, ciemnozielone, jesieni jaskrawoczerwone. O w o c e liczne, do 2 cm szer., pomaraczowoczerwone. U p r .: b. mroz. (> - 29 C). P o c h .: Szkka Drzew i Krzeww „KULAS”, Pisarzowice - 1998.
kwatera XIB
013000
Euonymus fortunei 'Canadale Gold' {USA}
Trzmielina Fortune'a 'Canadale Gold' , syn.: Trzmielina pnca 'Canadale Gold'
Szeroko pocy si k r z e w lub ppncze do 2-2,5 m wysokoci. L i c i e wielosezonowe, due do 3 - 5 cm d., okrgawe. Jasnozielona barwa w czci szczytowej i na obwodzie licia przechodzi stopniowo w t. Granica midzy barwami rozmyta. Jesieni wszystkie licie przebarwiaj si i krzew jest bardziej zocisty ni zielony. U p r .: mrozoodporno niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie dost. mroz. (- 23 C). Z a s t .: bardzo atrakcyjna odmiana, ze wzgldu na due, intensywnie to-zielone licie. Polecana na okrywy, obwdki i na mury. P o c h .: OBUWr Wrocaw - 1994.
90 panorama1b; kwatera: IA, XVA
003777
Euonymus fortunei 'Coloratus' {USA 1914}
syn.: Euonymus radicans f. colorata Rehder 1926, Euonymus colorata Hort.
Trzmielina Fortune'a 'Coloratus', syn.: Trzmielina pnca 'Coloratus', Trzmielina pnca odm. jesienna,
Trzmielina Fortune'a odm. barwna
Szeroki k r z e w, u nas do okoo 1,5 - 2 m wysokoci, w Anglii przy podporach moe osiga nawet 8 m. Pdy pokadaj si na ziemi tylko w modoci. L i c i e wielosezonowe, due, 3,5 - 6 3,5 cm, eliptyczne, ciemnozielone, byszczce, z wyranym karbowanopikowanym brzegiem; jesieni i zim ciemnopurpurowe (!) z czerwonawym spodem i na wiosn ponownie zielone. Odmiana podobna do E. fortunei 'Dart's Blanket', ktra na zim przebarwia si na brzowoczerwono. U p r .: dost. mroz. ( - 23 C). W Polsce Zach. dobrze ronie w miejscach osonitych, pcienistych i cienistych. Z a s t .: nadaje si na zielone okrywy, a posadzona przy podporach (pot, pie, mur) osiga wysoko 2 - 3 m, ale jest bardziej podatna na szkody mrozowe i wymaga starannego okrycia na zim. P o c h .: OBUWr Wrocaw - 1988, 1995.
kwatera IIA, IVD
003778
Euonymus fortunei 'Emerald Gaiety' {Corliss Bros. <1967/1967}
Trzmielina Fortune'a 'Emerald Gaiety', syn.: Trzmielina pnca 'Emerald Gaiety', Trzmielina pnca
odm. Rado Emeralda
Niewysoki, szeroko pocy si k r z e w lub ppncze do 2 - 2,5 m wysokoci. L i c i e wielosezonowe, niewielkie, 3,5 2,5 cm, wyranie szarozielone, szerokojajowate, z wsk kremowobia obwdk przechodzc w grnej czci licia w nieregularne smugi, skierowane w kierunku nasady. Cz lici wyraniej intensywniej upstrzona, a cz z rozmytymi, nasilajcymi si zim, rowawymi przebarwieniami. Cita systematycznie daje szybko zwarte okrywy. Posadzona w cieniu szybko traci charakterystyczne upstrzenia. U p r .: dost. mroz. ( - 23 C). ; dobrze ronie prawie na wszystkich stanowiskach, ale na zbyt suchych moe zim wysycha. P o c h .: OBUWr Wrocaw - 1994, 1996.
107 panorama: 1b, 5,18,19; kwatera: IIA, IIIE, IVA
003779
Euonymus fortunei 'Emerald'n Gold' {Corliss Bros. <1967/1967}
syn.: Euonymus fortunei 'Emerald etGold'
Trzmielina Fortune'a 'Emerald'n Gold', syn.: Trzmielina pnca 'Emerald'n Gold',
Trzmielina pnca odm. Zota Emeralda
Niski k r z e w, pocy si i stopniowo podnoszcy si do gry lub pncy do 2-3 m wysokoci. L i c i e wielosezonowe, do 3 2 cm, jajowate, tpo zaostrzone, wyranie karbowane, to-zielone, pocztkowo z jaskraw, zocist obwdk i obfitymi tymi upstrzeniami skierowanymi od szczytu ku rodkowi licia. Niekiedy cz lici jest cakowicie zocistota, czasem janiejca, do prawie biaych. Jesieni licie przybieraj odcie rowoczerwony. U p r .: do mroz. ( - 26 C), posadzona w cieniu wybarwia si sabo i le ronie. P o c h .: OBUWr Wrocaw - 1990, 1996.
kwatera IIA
009070
Euonymus fortunei 'Gold Tip'
syn.: Euonymus fortunei 'Golden Prince'
Trzmielina Fortune'a 'Gold Tip', syn.: Trzmielina pnca 'Gold Tip'
Niski, szeroko pocy si k r z e w lub ppncze do 2-3 m wysokoci. L i c i e wielosezonowe, stosunkowo due, jajowate, zielono-te, z szerok, nieregularn obwdk pocztkowo jasnot, a pniej kremowobia. U p r .: dost. mroz. ( - 23 C). Wymagania i zastosowanie jak innych odmian E. fortunei. P o c h .: OBUWr Wrocaw - 1990.
kwatera IA, IIA
003781
Euonymus fortunei 'Gracilis' {Japonia}
syn.: Euonymus fortunei argenteomarginatus, Euonymus fortunei 'Argenteo marginatus', Euonymus fortunei
'Argenteomarginatus', Euonymus fortunei gracilis, Euonymus fortunei 'Silver Gem' (bdnie), Euonymus fortunei
'Variegatus', Euonymus gracilis argenteo-variegatus Siebold et Regel 1867, Euonymus japonicus gracilis Regel
1866, Euonymus japonicus gracilis roseo-marginata hort., Euonymus radicans var. argenteo marginata Rehder,
Euonymus radicans var. argenteo-marginatus hort. ex Rehder 1900, Euonymus radicans var. pictus Jakob-
Makoy, Euonymus radicans var. roseo marginata Rehder
Trzmielina pnca 'Gracilis', syn.: Trzmielina pnca odm. biaopstra, Trzmielina pnca odm. pstrolistna
biaa
Niski, szeroko pocy si k r z e w lub ppncze do 2 - 2,5 (4) m wysokoci. L i c i e wielosezonowe, mae, zaostrzone, eliptyczne, szarozielone z wsk kremow, pniej bielejc obwdk i jasnymi smugami. Czsto przebarwienia zarowiaj si, szczeglnie zim. Dugie, wiotkie   p d y szybko pokrywaj grunt lub pn si przy podporach. U p r .: mroz ( - 29 C); czsto pojawiaj si pdy z limi zielonymi, ktre naley usuwa. Formy szczepione na wysokiej podkadce (E. japonicus lub E. europaeus) powinny by zimowane raczej pod osonami. Odmiana w Europie w uprawie od 1860 r., w Polsce od 1878 r. P o c h .: OB Wrocaw - 1988, 1990.
kwatera IIIF
003780
Euonymus fortunei 'Minimus' {Francja <1912}
syn.: Euonymus fortunei (Turcz.) Hand.-Mazz. var. minima, Euonymus radicans var. minimus Simon-Louis
1912/1913
Trzmielina Fortune'a 'Minimus', syn.: Trzmielina pnca 'Minimus', Trzmielina pnca odm. karowa
K r z e w i n k a tworzca gste, zwarte kobierce do okoo 5 - 10 cm wysokoci. P d y cienkie, pasko rozpostarte, ciel si po ziemi. L i c i e wielosezonowe, bardzo mae, do 6 mm d., ciemnozielone, eliptyczne. Podobna do E. fortunei 'Kewensis', ktra ma jednak licie wiksze. U p r .: zad. mroz. (- 26 C). W Polsce w uprawie od 1923 r. Wymaga osaniania przed zimowym i wczesnowiosennym socem. Z a s t .: adna, delikatna rolina zadarniajca na mae powierzchnie i do ogrodw skalnych. P o c h .: OBUWr Wrocaw - 1998.
198 panorama 5; kwatera IB, XIB
011195
Euonymus fortunei 'Sunspot'
Trzmielina Fortune'a 'Sunspot', syn.: Trzmielina pnca 'Sunspot'
Niski, zwarty, cielcy si k r z e w . L i c i e wielosezonowe, mae do 2 cm d., eliptyczne, wyranie karbowane, mocno ciemnozielone. Wzdu nerwu gwnego, od nasady licia do szczytu biegn wskie, nieregularne, intensywnie zociste przebarwienia. Na liciach modych plamy intensywniejsze, janiejsze i wiksze. Szczytowe czci pdw niekiedy cakiem te. U p r .: do mroz. ( - 26 C). Dobrze rosn w miejscach osonitych od wiatru i bezporedniego soca oraz ocienionych. W Wojsawicach i we Wrocawiu zimuj dobrze bez okrywania. Z a s t .: roliny nie cite zachowuj regularny pokrj i nadaj si na okrywy i obwdki. Do czsto pojawiaj si pdy cakowicie zielone, ktre naley usuwa. P o c h .: OBUWr Wrocaw - 1995, 1997.
268 panorama: 7, 8; kwatera XIV
011197
Euonymus fortunei 'Silver Queen' {Niemcy ? 1892}
[sport od E. f. 'Carrierei']
Trzmielina Fortune'a 'Silver Queen', syn.: Trzmielina pnca 'Silver Queen', Trzmielina pnca odm.
Srebrna Krlowa
K r z e w zwarty, wzniesiony, okoo 1 m wysokoci, jako ppncze na podporze we Wrocawskim Ogrodzie Botanicznym 2,0 m wys., w Anglii do 3-4 m wysokoci. L i c i e wielosezonowe, due, do 5 cm d., obrzeone szerokim, biaokremowym lub kremowotym pasem, mode niekiedy cae kremowe. K w i a t y kremowozielone, liczne, ale rowe owoce zawizuj si sporadycznie. U p r .: dost. mroz. ( - 23 C). Z a s t .: jedna z najadniejszych i stabilnych odmian. Polecana na okrywy, obwdki i na mury oraz do uprawy w pojemnikach. adnie prezentuj si take formy szczepione na wysokim pniu, ale powinny zimowa starannie okryte. P o c h .: OBUWr Wrocaw - 1996.
628 panorama 25; kwatera: IA, VIB, XVA
003782
Euonymus fortunei 'Vegetus' {Japonia}
syn.: Euonymus radicans var. vegetus Rehder 1903
Trzmielina Fortune'a 'Vegetus', syn.: Trzmielina pnca 'Vegetus', Trzmielina pnca odm. okrgolistna
K r z e w pocy si szeroko, o sztywnych wzniesionych pdach lub ppncze do 2 - 3 m wysokoci, w Niemczech nawet do 5 m, ronie do szybko. L i c i e wielosezonowe, due, 3 - 4 cm d., prawie okrge, skrzaste, intensywnie jasnozielone i matowe (!). P d y zielone, grube, kruche, po si lub wznosz. U p r .: dost. mroz. ( - 23 C). W Europie w uprawie od 1876 r., w Polsce od 1934 r.Zast .: nadaje si na rolinne okrywy pod koronami drzew (jeli nie cita, to okoo 1 - 1,8 m wys. ), na strzyone formy, gdy atwo si zagszcza i jako ppncze prowadzone przy podporze lub murze. P o c h .: OB Wrocaw - 1988, 1996.
kwatera A/0
002566
Euonymus nanus Bieb. 1819
syn.: Euonymus angustifolia hort., Euonymus caucasica Lodd., Euonymus koopmannii Lauche, Euonymus
linifolia
, Euonymus rosmarinifolia
Trzmielina niska
K r z e w 0,4 - 0,7 m wysokoci, z dugimi pokadajcymi si i ukowato podnoszcymi si pdami, niekiedy z podziemnymi rozogami. P d y cienkie, czworograniaste, zielone. L i c i e wielosezonowe, mae, 1 - 4 0,2 - 0,8 cm, uoone nieregularnie lub po kilka w okkach, nakrzylege, caobrzegie lub sabo pikowane, brzeg podwinity. K w i a t y okoo 5 mm red., czerwonawobrunatne; zebrane po 1 - 3. O w o c e 9 -12 mm red., rowe lub tawe, 4-krotne z zaokrglonymi bokami, w niektre lata do liczne. W y s t .: zach. Ukraina, Modawia, nad Morzem Czarnym i na Przedkaukaziu, Mongolia, Chiny po Tybet. W Polsce w stanie dzikim notowana bya w 1937 r. w Miodoborach. U p r .: b. mroz. (> - 29 C), wytrzymaa na zacienienie, ale bez szczeglnej wartoci dekoracyjnej. Ze wzgldu na mae rozmiary moe by stosowana w ogrodach skalnych (jesienne przebarwienia i kolorowe owoce). Dawniej bya szczepiona na pniu E. europaeus, jako drzewko paczce i nazywana wtedy E. pendula. P o c h .: Arboretum Bolestraszyce ofiarowaa E. ygaa - 1999.
rodzina Eupteleaceae (d. Ulmaceae i Trochodendraceae)
Euptelea Siebold et Zucc. )
Olszanka, syn.: Eupteleja
Do rodzaju nale 2(3)gatunki, wystpujce we wsch. Azji; w Polsce uprawiane s 2 gatunki.
endemit
kwatera A/1
010733
Euptelea polyandra Siebold et Zucc. 1835 1835
Olszanka japoska, syn.: Eupteleja japoska
Rozoysty k r z e w lub mae drzewo, w uprawie do 4-5 m wysokoci, w ojczynie 5 - 8(15) 6 m i winiowobrzowych pdach. L i c i e sezonowe, jasnozielone, byszczce, skrtolege, okrgawe, do 12 - 15 cm red., nagle dugo i wsko zaostrzone, grubo pikowane, ogonki dugie i cienkie. Licie mode czerwonawe, jesieni pomaraczowe, te i czerwone. K w i a t y w IV, przed rozwojem lici, drobne, niepozorne, czerwonawozielone, obupciowe, bezokwiatowe, z licznymi czerwonymi prcikami, wielosupkowe, wyrastaj w pczkach z bocznych pczkw kwiatowych; zebrane w 2,5 - 4 cm szer. kwiatostany. O w o c e mae, niesymetryczne skrzydlaki, 1 - 1,5 cm d. W y s t .: Japonia.Upr.: do mroz. ( - 20,5 C). Z a s t .: dekoracyjne licie o piknych, jesiennych barwach. P o c h .: Arboretum Lene w lizowie ofiarowa S. Sktas - 1998.
rodzina Rosaceae - Rowate
Exochorda Lindl. 1854
syn.: Spiraea
Obiela, syn.: Egzochorda
Do rodzaju nale 4 gatunki, wystpujce od rodk. Azji po Pw. Koreaski. W Polsce uprawiane s 4 gatunki, 1 odmiana botaniczna, 1mieszaniec midzygatunkowy i 1 odmiana uprawna. K r z e wy do 5 m wysokoci. L i c i e sezonowe, skrtolege, pojedyncze, caobrzegie lub karbowanopikowane, bez przylistkw (!). K w i a t y do due, miseczkowate, biae, 5-patkowe, obupciowe, prcikw 15 - 30; zebrane w grona. O w o c e m jest zdrewniaa, 5-graniasta, torebka ok. 1 cm red., rozpadajca si na mieszki. U p r .: do wytrzymae na niskie temperatury, susz i tolerancyjne w stosunku do gleby. Lubi stanowiska soneczne, gleby przepuszczalne i umiarkowanie wilgotne.
284 panorama 8; kwatera IIIF, XV
013405
Exochorda macrantha (Lemoine) C.K.Schneid. 1905 {Francja/V. Lemoine <1902/1902}
[E. korolkowii E. racemosa]
syn.: Exochorda albertii var. macrantha Lemoine
Obiela mieszacowa
K r z e w okoo 2 m wysokoci, silnie wyprostowany i intensywnie rosncy. K w i a t y w IV/V/VI, 3 - 4 cm red., biae, patki okrgawe i nagle zwone w krtki „paznokie, szypuki krtkie 2 - 3 mm, prcikw 20; zebrane po 6 - 10 w wyprostowanych gronach do 10 cm d. U p r .: mroz. ( - 29 C). W Wojsawicach w uprawie od ponad 80 lat, ale w czasie surowych zim przemarzaa. P o c h .: nn - <1928.
kwatera IIIF
007025
Exochorda racemosa (Lindl.) Rehder 1913
syn.: Amelanchier racemosa Lindl. 1847, Exochorda grandiflora (Hook.) Lindl. 1858, Spiraea grandiflora
Hook. 1854 non Sweet
Obiela wielkokwiatowa
K r z e w 3 - 4 m wysokoci, luny i szeroki, o przewisajcych pdach. K o r o w i n a na starszych gaziach uszczy si szerokimi patami. P d y mode czerwonobrzowe, z jasnymi przetchlinklami. L i c i e sezonowe, 3 - 6 cm d., eliptyczne do odwrotnie jajowatych, zaostrzone, u podstawy klinowate, na dugopdach od poowy pikowane (!), nagie, z wierzchu jasnozielone, od spodu szarobiaawe; ogonki 5 - 15 mm d. K w i a t y w V/VI, 4 cm red., biae, o szerokich pasko rozpostartych patkach, 13 - 15 prcikw po 3 przy kadym patku, szypuki 3 - 5 mm d.; zebrane po 6 - 10 w lune grona. O w o c e 8 - 10 mm wysokoci, gwiazdkowate, zoone z 5 paskich czci rozpadajcych si po dojrzeniu. W y s t .: wsch. Chiny. U p r .: do mroz. ( - 26 C), lubi gleby wiee i yzne, umiarkowanie wilgotne, stanowiska soneczne. P o c h .: Ogrd Dendrologiczny AR Pozna ofiarowa J. Zatorski - 1996.
rodzina Fagaceae - Bukowate
Fagus L. 1755
Buk
Do rodzaju naley 10 gatunkw wystpujcych w strefie klimatu umiarkowanego na pkuli pn., na poudnie a po Meksyk. W Polsce na stanowiskach naturalnych ronie 1 gatunek, a uprawianych jest 7 gatunkw, 3 formy i 47 odmian uprawnych. S to d r z e w a wiatropylne o liciach sezonowych, falicie karbowanych (ew. zbkowanych lub caobrzegich), naprzemianlegle ustawionych. Pie pokryty jest gadk, nie uszczc si, jasnoszar korowin. Orzechy, zwykle trjgraniaste, brzowe, zamknite po 1 - 2(3) w pkajcej po dojrzeniu, 4-klapowej okrywie, pokrytej listkowatymi lub szczeciniastymi wyrostkami. U p r .: najlepiej rosn na glebach yznych, umiarkowanie wilgotnych, wapiennych; dobrze take na yznych, piaszczystych, z podoem gliniastym i pytko wystpujc wod gruntow (12 m). Bardzo dobrze znosz ocienienie w modym wieku i cicie. Mode roliny s wraliwe na wiosenne przymrozki, szczeglnie wtedy, jeeli s sadzone poza granicami naturalnego wystpowania
fot.134  PL
213 panorama: 5, 8, 15, 16, 20, 24; kwatera: IIIF, IVD, XIV,XVI;
003787 2n = 24
Fagus sylvatica L. 1753
syn.: Fagus sylvestris Gaertn. 1788
Buk zwyczajny, syn.: Buk pospolity, Buk leny
D r z e w o do 30(35) m wysokoci, o koronie szerokiej, kopulastej, gstej. Okazy rosnce pojedynczo maj korony nisko osadzone, rosnce w zwarciu pnie wysokie, gonne. L i c i e sezonowe, uoone w dwch prostnicach, spiczasto-jajowate, na brzegach faliste, z wierzchu byszczce, intensywnie zielone, od spodu janiejsze, prawie nagie (mode pokryte jedwabistymi woskami); jesieni brzowe, rude do zocistoczerwonych. O w o c e m s trjkanciaste orzeszki (bukiew, buczyna), zebrane po 2 - 3 w kolczastej okrywie otwierajcej si 4 klapami. D r e w n o rozpierzchonaczyniowe, bielaste, taworowe ze sabym odcieniem fioletowym, czsto z faszyw twardziel, do twarde, upliwe i mao trwae. Cenione w bednarstwie, snycerstwie i tokarstwie, uywane do wyrobu oklein (fornir), klepki podogowej, instrumentw muzycznych (fagot Fagus), mebli gitych (krzesa Thoneta), przyrzdw rysunkowych i wgla drzewnego. W y s t .: zach. Europa, rodk. i pd. Anatolia, Kaukaz i pd. wybrzee M. Kaspijskiego. W Polsce osiga pn.-wsch. granic wystpowania (nie ronie na Pojezierzu Suwalskim, w czci Pojezierza Mazurskiego, na Podlasiu, Kurpiach i Mazowszu). Tworzy czsto czyste drzewostany, tzw. buczyny. U p r .: wymagania glebowe i klimatyczne due. Lubi wilgotny i ciepy klimat, nie znosi kontynentalnego, gdy jest wraliwy na susz i upay. Nie znosi silnych mrozw i wiosennych przymrozkw, ktre uszkadzaj rozwijajce si licie. Lubi gleby yzne i wiee, przewiewne, gliniaste lub gliniasto-piaszczyste, chtnie wapienne. Jest wraliwy na wahania wody gruntowej. Ronie dobrze w miastach i w rejonach o silnie zanieczyszczonym powietrzu. Doskonale znosi cicie i strzyenie, ale nie wiosenne (!). Ronie w cigu pierwszych 5 lat bardzo powoli, pniej szybko. Jest podstawowym gatunkiem lasotwrczym w zach. i pd. Polsce: drzewostanw nasiennych - 1908 ha, drzew doborowych - 115, plantacji nasiennych - 8,5 ha (2503 szczepy), plantacyjnych upraw nasiennych - brak. Z a s t .: w granicach naturalnego zasigu i na odpowiednich glebach jest to jedno z najpikniejszych naszych drzew liciastych o piknym pokroju zim, wspaniaych przebarwieniach lici jesieni i pnym ich rozwojem na wiosn oraz wieej zieleni latem. Doskonay do duych parkw i zielecw, obsadzania drg poza miastem, zadrzewie krajobrazowych orzeszki zjadane s przez dziki, gryzonie, ptaki (guszce, grubodzioby, sjki). Silnie ocienia ziemi, dostarcza yznej prchnicy (ziemia bukowa matka lasu). O k a z y n a jwi k s z e w Polsce: Trzechel, gm. Nowogard 26,5/804/217, Sierakw 35/678/335, Przedborw, gm. Mikstat 32/630/305, Sobieszw 29,5/492/241 i w ok ol i c a c h Wr o c awi a : Przerzeczyn Zdrj, gm. Niemcza 29/520, elowice, gm. Kondratowice 25/500, Rakw, gm. Dugoka 30/495, Postolin, gm. Milicz 31/480. C i e k a w o s t k i : prawdopodobnie przytulanie si do buka agodzi nasze stresy, poprawia „ze krenie”, podnosi zdolno koncentracji i pobudza do energicznego dziaania. Ocen tych dziaa buka pozostawiamy czytelnikowi, my natomiast zawsze podziwiamy i chtnie dotykamy pikn, jakby stalow i wyjtkowo gadk korowin. Niestety ta gadka kora jest wraliwa na uszkodzenia, gdy nie uszczy si i nie odpada jak u innych drzew ronie cay czas. Brak szacunku do przyrody, to znaki wyryte na pniu buka rosn razem z nim i s trwaym dowodem modzieczej bezmylnoci i nie zawsze trafnych decyzji miosnych. P o c h .: naturalne stanowisko; pomiar w 2000 r.: kwatera IIIF 27 m/287 cm i XIV 35 m/354+220+157+90 cm.