388 panorama16; kwatera IIIC
010735
Fagus sylvatica 'Ansorgei' {C. Ansorge ok. 1891}
[F. sylvatica atropurpurea × comptoniifolia (wg. Schwerina)]
syn.: Fagus sylvatica Ansorgei Shwerin 1904
Buk pospolity 'Ansorgei', syn. Buk pospolity odm. Ansorge'a
K r z a c z a s t a odmiana, zwykle wielopniowa, z cienkimi ga³±zkami, ronie wolno po 15 latach uprawy 3 m wysokoci. L i c i e sezonowe, wyj±tkowo d³ugie i w±skie 8 - 15 × 1 - 2 cm, lancetowate z brzegami pomarszczonymi i zdeformowanymi, zwykle zwisaj±ce, ciemnopurpurowe i br±zowoczerwone. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1991.
480 panorama:18,19,23; kwatera IIIE
010716
Fagus sylvatica 'Bornyensis' Simon-Louis {Francja ok. 1870}
Buk pospolity 'Bornyensis'
D r z e w o o szerokostoækowatym pokroju, prostym pniu z przewodnikiem i d³ugich, lekko pofalowanych, kaskadowo zwisaj±cych ga³źziach. L i c i e sezonowe, ciemnozielone. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). Nazwa odmiany pochodzi od miejscowoci Borny we Francji, gdzie zosta³ znaleziony pierwszy okaz. P o c h .: ze starego, nie istniej±cego juæ okazu w Wojs³awicach ofiarowa³ i szczepi³ T. Bojarczuk 1998.
kwatera XIIA
010738
Fagus sylvatica 'Dawyck Purple' Hoey Smith 1973 {Arb. Trompenburg 1968}
[F. sylvatica 'Dawyck' + × F. sylvatica 'Purpurea']
Buk pospolity 'Dawyck Purple'
D r z e w o do 20 × 5 m, o koronie w±sko stoækowatej, wyprostowanej. Wszystkie ga³źzie skierowane s± do góry. L i c i e sezonowe, ciemnopurpurowe, U p r .: mroz. ( - 29 °C). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1991.
79 panorama:1b, 21b; kwatera A/11, IB
003788
Fagus sylvatica f. pendula (Dum.Cours.) Schelle 1903
syn.: Fagus pendula Dum.Cours. 1811, Fagus sylvatica f. pendula (Loudon) Schelle, Fagus sylvatica pendula
Schrank 1829, Fagus sylvatica 'Pendula', Fagus sylvatica var. pendula Loudon1823, Fagus sylvatica pendula
Salm-Dyck 1834
Buk pospolity f. zwisaj±ca, syn.: Buk pospolity f. p³acz±ca
D r z e w o nawet do 30 m wysokoci w Europie Zach., o kaskadowo zwisaj±cych ga³źziach i malowniczych, niepowtarzalnych, szerokich lub w±skich, jednostronnie lub symetrycznie rozwiniźtych, z przewodnikiem lub bez, szerokoparasolowatych lub kopulastych koronach. Niektóre same „podnosz±” swoj± koronź do góry. Obecnie to nazwa zbiorowa obejmuj±ca kilka podobnych klonów. Podobne odmiany: 'Bornyensis', 'Horizontalis', 'Miltonensis', 'Tortuosa' i inne. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). Jest to jedno z piźkniejszych p³acz±cych drzew, doskona³e do zieleńców miejskich, parków i duæych ogrodów. P o c h .: Szkó³ka Drzew i Krzewów „KULAS”, Pisarzowice ofiarowa³ K. Kulas - 1989; Szkó³ki Krzewów Ozdobnych E. Pude³ek , Pisarzowice ofiarowa³ E. Pude³ek - 1989.
fot.133
164 panorama: 4, 5,10,14,18,24,26; kwatera XIIB;
003789
Fagus sylvatica f. purpurea (Aiton) C.K.Schneid. 1904
syn.: Fagus purpurea Breiter 1817, Fagus purpurea Dum.Cours. 1811, Fagus sylvatica atropurpurea
G.Kirchn.1864, Fagus sylvatica atropurpurea G.Kirchn.1864, Fagus sylvatica atro-rubens, Fagus sylvatica f.
purpurea C.K.Schneid. 1906, Fagus sylvatica foliis purpureis Weber 1822, Fagus sylvatica L. purpurea Desf.
1804, Fagus sylvatica nigra, Fagus sylvatica purpurea Fisch. 1812, Fagus sylvatica 'Purpurea', Fagus sylvatica
var. sanguinea Pers. 1807, Fagus sylvatica var. atro-punicea H.West 1770, Fagus sylvatica var. purpurea nova
hort. 1894
Buk pospolity f. purpurowa, syn.: Buk pospolity f. czerwonolistna
Nazwa zbiorowa obejmuj±ca wszystkie okazy buka, o mniej lub bardziej czerwonych liciach, pierwotnie znajdowanych w naturze oraz selekcjonowanych sporód siewek w szkó³kach, a pó¼niej takæe mnoæonych wegetatywnie. Bardzo czźsto spotykana forma buka w naszych terenach zieleni. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). Szczególnie cenne s± okazy o intensywnym wybarwieniu lici, mnoæone wegetatywnie. O k a z y n a j w i ź k s z e w o k ol i c a c h W r o c ³ a w i a : Brzeg Dolny 28/470, Mas³ów, gm. Trzebnica 28/445, Wilkowa Ma³a, gm. Prusice 19/440, Wisznia Ma³a 26/430, Budzicz, gm. Prusice 17/430. P o c h .: nn <1928 r.; pomiar w 2000 r. 23,5 m wys. i 395 cm obwodu (510 cm podk³adka).
616 panorama 25; kwatera A/3
010739
Fagus sylvatica 'Horizontalis' {Hesse ?/Hesse ?/1932}
syn.: Fagus sylvatica horizontalis Hesse 1932, Fagus sylvatica 'Londal'
Buk pospolity 'Horizontalis'
Ma³e d r z e w k o bez przewodnika, o grubych konarach, szeroko, horyzontalnie ustawionych. P ź d y lekko zwisaj± tworz±c p³askie szerokoparasolowate korony. Wzrost bardzo wolny okaz wzorcowy w Monachium ma 2,5 m wysokoci i 8 m red. korony. Up r .: prawdopodobnie mroz. (- 29 °C). P o c h .: 15-letnie drzewko ofiarowa³a Firma C. Esveld, Boskoop - 1998.
kwatera A/2
006929
Fagus sylvatica 'Laciniata' Vignet 1795 {Czechy ok. 1792}
syn.: Fagus laciniata F.W.Schmidt 1795, Fagus sylvatica 'Asplenifolia' hort. p.p., Fagus sylvatica var. laciniata
1830, Fagus sylvatica var. laciniata Pers. 1799, Fagus sylvatica, foliis ovato-lanceolatis acuminatis glabris
profunde serratis
, serraturis acutis petentibus Vignet 1795
Buk pospolity 'Laciniata', syn.: Buk pospolity odm. powcinana
Wygl±da prawie identycznie jak gatunek, ale ma pierzastowcinane l i c i e wciźte ostro do 1/3 - 1/2 odleg³oci od rodka blaszki i brak lici w±skich. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). Odmiana czźsto mylona z F. sylvatica 'Asplenifolia', która ma jednak licie wźæsze, zmienne i g³źboko powcinane. P o c h .: park w Miliczu ofiarowa³ i szczepi³ S. Sźktas - 1999.
569 panorama 21b; kwatera IA, IIIG
009227
Fagus sylvatica 'Purple Fountain' {H. Grootendorst 1959}
[siewka F. sylvatica 'Purpurea Pendula']
Buk pospolity 'Purple Fountain'
D r z e w o podobne do F. sylvatica 'Purpurea Pendula', ale o nie tak ciemnych liciach, o bardzo w±skiej koronie, z wyra¼nym, pofalowanym przewodnikiem (!) i d³ugimi, takæe pofalowanymi ga³źziami siźgaj±cymi do ziemi. Ronie do¶ę szybko. L i c i e sezonowe, czerwonobr±zowe, b³yszcz±ce, pocz±tkowo zielonobr±zowe, dopiero pó¼niej ciemniej±ce. Up r .: b. mroz. (> - 29 °C). Dwa równowiekowe okazy rosn±ce w Wojs³awicach mia³y w 2000 r. 3,54 m wysokoci i nieca³y metr szerokoci. P o c h .: Boskoop, gie³da - 1993.
25 panorama:1a, 2; kwatera VIA
003790
Fagus sylvatica 'Purpurea Pendula' {Niemcy < 1865}
syn.: Fagus sylvatica atropurpurea nana pendula Hartwig 1892, Fagus sylvatica atropurpurea pendula nana
Dippel 1892, Fagus sylvatica atropurpurea pendula nova Dippel 1892, Fagus sylvatica atropurpurea pendula
vera
Dippel 1892, Fagus sylvatica 'Atropurpurea Pendula', Fagus sylvatica nigra pendula Jäger 1865, Fagus
sylvatica purpurea pendula
Jäger 1865, Fagus sylvatica 'Purpureopendula', Fagus sylvatica 'Purpureo Pendula',
Fagus sylvatica 'Reygerloo' Dippel 1892, Fagus sylvatica var. purpurea pendula Rehder
Buk pospolity 'Purpurea Pendula', syn. Buk pospolity odm. purpurowa zwisaj±ca
Niewysokie d r z e w o do oko³o 3 - 5 m wysokoci, bardzo powoli rosn±ce, prawie kar³owate, bez przewodnika (!), o cienkich, zwisaj±cych pźdach, zazwyczaj szczepione na wysokiej podk³adce. L i c i e d³ugo czarniawopurpurowe, m³ode purpurowoczerwone, pó¼niej purpurowe z odcieniem zieleni. U p r .: b. mroz. (>- 29 °C). Doskona³a do ma³ych ogrodów. Ze wzglźdu na brak przewodnika, powinna byę prowadzona przy paliku i stopniowo podwyæszana. P o c h .: nn ok. 1927 r., szczepi³ Arno von Oheimb; w 2000 r. wojs³awicki okaz mia³ 5 m wys. i 55 cm obwodu.
425 panorama17; kwatera IIIF
006930
Fagus sylvatica 'Purpurea Tricolor' André 1885 {Francja <1885}
syn.: Fagus purpurea rosea-marginata Cripps 1888, Fagus purpurea tricolor Pynaert 1886, Fagus silvatica
atropurpurea
„foliis roseo-marginatus Lange 1888, Fagus silvatica purpurea foliis roseomarginatus E.J.Jouin
1899, Fagus sylvatica atripurpurea tricolor Bertrams kat. 1927/1928, Fagus sylvatica atropurpurea tricolor
Pynaert 1886, Fagus sylvatica 'Purpurea Tricolor' Bean 1973, Fagus sylvatica purpurea roseo-marginata
A.Henry 1906, Fagus sylvatica purpurea tricolor André 1885, Fagus sylvatica roseo-marginata (Cripps) Rehder
1927, Fagus sylvatica 'Roseomarginata', Fagus sylvatica var. roseomarginata Hegi 1912, Fagus tricolor André
1885 non Simon-Louis 1873, Fagus tricolor Jäger 1865
Buk pospolity 'Purpurea Tricolor', syn.: Buk pospolity odm. purpurowa trójbarwna, Buk pospolity odm.
æowobrzega
Wygl±da prawie identycznie jak gatunek, ale ma pocz±tkowo l i c i e purpurowe z w±skim, nieregularnym róæowym obrzeæem i róæowobia³ymi smugami, czźsto pofalowane; latem purpura brunatnieje, a róæowy brzeg bieleje i zasycha. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). Odmiana atrakcyjna, szczególnie wiosn±. Spotykana w starych parkach. P o c h .: Przerzeczyn Zdrój ofiarowa³ S. Sźktas - 1995.
kwatera A/1
010717
Fagus sylvatica 'Riversii' {Th. Rivers <1869}
syn.: Fagus silvatica atropurpurea major Rivers 1910, Fagus silvatica nigra latifolia J.V.Suringar 1928, Fagus
silvatica purpurea major
Rivers 1908/1909, Fagus sylvatica atropurpurea latifolia Rivers, Fagus sylvatica
atropurpurea major
Rivers, Fagus sylvatica 'Riversi' B.K.Boom 1975, Fagus sylvatica major Rivers, Fagus
sylvatica
'Purpurea Major', Fagus sylvatica purpurea major Rivers, Fagus sylvatica purpurea Riversii hort. ex
Rehder 1900, Fagus sylvatica 'River's Purple' H.Johnson et A.Mitch. 1974, Fagus sylvatica var. purpurea
Riversii
hort. ex Rehder 1900
Buk pospolity 'Riversii', syn. Buk pospolity odm. Riversa
Duæe d r z e w o , o zwartym, szerokim pokroju. L i c i e sezonowe, duæe, b³yszcz±ce, ogólnie purpurowe, m³ode czerwonawe przechodz±ce w purpurź, pó¼niej z wierzchu czarnopurpurowe, od spodu czerwonawe do czerwonobr±zowych, nerwy w rodkowej czź¶ci pokryte w³oskami, brzeg blaszki miźdzy nerwami pofalowany; jesieni± d³ugo utrzymuj± siź na drzewie. U p r .: mrozoodporno¶ę niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie mroz. ( - 29 °C). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1998.
433 panorama17; kwatera IIIF
010718
Fagus sylvatica 'Rohan Gold' Hoey Smith 1973 {Arb. Trompenburg 1968}
[siewka F. sylvatica 'Rohanii' × ?]
Buk pospolity 'Rohan Gold'
Wygl±da podobnie do odmiany F. sylvatica 'Rohanii', ale ma l i c i e æó³te i ronie wolniej. Latem l i c i e czasem s± uszkadzane przez s³ońce i br±zowiej±. U p r .: mroz. (- 29 °C). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1991.
434 panorama17; kwatera IIIF
010719
Fagus sylvatica 'Rohan Trompenburg' van Hoey Smith 1982 {van Hoey Smith
1975/>1982?}
[siewka F. sylvatica Rohanii × ?]
Buk pospolity 'Rohan Trompenburg'
D r z e w o z pokroju podobne do odmiany F. sylvatica 'Rohanii', ale ma l i c i e d³uæsze, szersze i regularnie symetrycznie, z wierzchu ciemnoczerwone z zielonym odcieniem, mocno b³yszcz±ce; spodem intensywnie czerwonobr±zowe i matowe; brzeg z duæymi z±bkami rzadko o równym brzegu. Licie czźsto utrzymuj± siź przez ca³± zimź. U p r .: mroz. ( - 29 °C). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1991.
389 panorama 16; kwatera IIIC
010720
Fagus sylvatica 'Rohanii' {V. Mašek, Czechy 1888/1905 (1908?)}
[F. sylvatica 'Quercifolia' + × F. sylvatica 'Brocklesby'] lub za V.Mašek [F. sylvatica
'Asplenifolia' × F. sylvatica 'Atropurpurea']
syn.: Fagus sylvatica atropurpurea Rohani Körb. 1894, Fagus sylvatica Rohani Mašek 1894, Fagus sylvatica
'Interrupta'?
Buk pospolity 'Rohanii'
D r z e w o rosn±ce powoli, w m³odoci o wyprostowanym pokroju. L i c i e sezonowe, zmienne, wźæsze, wyd³uæone, g³źboko i nieregularnie powcinane, na wiosnź ciemnoczerwone, pó¼niej zielonopurpurowe; przy ogonku wciźcia mog± dochodzię aæ do nerwu g³ównego. C i e k a w o s t k a : u okazów m³odych, na d³ugopźdach licie s± czźsto silnie zniekszta³cone, z wyra¼nie oddzielonymi fragmentami blaszki, po³±czonymi tylko nerwami to tzw. abortacje, ascidia lub chorizje. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). Odmiana rzadko u nas spotykana, ma³o dekoracyjna. Nazwana zosta³a w Czechach, ku czci francuskiego emigranta ksiźcia Camillo Rohana. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1991.
kwatera A/11
013767
Fagus sylvatica 'Rotundifolia' {Brookwood, Anglia <1872}
syn.: Fagus sylvatica cireinata hort. et Hartwig 1892, Fagus sylvatica rotundifolia Jackman kat. 1878, Fagus
sylvatica rotundifolia minor
hort. et Schelle 1903, Fagus sylvatica var. rotundifolia G.R.Jackman 1936, Fagus
sylvatica
'Rotundifolia Minor' D.Wyman 1964, Fagus sylvatica L. var. subcordata Murray 1900, Fagus
sylvatica
var. typica f. subcordata Milescu 1973, Fagus sylvatica var. vulgaris f. beckii Milescu 1973
Buk pospolity 'Rotundifolia', syn.: Buk pospolity odm. okr±g³olistna
D r z e w o 10 - 15 m wysokoci w Polsce, ronie powoli. M³ode okazy maj± pokrój wyprostowany, starsze korony szerokie. L i c i e sezonowe, ma³e, 2 - 4,5 cm red., zaokr±glone, nasady czasem sercowate, tylko 2 - 3(4) par nerwów bocznych (!). O w o c e pźkate, od góry zaokr±glone, pokryte krótkimi kolcami. Odmiana podobna (identyczna ?) do F. sylvatica 'Cockleshell' {Hillier 1960}, która ma mniejsze licie. U p r .: mroz. ( - 29 °C). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1998.
rodzina Oleaceae - Oliwkowate
Forsythia Vahl. 1804
Forsycja
Do rodzaju naleæy 6 gatunków, wystźpuj±cych we wsch. Azji, w tym tylko 1 w Europie; w Polsce uprawianych jest 5 gatunków, 3 odmiany botaniczne, 1 mieszaniec miźdzygatunkowy i 23 odmiany uprawne. S± to k r z e w y o pźdach ob³ych lub czterograniastych. Li c i e sezonowe, nakrzyæleg³e, zwykle pojedyncze, czasem 3-dzielne lub 3-listkowe, pi³kowane lub ca³obrzegie. K w i a t y obup³ciowe, zros³op³atkowe, zwykle rozwijaj± siź przed rozwojem lici, zawsze æó³te. O w o c e m jest torebka pźkaj±ca 2 klapami. U p r .: wytrzyma³o¶ę na mrozy róæna u poszczególnych gatunków, wraæliwe na suszź, lubi± gleby do¶ę æyzne, wieæe, dostatecznie wilgotne, ¼le rosn± na glebach ciźækich i zadarnionych. W a r t o w i e d z i e ę o odmianach polskich, których nie ma w Wojs³awicach: Forsythia 'Fontanna' {B. Suszka/Szkó³ki Kórnickie <1974/1975} [F. ovata × F. ×intermedia 'Vitellina'], F. 'Helios' {B. Suszka/Szkó³ki Kórnickie <1974/1975} [F. ovata × F. ×intermedia 'Vittellina'], F. 'Kanarek' {B. Suszka/Szkó³ki Kórnickie <1974/1975} [F. ovata × F. ×intermedia 'Spectabilis'], F. × kobendzae Seneta 1965 {OB Warszawa 1952/>1965} [F. europaea × F. suspensa].
kwatera IIIE, VIB
003793
Forsythia × intermedia Zabel 1885
[F. suspensa × F. viridissima]
Forsycja porednia
Roz³oæysty k r z e w do 2-3 m wysokoci, pocz±tkowo wyprostowany, pó¼niej ga³źzie przewisaj±. L i c i e sezonowe, 8-12 cm d³., wyd³uæone, jajowate do lancetowatych, pi³kowane z wyj±tkiem nasady, na końcach d³ugopźdów zwykle ca³obrzegie, czasem 3- klapowe z 1 - 3 listkami; jesieni± czź¶ciowo fioletowobr±zowe. K w i a t y w III /IV, liczne, o p³atkach zwykle rozpostartych, czźsto skrźconych i z podwiniźtym brzegiem; dzia³ki krótsze od rurki korony (!). U p r .: mroz. (- 29 °C), bardziej mrozoodporna od F. suspensa. Z a s t .: najczź¶ciej u nas sadzony wczenie kwitn±cy krzew. Posiada liczne odmiany dosyę trudne do rozróænienia. P o c h .: nn - <1970.
kwatera VIB
012224
Forsythia × intermedia 'Lynwood' {Adair/Slieve Donard Nursery <1935/1935}
[sport F. × intermedia 'Spectabilis']
syn.: Forsythia × intermedia 'Lynwood Gold'
Forsycja porednia 'Lynwood'
K r z e w oko³o 3 m rednicy, o sztywniejszych, wyprostowanych pźdach do¶ę lu¼ny, ronie silnie. K w i a t y w IV/V, 2,5 - 3,5 cm red., niekiedy 5 - 6-p³atkowe, jedne z najwiźkszych u forsycji (!), intensywnie æó³te. U p r .: mroz. ( - 29 °C). P o c h .: Szkó³ka Drzew i Krzewów „KULAS”, Pisarzowice - 1996.
kwatera IVC
003794 Forsythia 'Maluch' Suszka 1966 {B. Suszka/Szkó³ki Kórnickie <1966/1966}
[F. ovata × F. × intermedia]
Forsycja 'Maluch'
K r z e w do 1 - 1,5 m wysokoci, o delikatnej, zwartej budowie, leniwie kwitn±cy w m³odoci. L i c i e sezonowe, ma³e, w±skie. K w i a t y w III/IV, drobne, wczeniej niæ u innych forsycji, liczne u starszych okazów, gźsto pokrywaj± ga³±zki U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). Polska odmiana polecana do uprawy w ca³ym kraju, wymienita na niskie æywop³oty. P o c h .: ofiarowa³ Zwi±zek Szkó³karzy Polskich - 1999.
285 panorama: 8,19, 20; kwatera XV
003795
Forsythia suspensa (Thunb.) Vahl 1804
syn.: Forsythia suspensa var. sieboldii Zabel 1855, Ligustrum perpensum Thunb. 1780, Lilac perpensa Lam.
1789, Syringa suspensa Thunb.1784
Forsycja zwis³a
K r z e w do 3 m wysokoci, szeroki, gźsty z d³ugimi, wiotkimi, zwisaj±cymi do ziemi i zakorzeniaj±cymi siź ga³±zkami. L i c i e sezonowe, pojedyncze, jajowate, 6 - 10 cm d³., na d³ugopźdach 3-listkowe lub klapowane, pi³kowane. K w i a t y w III/IV, nieliczne, æó³te, oko³o 2,5 cm red., zwisaj± na d³ugich szypu³kach, dzia³ki kielicha ± równe rurce korony (!). W y s t .: Chiny. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C), dobra dla Polski Zach., kwitnie takæe w cieniu. Zas t .: ze wzglźdu na pokrój zalecana na szerokie skarpy i zbocza, krawździe tarasów, przy stawach i fosach. Moæe byę takæe rozpinana na cianach budynków jak winorol. P o c h .: nn - <1950.
kwatera IIA
007836
Forsythia viridissima 'Bronxensis' { Arb. Boyce Thompson 1928}
[siewka Forsythia viridissima var. koreana]
syn.: Forsythia viridissima var. bronxensis Everett 1947
Forsycja zielona 'Bronxensis', syn. Forsycja zielona odm. bronkseńska
K r z e w kar³owaty 30 - 50 × 60 - 100 cm. L i c i e sezonowe, ma³e, w±skie, jajowate, 2 - 4 cm d³., g³źboko pi³kowane, gźsto osadzone (!); jesieni± ciemnopurpurowobr±zowe. K w i a t y w IV, u nas nieliczne (w innych regionach liczne), pojedyncze, jasnoæó³te; dzia³ki o po³owź krótsze od rurki korony. Podobna do odmiany 'Webers Bronx' (syn. 'Selekton Weber'). U p r .: mrozoodporno¶ę niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie dost. mroz. ( -23 °C), dotychczas w uprawie tylko w 4 kolekcjach. W Wojs³awicach prawie nie kwitnie. P o c h .: Gospodarstwo Szkó³karskie MykitaSzymański, Dobrzyń ofiarowa³ J. Mykita - 1990.
Fothergilla L. rodzina Hamamelidaceae Oczarowate
syn.: Hamamelis
Fotergilla
Do rodzaju naleæ± 2 gatunki wystźpuj±ce we wsch. Ameryce P³n., w Polsce uprawiane s± oba.
176 panorama 4; kwatera IVA
009250
Fothergilla gardenii Murray 1774
syn.: Fothergilla alnifolia L.f. 1781, Fothergilla caroliniana (L.) Britton 1894, Fothergilla parviflora Kearney
Hamamelis virginiana caroliniana L. 1771
Fotergilla Gardena, syn.: Fotergilla karolińska, Fotergilla olszolistna
K r z e w do 1 m wysokoci, o szerokim pokroju, z róænymi czź¶ciami pokrytymi gwiazdkowatymi w³oskami, ronie powoli. P±czki pokryte gźstymi w³oskami, okryte 2 ³uskami, zróænicowane na liciowe i grubsze kwiatowe. L i c i e sezonowe, 2-5 cm d³., niesymetryczne, skrźtoleg³e, z duæymi i szerokimi zźbami zwykle powyæej po³owy blaszki (!), obustronnie z rozproszonymi w³oskami, od spodu sinawe lub bladozielone; jesieni± ³adnie siź przebarwiaj±. K w i a t y w IV/V, przed rozwojem lici (!), obup³ciowe, bezp³atkowe, bia³e; zebrane w gźste, szczytowe, puszyste (od bia³ych, zgrubia³ych nitek prźcików), ma³e g³ówki do 3 cm d³., podobne do szczotek do mycia butelek. W y s t .: p³d.-wsch. USA. U p r .: mroz. (-29 °C), wymaga gleb wieæych, próchniczych, obojźtnych lub lekko kwanych, równomiernie stale wilgotnych i stanowisk pó³cienistych lub s³onecznych. W uprawie od 1765 r., w Polsce od 1817 r. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
kwatera: IIIF, IVA
006409
Fothergilla major (Sims) Lodd. 1829
syn.: Fothergilla alnifolia L.f. var. major Sims 1811, Fothergilla monticola Ashe 1897
Fotergilla wiźksza, syn.: Fotergilla amerykańska
K r z e w w uprawie do 1,5 m wysokoci, w ojczy¼nie do 3 m, wyprostowany, powoli rosn±cy, podobny do F. Gardenii, ale ³adniejszy. L i c i e sezonowe 512 × do 9 cm, skórzaste, czźsto zźbate poniæej po³owy blaszki, z wierzchu ciemnozielone i b³yszcz±ce, od spodu bia³awe, sine lub zielone, ± pokryte w³oskami; jesieni± przepiźknie przebarwiaj± siź na æó³to, pomarańczowo, czerwono. Kwiaty w V, wraz z rozwojem lici (!), kwiatostany 6 - 8 cm d³. (!). W y s t .: p³d.-wsch. USA. U p r .: mroz. ( - 29 °C). W Europie w uprawie od 1780 r., w Polsce od 1816 r. P o c h .: Arboretum SGGW w Rogowie ofiarowa³ J. Tumi³owicz - 1990; OB Northampton - 1996.
Frangula Mill. rodzina Rhamnaceae Szak³akowate
syn. Rhamnus L.
Kruszyna
Do rodzaju naleæy oko³o 50 gatunków k r z e w ó w lub niskich drzew bez cierni (!), wystźpuj±cych g³ównie w Ameryce P³n. oraz w p³d.-wsch. Azji i p³n.-zach. Afryce, niektóre w Europie. W Polsce na stanowiskach naturalnych ronie 1 gatunek F. alnus Mill., a uprawiane s± 4 gatunki. L i c i e sezonowe, pojedyncze, skrźtoleg³e, zwykle ca³obrzegie; p±czki zimowe nie os³oniźte ³uskami. Kwiaty obup³ciowe, 5-krotne, drobne, niepozorne, zebrane w pźczki lub baldaszkowate kwiatostany. Owocem s± pestkowce - czerwone, granatowoczerwone lub prawie czarne.
PL
kwatera A/5a
007014 2n = 20, 22, 26
Frangula alnus Mill
syn.: Rhamnus frangula L.
Kruszyna pospolita, syn.: „kruchlina”, „kruszewina”, „wilcze ³yko”, „wilcza jagoda”, „sobacznik”,
„treszczyna”, „wilczyna”
K r z e w wysoki, lu¼ny 2,4 × 3 m, rzadko drzewo i wtedy do 7 × 4,5 m, z przewieszaj±cymi siź ga³źziami. Wytwarza odrosty korzeniowe, które tak jak i korzenie s± czerwone. P ź d y bez cierni i kolców, po roztarciu pachn± zgnilizn±. L i c i e sezonowe, szerokoeliptyczne lub odwrotniejajowate, 7-8 (12) cm d³., ca³obrzegie, ciemnozielone z po³yskiem, jesieni± æó³te. K w i a t y w V-IX, takæe gdy s± juæ dojrza³e owoce, miododajne, niepozorne. O w o c e kuliste 0,5 cm red., czerwone, pó¼niej fioletowoczarne, b³yszcz±ce. W y s t .: rozleg³y zasiźg prawie ca³a Europa, p³n.-zach. Afryka, na wschodzie po Kaukaz i Syberiź; w Polsce na Niæu i w niæszych po³oæeniach górskich, w lasach i zarolach. U p r .: b. mroz. (>- 29 °C), tolerancyjna w stosunku do gleby i wiat³a, wzrost szybki. Zast .: cenna dla pszczelarstwa i na plantacje dla zak³adów zielarskich. W a r t o w i e d z i e ę : rolina truj±ca i lecznicza. Róæne czź¶ci zawieraj± truciznź ramnotoksynź, niedojrza³e owoce saponiny, nasiona glikozyd cyjanowodorowy i inne. Objawy: nudnoci, zawroty g³owy, silne bóle brzucha, wodniste lub krwawe biegunki, w ciźækich przypadkach zapa¶ę. Zatrucia s± spotykane sporadycznie u dzieci. Korowina (Cortex Frangulae) i owoce (Fructus Frangulae) s± surowcem do produkcji leków zawieraj± do 7 % antrazwi±zków oraz 6 alkaloidów peptydowych (m.in. frangulanina), flawonoidy i garbniki. Stosowane s± w przewlek³ym zaparciu spowodowanym atoni± jelit, szczególnie u osób starszych, w os³abieniu ruchowoci jelit spowodowanej róænymi chorobami oraz w æó³ciopźdnych mieszankach zio³owych. ¦wieæa (!) kora ma dzia³anie wymiotne. W weterynarii odwar z kory stosuje siź przy zaparciach, bólach brzucha, niestrawnociach i wzdźciach, a wraz z odwarem z korzenia mniszka lekarskiego w chorobie motyliczej. P o c h .: naturalne stanowisko.
Franklinia Marshall 1785 rodzina Theaceae Herbatowate
Franklinia, syn.: Gordonia
Do rodzaju naleæy 1 gatunek odkryty przez Johna i Williama Bartramów w 1765 r. na niewielkim obszarze, w górskich lasach w stanie Georgia, w dolinie rzeki Altamaha, ale juæ po 25 latach tam nie odnaleziony obecnie tylko w uprawie.
31 panorama1a; kwatera VIA endemit
011605
Franklinia alatamaha Barth ex Marshall. 1785
syn.: Gordonia alatamaha (Marshall) Sarg., Gorgonia Alatamaha Sarg. 1889, Gordonia pubescens Cav. 1787,
Gordonia pubescens L.'Hérit 1791
Franklinia amerykańska
K r z e w lub drzewo w USA do 10 m wysokoci, po 20 latach uprawy 3-3,5 m wysokoci, o g³adkiej i cienkiej korze, ronie powoli. L i c i e sezonowe, skrźtoleg³e, odwrotniejajowate, 11 -18 cm d³., krótkoogonkowe, tźpo pi³kowane, b³yszcz±ce, spodem pokryte w³oskami; jesieni± ³adnie przebarwiaj± siź na brunatnopomarańczowo do jaskrawoczerwonych. K w i a t y w IX/X (!), 5-krotne, kielichowate, oko³o 3-6 cm red. (w cieplejszym klimacie do 8 cm red.), z 5 wypuk³ymi, bia³okremowymi p³atkami, prawie bezszypu³kowe, osadzone pojedynczo. O w o c e to kuliste torebki do 2 cm red., 5-klapowe, pźkaj±ce w nastźpnym roku, przemiennie od góry i od do³u. Ciekawostka : krzew nazwany ku czci Benjamina Franklina, przez jego przyjaciela i botanika J. Bartrama. Wyst .: USA Georgia, ale zachowana tylko w uprawie (!), po 1790 r. nie odnaleziona w. U p r .: mrozoodporno¶ę niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie dost. mroz. (- 23 °C), lubi gleby kwane, æyzne, wieæe i stanowiska s³oneczne, os³oniźte, ciep³e. Z a s t .: obecnie tylko w kolekcjach specjalistycznych, ale ze wzglźdu na oryginalne kwiaty i pó¼ne kwitnienie warta szerszego rozpowszechnienia w Polsce Zach. P o c h .: OB PAN WarszawaPowsin ofiarowa³ A. Marczewski - 1990.
Fraksinus L. 1753 rodzina Oleaceae Oliwkowate
Jesion
Do rodzaju naleæy 65 gatunków, wystźpuj±cych na pó³kuli p³n. W Polsce na stanowiskach naturalnych ronie 1 gatunek, uprawiane s± 24 gatunki, 2 podgatunki, 3 odmiany botaniczne i 26 odmian uprawnych. D r z e w a , rzadziej k r z e w y o liciach sezonowych nieparzystopierzastoz³oæonych, wyj±tkowo pojedynczych. K w i a t y obup³ciowe, dwupienne lub poligamodwupienne (p³eę moæe siź zmieniaę w kolejnych latach !), wiatro- lub owadopylne; zebrane w wiechach lub gronach. O w o c e m jednonasienny orzeszek z wyd³uæonym skrzyde³kiem. Wiźkszo¶ę gatunków jest mrozoodporna i ³atwa w uprawie. W a r t o w i e d z i e ę o odmianach polskich, których nie ma w Wojs³awicach: F. excelsior 'Monumentalis' {F. Roæyński 1902/1902}, F. latifolia 'Follis Aureomarginatis' {F. Roæyński
1913/1913}, F. madshurica 'Follis Aureomarginatis' {F. Roæyński 1903/1903}, (syn.: F.m. 'Aureovariegata'), F. nigra 'Pentaphylla' {A. Wróblewski/Szkó³ki Kórnickie 1935/1935}, F. pensylvanica 'Andrzej Zamoyski' {F. Roæyński 1904/1904} (syn.: F. pubescens 'Andrzej Zamoyski'), F. pensylvanica 'Crispa' {F. Roæyński <1904/1904} (syn.: F. p. 'Globosa', F. p. 'Globosa Crispa', F. p. 'Pubescens Globosa'.), F. p. 'Foliis Luteis' {F. Roæyński 1900/1900} (syn.: F. p. 'Lutea'), F. p. 'Heterophylla' {F. Roæyński 1912/1912}.
PL
29 panorama:1a, 2, 4, 25, 26; kwatera VIA
003799 2n = 46
Fraxinus excelsior L.
Jesion wynios³y
D r z e w o do 30 (40) m wysokoci, o szerokiej , kulistej lub kopulastej i do¶ę lu¼nej koronie na niskim pniu w zwarciu pień wysoki, g³adki, bezsźkowy. L i c i e sezonowe, 7 - 11-listkowe, listki zwykle siedz±ce, w±skojajowate, 5 - 10 cm d³., brzegiem karbowanopi³kowane, spodem zwykle pokryte w³oskami. Rozwijaj± siź ¼n± wiosn± i jesieni± opadaj± zielone (!). K w i a t y w IV/V, poligamodwupienne (patrz: opis rodzaju), bez okwiatu (!); zebrane w wiechach. Owocem sp³aszczony orzeszek, 2,5 - 3 cm d³., pozostaj±cy na ga³źziach zwykle do wiosny. D r e w n o twardzielowe, piercieniowo-naczyniowe, z wyra¼nymi s³ojami rocznymi, biel szeroki, jasnoæó³ty, twardziel br±zowoæó³ta; czźsto z zielonkawym odcieniem; bardzo sprźæyste (!) i wytrzyma³e, trudne w obróbce. W y s t .: Europa, poza rejonami p³d. i p³n., czź¶ę Azji Mn., Kaukaz; w Polsce na ca³ym Niæu i w niæszych po³oæeniach górskich, czźsto w lasach ³źgowych, w gr±dach i æyznych buczynach. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), wymaga gleb æyznych, wieæych, g³źbokich, zasobnych w wodź nie stagnuj±c± i wapń. Toleruje takæe gleby s³absze. Lubi stanowiska s³oneczne, ale w m³odoci jest cienioznony. Odporny na silne wiatry i zanieczyszczenia w powietrzu. Czźsto atakowany przez szkodniki (pryszczele lekarskie i szpeciele). Gatunek lasotwórczy: drzewostanów nasiennych - 95,7 ha, drzew doborowych - 62, plantacji nasiennych - brak, plantacyjnych upraw nasiennych - brak. Z a s t .: duæe drzewo, które moæna stosowaę w zadrzewieniach krajobrazowych, ale z dala od pól uprawnych, gdyæ silnie wysusza glebź. Okazy n a j w i ź k s z e w Polsce: Motarzyno, gm. Dźbnica Kaszubska 28/715/412, Turawa 26/564/297, Warszawa 28/511/283, Poznań 27/501/272, Parsowo, gm. Biesiekierz 35/490/266, Dzianisz, gm. Tatrzańska 27/490/280 i w o k o l i c a c h Wr o c ³ a w i a Jagoszyce, gm. Prusice 24/600, Mas³ów, gm. Trzebnica 27/560, WilkówSobkowice, gm. Kostom³oty 25/495, Góry, gm. Cieszków 20/490, Prusy, gm. Kondratowice 25/470 oraz w granicach dawnego województwa wroc³awskiego 4 - 6 innych drzew powyæej 350 cm obwodu. W a r t o w i e d z i e ę : korowina z m³odych ga³źzi (Cortex Fraxini) zawiera pochodne kumaryny, garbniki i fitosterole; zwi±zki te, g³ównie kumarynowe, zwiźkszaj± wydalanie moczu i usuwaj± z organizmu kwas moczowy. S± stosowane pomocniczo w skazie moczanowej, go¶ęcu stawowym i miź¶niowym, w kamicy nerkowej i pźcherzowej. W weterynarii odwar z kory podaje siź byd³u, owcom i kozom przy motylicy, wzdźciach i kolce jelitowej; zmielon± korź i drobno posiekane listki podaje siź w karmie w chorobach nerek, pźcherza i dróg moczowych, gor±czkowej i reumatycznej. Ok³ady z kory stosuje siź przy zapaleniu stawów, przykurczach i poraæeniach miź¶ni, zwichniźciach i z³amaniach kończyn. P o c h .: samosiew, stanowisko naturalne oko³o 1970.
kwatera IIIF
010724
Fraxinus excelsior 'Crispa' {Francja ok. 1788} syn.: Fraxinus atrovirens Desf., Fraxinus cripsa Bosc. 1808, Fraxinus excelsior atrovirens Dippel 1889, Fraxinus excelsior cripsa Willd. 1806, Fraxinus excelsior f. cucculata Carričre Jesion wynios³y 'Crispa', syn. Jesion wynios³y odm. kździerzawa
Niewielkie d r z e w o o sztywnych, wyprostowanych pźdach, bardzo powoli rosn±ce. L i c i e sezonowe, ma³e, ciemnozielone, gźsto osadzone, poskrźcane, kździerzawe, chorobliwie wygl±daj±ce. Podobny do F. pennsylvanica 'Crispa', ale licie mniej kździerzawe, p±ki br±zowe. U p r .: b. mroz. (>- 29 °C). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1991.
fot.160
60 panorama: 1b, 21b, 25; kwatera IB;
003801
Fraxinus excelsior 'Heterophylla Pendula' {Späth <1898/1898}
syn.: Fraxinus excelsior 'Diversifolia Pendula' hort., Fraxinus excelsior 'Monophylla Pendula' hort., Fraxinus
excelsior
var. vojslavicensis Szymanowski 1959
Jesion wynios³y 'Heterophylla Pendula', syn.: Jesion wynios³y odm. jednolistkowa zwisaj±ca
D r z e w o do 12 m wysokoci, o zwisaj±cych ga³źziach i parasolowatym pokroju. Li c i e sezonowe, pojedyncze, o duæych z±bkach. Klon (+). U p r .: b. mroz. (>- 29 °C). P o c h .: nn - <1928 r.; pomiar w 2000 r. - 12 m wys. i 160 cm obwodu.
kwatera A/12
003802
Fraxinus excelsior 'Pendula' {Anglia 1725}
syn.: Fraxinus excelsior pendula Aiton 1789
Jesion wynios³y 'Pendula', syn.: Jesion wynios³y odm. zwisaj±ca (p³acz±ca)
Nazwa zbiorowa dla drzew o koronie parasolowatej i p³acz±cej w±skiej lub szerokiej, wysokiej lub niskiej. M³ode pźdy i starsze ga³źzie silnie zwisaj± aæ do ziemi. Korony nie „podci±gane” podnosz± siź niewiele wyæej ponad miejsce szczepienia. Okazy wysokie powsta³y przez szczepienie na wysokiej podk³adce Fraxinus excelsior znane s± okazy szczepione na wysokoci 2-4,5 m (!). Z nasion powstaj± czźsto formy p³oæ±ce. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: OBUWr Wroc³aw - 1998.
624 panorama 25; kwatera IVC, VIB
014198
Fraxinus pennsylvanica 'Argenteomarginata' {Niemcy/Späth 1865/1882}
syn.: Fraxinus alba argenteo marginata hort., Fraxinus alba argenteo variegata hort., Fraxinus americana
argenteo marginata
hort., Fraxinus americana argenteo variegata hort., Fraxinus argenteo variegata hort.,
Fraxinus cinerea argenteo marginata, Fraxinus cinerea argenteo variegata, Fraxinus excelsior argenteo
marginata
hort., Fraxinus pubescens alba marginata Jaeg., Fraxinus pubescens argenteo marginata, Fraxinus
pubescens argenteo variegata, Fraxinus pubescens variegata
Jesion pensylwański 'Argenteomarginata', syn.: Jesion wynios³y odm. bia³obrzega, Jesion pensylwański
odm. bia³opstra
D r z e w o do 15 m wysokoci, o w±skiej koronie i wyprostowanych do góry ga³źziach; p±czki br±zowe (!). Li c i e sezonowe, zwykle 7-listkowe, listki rozstawione w duæych odleg³ociach, wyd³uæone, d³ugozaostrzone, zniekszta³cone (!) (wygiźte, wybrzuszone, brzegi pogiźte, nierówne) bardzo nieregularnie bia³o obrzeæone i plamiste, niektóre listki ca³e bia³e lub prawie bia³e. Bia³e czź¶ci lici wraæliwe na nadmierne nas³onecznienie i czźsto w drugiej po³owie lata zasychaj± i z bliska wygl±daj± jakby by³y chore. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). Atrakcyjna, szczególnie wiosn±, bia³opstra odmiana jesiona, ale powoli rosn±ca i wymagaj±ca usuwania ga³±zek rewersowych z zielonymi li¶ęmi P o c h .: prawdopodobnie ze szkó³ek Spätha w Berlinie <1928 r., pomiar w 2000 r. 14 m wys. i 110 cm obwodu; Arboretum w Wojs³awicach ofiarowa³ S. Sźktas 1989.
Ginkgo L. 1771 rodzina Ginkgoaceae Mi³orzźbowate
Mi³orz±b
We wspó³czesnej florze zachowa³ siź jeden rodzaj w rodzinie mi³orzźbowatych, z jednym tylko gatunkiem. W Polsce w uprawie 1 gatunek, 1 forma, 1 odmiana botaniczna i 14 uprawnych. Drzewa naleæ±ce do klasy mi³orzźbowych pojawi³y siź na Ziemi w permie, pod koniec ery paleozoicznej. Szczyt swego rozwoju osi±gnź³y w erze mezozoicznej, a pod koniec tej ery rozpoczź³o siź ich masowe wymieranie. Skamienia³e formy mi³orzźbów spotkaę moæna takæe na terenie Polski.
fot.142 ,211 endemit  relikt
187 panorama 4; kwatera IVD, IVF, V;
004253
Ginkgo biloba L. 1771
syn.: Ginkgo adiantifolia Sprecher 1907, Ginkgo macrophylla hort. ex K.Koch, Pterophyllus Salisburiensis
Nelson 1866, Salisburia adiantifolia Sm. 1797
Mi³orz±b dwuklapowy, syn.: Mi³orz±b chiński, Mi³orz±b japoński (b³źdnie)
D r z e w o 15 - 20 m wysokoci, w ojczy¼nie do 30-40 m, rozdzielnop³ciowe dwupienne, d³ugowieczne, ronie rednio szybko. Korona o zmiennej budowie u m³odych drzew zwykle stoækowata i lu¼na, z d³ugimi ga³źziami poziomo odstaj±cymi, u starych zagźszczona, nieregularna, czźsto z kilkoma pźdami przewodnimi. Korowina szara, na starych pniach g³źboko spźkana. P źd y zróænicowane na d³ugie, do 8 cm i krótkie pokryte bliznami po opad³ych liciach. Na pniach i dolnej stronie konarów starych drzew mog± pojawiaę siź narola czi-czi, wyd³uæaj±ce siź jak stalaktyty, które po osi±gniźciu ziemi zakorzeniaj± siź i niekiedy wytwarzaj± pźdy. L i c i e sezonowe, do 10 cm red., skrźtolegle wachlarzowate, zwykle wciźte porodku, skórzaste; ogonki d³ugie, nerwu g³ównego brak, nerwacja widlasta (dichotomiczna); jesieni± intensywnie æó³te u rolin æeńskich wydaj±cych nasiona przebarwiaj± siź jesieni± o oko³o 7 - 10 dni wczeniej od okazów mźskich; opadaj± masowo po pierwszych przymrozkach. N a s i o n a (nie owoce !) podobne do liwki, 2,5-3,0 cm red., otoczone s± osnówk± pocz±tkowo z zielon±, pó¼niej bursztynowoæó³t±, miźsist±, cuchn±c± zje³cza³ym mas³em (kwas mas³owy); opadaj± ¼niej od lici. W y s t .: wsch. Chiny góry prowincji Zhejiang i Anhi. Upr .: gatunek b. mroz. (> - 29 °C), ale m³ode roliny czźsto przemarzaj± i regeneruj±, wytwarzaj±c wiele pźdów przewodnich. Lubi gleby przeciźtne, najlepiej g³źbokie, æyzne i wieæe, ¼le ronie na glebach o wysokim poziomie wód gruntowych; wymaga stanowisk s³onecznych. Bardzo odporny na skaæenia przemys³owe, warunki miejskie oraz na choroby i szkodniki. Juæ od XI w. uprawiany by³ przy wi±tyniach, klasztorach i pa³acach w Chinach, Korei i Japonii. W Europie pierwsze okazy wysadzono w Ogrodzie Botanicznym w Utrechcie w 1727 r., a w Polsce prawdopodobnie w £ańcucie w latach 17701780. Z a s t .: Jedno z najpiźkniejszych naszych drzew parkowych „którego w æadnym starannie prowadzonym ogrodzie nie powinno brakowaę” (cyt. za: S. Makowieckim dyrektorem kursów ogrodniczych we Lwowie, redaktorem „Przegl±du Ogrodniczego”). Bardzo charakterystyczne, oryginalne licie, nie spotykane u æadnego innego gatunku, wspania³e z³ocistoæó³te jesienne przebarwienie lici oraz duæa tolerancja i odporno¶ę na warunki rodowiska czyni± ten gatunek jednym z najcenniejszych dla róænych rodzajów terenów zieleni (nie naleæy sadzię okazów æeńskich). W a r t o w i e d z i e ę : licie s± waænym surowcem do produkcji preparatów leczniczych. Zawieraj± m.in. zespó³ ginkgoflawonoglikozydów i zespó³ pochodnych terpenowych. Wyci±gi z lici maj± zastosowanie w leczeniu zaburzeń ukrwienia mózgowego i obwodowego wraz z towarzysz±cymi zmianami miaædæycowymi; dzia³aj± korzystnie w niedokrwieniu i niedotlenieniu mózgu, przy obrzźku mózgu, zwiźkszaj± mikrocyrkulacjź w naczyniach skóry i inne. Obecnie wytwarzanych jest oko³o 200 preparatów leczniczych. Wyci±gi z lici mi³orzźbu s± takæe stosowane w produkcji kosmetyków (np. seria „Ginkgo). O k a z y najwiźksze w Polsce: Warszawa 23/385/181, £ańcut 31/352/201, Dobroszyn 14,5/335/190, Kórnik 25/297/173 i w okolicach Wroc³awia: Wroc³aw - Krzyki 20/315, Æelowice, gm. Kondratowice 18/310, Siod³owice, gm. Wo³ów 22/300, £ojowice, gm. Wi±zów 21/280. C i e k a w o s t k i : kszta³t klasycznego wachlarza japońskiego wzorowany jest na liciu mi³orzźbu. Æyczenia noworoczne napisane tuszem na zasuszonych liciach przynosz± prawdopodobnie szczź¶cie. Nasiona (bez osnówki) ugotowane lub upieczone s± przysmakiem na wschodzie. Chociaæ gatunek ten pochodzi z Chin, jego nazwa wywodzi siź od japońskich s³ów „gin-kyo” (srebrny owoc) chińskie „yinxing-guo”. Do Japonii zosta³ wprowadzony oko³o XI/XII w. P o c h .: nn - <1928; OBUWr. Wroc³aw - 1990.
76 panorama1b; kwatera: IB, B/2
004254
Ginkgo biloba 'Fastigiata' Mast. 1896
syn.: Ginkgo biloba 'Pyramidalis' hort. Amer. 1963 (b³źdnie)
Mi³orz±b dwuklapowy 'Fastigiata'
D r z e w o o pokroju zwartym, w±skostoækowatym i krótkich ga³źziach skierowanych ukonie ku górze. Z a s t . : doskona³a odmiana do obsadzania w±skich ulic miejskich i do ogrodów przydomowych. Wzorcowy, stary okaz mźski (17 m × 3 m) ronie w Ogrodzie Botanicznym we Wroc³awiu. U p r .: b. mroz. (>-29 °C), ale w m³odoci, na æyznym siedlisku, czźsto przemarzaj± m³ode pźdy. P o c h .: OBUWr ofiarowa³a S. Korszun 1989.
415 panorama16; kwatera: IVF, A/O
009367
Ginkgo biloba f. longicarpa (?)
syn.: Ginkgo biloba 'Longicarpa'
Mi³orz±b dwuklapowy f. d³ugonasienna
Wygl±da prawie identycznie jak gatunek, ale nasiona ma d³uæsze, walcowato wyd³uæone, 2,0-2,5 cm d³. (pomiar bez osnówki). Nasiona zebrane zosta³y w górach Myosangh w Korei P³n., a otrzymano je z Centralnego Ogrodu Botanicznego w Phenianie pod nazw± jak wyæej. P o c h .: OB Phenian - 1994, 1996.
kwatera A/7
012646
Ginkgo biloba 'Pendula' Carričre 1967 ({C. Van Geert Nurs. 1862}
syn.: Salisburia adiantifolia pendula hort.
Mi³orz±b dwuklapowy 'Pendula'
Ma³e d r z e w o z przewodnikiem, o ga³źziach zwisaj±cych w dó³ lub czź¶ciowo u³oæonych horyzontalnie, ronie powoli. Bardzo interesuj±ca odmiana poszukiwana przez kolekcjonerów. U p r .: mroz. (- 29 °C). P o c h .: AR Poznań ofiarowa³a S. Korszun - 2000.
484 panorama:18, 23; kwatera IIIE
004256
Ginkgo biloba 'Pragensis' Krouman 1969 {Czechy <1969}
syn.: Ginkgo biloba 'Praga' hort., Ginkgo biloba 'Pragense' hort., Ginkgo biloba pragensis, Ginkgo biloba
'Pragensis' hort.
Mi³orz±b dwuklapowy 'Pragensis', syn.: Mi³orz±b dwuklapowy odm. Praga
Rolina mateczna znajduje siź w uniwersyteckim Ogrodzie Botanicznym w Pradze. Szczepiona na pniu ma pokrój w zarysie kulisty do kopulastego lub parasolowaty, czź¶ę ga³źzi uk³ada siź horyzontalnie, a czź¶ę ma tendencjź do zwisania w dó³; przewodnika brak lub wykszta³ca siź trudno; ronie wolno. Z a s t . : odmiana dla kolekcjonerów i do ma³ych ogrodów. Czasem okrelana jest jako Ginkgo biloba 'Pendula'. U p r .: mroz. (-29 °C). P o c h .: AR Poznań ofiarowa³a S. Korszun - 1999.
Gleditsia L. 1753 rodzina Leguminosae (d. Fabaceae, Papilionaceae) Str±czkowe
syn.: Gleditschia podrodzina Cesalpinioideae Brezylkowe
Glediczja, syn.: Iglicznia
Do rodzaju naleæy 14 gatunków, wystźpuj±cych w Ameryce P³n. i P³d., Azji i Afryce. W Polsce uprawianych jest 5 gatunków, 1 odmiana botaniczna i 2 uprawne. S± to d r z e w a w m³odoci wraæliwe na niskie temperatury, w starszym wieku bardzo mroz. (>-29 °C). Wykazuj± duæ± tolerancjź w stosunku do gleby, ale najlepiej rosn± na suchych, piaszczystych i wapiennych oraz w miejscach s³onecznych i os³oniźtych.
kwatera IVD
003808 2n = 28
Gleditsia triacanthos L. 1753
syn.: Gleditsia amorphoides hort. non Traub, Gleditsia sinensis hort. non Lam.
Glediczja trójcierniowa, syn.: Iglicznia trójcierniowa
D r z e w o do 30 m wysokoci, w ojczy¼nie do 45 m, o szerokiej, aæurowej, wysoko osadzonej koronie i prostym pniu. P ź d y (i pnie) z duæymi do 10 cm d³., twardymi i zwykle rozga³źzionymi cierniami (!). L i c i e sezonowe, rozwijaj± siź na wiosnź ¼no, do 20 cm d³., skrźtoleg³e, parzystopierzastoz³oæone z 20-30 pod³ugowatych, karbowanopi³kowanych listków; jesieni± æó³te. Kwiaty w VI, po rozwiniźciu lici, drobne, promieniste, bardzo miododajne, rozdzielnop³ciowe, dwu- lub jednopienne (zdarzaj± siź drzewa bez owoców). Owo c em jest str±k, d³ugi do 40 cm (!), stamiony, p³aski, niepźkaj±cy, br±zowoczerwony. Str±ki wisz± na ga³źziach od jesieni do wiosny i stopniowo opadaj±. U p r .: b. mroz. (>-29 °C), m³ode roliny mog± przemarzaę. Glediczja ma p³aski i szeroki system korzeniowy, dlatego ¼le znosi przesadzanie. Ronie na róænych glebach, takæe suchych, piaszczystych, wapiennych, stosunkowo tolerancyjna na zasolenie gleby, wytrzyma³a na suszź; wymaga miejsc s³onecznych i zacisznych. Dobrze ronie w warunkach miejskich i dosyę dobrze w rejonach przemys³owych. Z a s t .: cierniste drzewo o aæurowej, egzotycznej koronie i liciach podobnych do mimozy. Bardzo d³ugie i skrźcone str±ki s± ozdob± w zimie. Cenne drzewo do zadrzewień miejskich oraz do parków i na wysokie, formowane, obronne æywop³oty. Forma bezbronna, o ga³źziach bez cierni (Gleditsia triacanthos f. inermis (L.) Zabel), jest mniej dekoracyjna. P o c h .: Krym ofiarowa³ S. Tomszak - 1989.
kwatera IVD
010725
Gleditsia triacanthos 'Rubylace' {W. Flemer III 1961}
Glediczja trójcierniowa 'Rubylace', syn.: Glediczja trójcierniowa odm. Rubinowa Koronka
Wygl±da prawie identycznie jak gatunek, ale ma m³ode l i c i e ciemnoczerwone, pó¼niej br±zowozielone, jesieni± br±zowe i ronie wolniej. U p r .: mroz. (-29 °C), w m³odoci wraæliwa na niskie temperatury. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1991.
kwatera IVD
010726
Gleditsia triacanthos 'Sunburst' {D.B. Cole <1954}
syn.: Gleditsia triacanthos inermis aurea Cole, Gleditsia triacanthos 'Aurea'
Glediczja trójcierniowa 'Sunburst', syn.: Glediczja trójcierniowa odm. æó³tolistna
D r z e w o 8 - 12 m wysokoci, ronie powoli, konary na pniu nisko osadzone i szeroko, horyzontalnie rozpostarte. M³ode p źd y æó³te, potem zieleniej±. L i c i e jak u gatunku, ale m³ode jaskrawoz³ocistoæó³te, pó¼niej zielonoæó³te, jesieni± æó³te. Owoców i cierni brak. U p r .: mroz. (-29 °C), ale w m³odoci wraæliwa na niskie temperatury. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1991.
kwatera IIIC
002579
Genista horrida (Vahl.) DC. 1805
syn.: Echinospartium horridum (Vahl) Rothm. 1941, Echinospartium horridum Fourr.1868, Genista horrida
Boiss. ex Spach. 1844, Genista horrida DC., Spartium horridum Vahl.
Janowiec jeæowaty
K r z e w 30 (70) × 200 cm wysokoci, poduchowaty, bardzo gźsty i ciernisty, o pźdach srebrzystozielonych, nagich, sztywnych, pionowych, jakby najeæonych. L i c i e sezonowe, 49 mm d³., nakrzyæleg³e (!), z³oæone z 3 bardzo w±skich i ma³ych listków do 8 mm d³., spodem pokrytych jedwabistymi w³oskami. K w i a t y w VII-IX, æó³te, 1,21,6 cm d³., w g³ówkach po 13(8), gźsto okrywaj± „ciernistego jeæa. O w o c e m s± str±ki d³. 914 mm, pokryte sztywnymi w³oskami. W y s t .: p³d.-zach. Europa p³n. Hiszpania i p³d. Francja. Up r .: powszechnie uwaæa siź, æe jest to gatunek nie mroz. (<-15 °C), ale we Wroc³awskim Ogrodzie Botanicznym ronie od kilkudziesiźciu lat wyj±tkowo piźkny krzew, który przetrzyma³ zimy z temperatur± poniæej -30°C, ale jest corocznie lekko okrywany. Lubi gleby przepuszczalne, zasobne w wapń i stanowiska s³oneczne, os³oniźte od zimnych wiatrów. P o c h .: OBUWr Wroc³aw - 1993.
Grewia L. 1753 rodzina Tiliaceae Lipowate
Grewia
Do rodzaju naleæy 150 gatunków, wystźpuj±cych w tropikach i subtropikach Azji, Afryki i Australii; w Polsce w uprawie gruntowej tylko 1 gatunek.
kwatera IIIF
009307
Grewia biloba D.Don
syn.: Grewia biloba var. parviflora (Bunge) Hand. Mazz. 1933, Grewia parviflora Bunge 1833, Grewia
parviflora
var. glabrescens (Benth.) Rehder et Wilson
Grewia dwuklapowa, syn.: Grewia dwuklapowa odm. drobnokwiatowa
K r z e w w ojczy¼nie do 1,5-2,5 m wysokoci. L i c i e sezonowe, skrźtoleg³e, 4-9 cm d³., od spodu pokryte gźsto gwia¼dzistymi w³oskami, od jajowatych do romboidalnych, czź¶ę lici z 2 bocznymi klapami. K w i a t y w VII/ VIII, drobne, 1 - 1,5 cm szer., kremowoæó³te. O w o c e kuliste, pomarańczowe do czerwonych. W y s t .: p³n. Chiny, Korea. U p r .: do¶ę mroz. (-20,5 °C), przemarza w Polsce Zach. Z a s t .: gatunek interesuj±cy tylko w kolekcjach botanicznych, bez szczególnych walorów ozdobnych. P o c h .: OB Hiroshima - 1993.
GaultheriaKalmex L. 1756 rodzina Ericaceae Wrzosowate
syn.: Pernettya, Vaccinium
Golteria, syn.: Gaulteria
Do rodzaju naleæy oko³o 150 gatunków wystźpuj±cych w Ameryce P³d. i ¦r., Malezji, Azji, Australii i Nowej Zelandii. W Polsce uprawianych jest 15 gatunków i 2 odmiany uprawne. S± to krzewinki rozrastaj±ce siź szeroko, dziźki podziemnym roz³ogom. L i c i e wielosezonowe, eliptyczne lub odwrotnie jajowate, skrźtoleg³e i krótkoogonkowe. K w i a t y beczu³kowate, osadzone s± pojedynczo lub zebrane w krótkich, zwieszaj±cych siź gronach. O w o c e rzekome, podobne do jagód torebki otoczone zmiź¶nia³ym kielichem, aromatyczne. U p r .: wiźkszo¶ę gatunków jest u nas nie mrozoodporna. Wymagaj± gleb lekkich, próchniczych, lu¼nych, kwanych, równomiernie wilgotnych oraz stanowisk pó³cienistych.
kwatera IIC
002774
Gaultheria miqueliana Takeda 1918
syn.: Gaultheria pyroloides Miq. p.p.
Golteria Miquela, syn.: Gaulteria Miquela
K r z e w i n k a do 30 cm wysokoci, o pźdach pokrytych w³oskami. L i c i e wielosezonowe 1,5-4,0 × 0,7-2,0 cm, szerokojajowate, z wierzchu ciemnozielone i b³yszcz±ce, jesieni± czerwieniej±; od spodu z lu¼no rozmieszczonymi brunatnymi gruczo³kami. K w i a t y w V/VI, oko³o 7 mm red., bia³e, dzwonkowate lub dzbaneczkowate; zebrane w krótkie grona. O w o c e w VIII i utrzymuj± siź do wiosny (!), 0,71 cm red., bia³e, kuliste. W y s t .: Japonia. U p r .: dost. mroz. (-23 °C). Z a s t .: atrakcyjna krzewinka w okresie kwitnienia i d³ugiego owocowania. Cenna rolina okrywowa do ogrodów skalnych. W a r t o w i e d z i e ę : owoce i licie po roztarciu pachn± kamfor± (salicylan metylu). Otrzymywany z nich olejek („wintergreen oil) dodawany jest do gum do æucia, cukierków, pasty do zźbów, a w medycynie stosowany jest w leczeniu chorób reumatycznych. P o c h .: Arboretum SGGW w Rogowie ofiarowa³ J. Tumi³owicz - 1989.
kwatera IIA
002574
Gaultheria procumbens L. 1753
Golteria p³oæ±ca, syn.: Golteria rozes³ana, Gaulteria rozes³ana
K r z e w i n k a do 15 cm wysokoci z podziemnymi roz³ogami i bardzo cienkimi, wyprostowanymi pźdami. Róæne czź¶ci roliny po roztarciu pachn± kamfor±. L i c i e wielosezonowe, 2-5 cm d³., skórzaste, odwrotnie jajowate lub eliptyczne, karbowanopi³kowane, nagie, ciemnozielone i b³yszcz±ce; m³ode czerwone lub czerwonobr±zowe. K w i a t y w VI- VIII, bia³e lub lekko róæowe, beczu³kowate, osadzone pojedynczo w k±tach lici. O w o c e dojrzewaj± w VIII i utrzymuj± siź do pó¼nej wiosny, 8 - 10 mm red., kuliste, czerwone z bia³ym mi±æszem, pachn± kamfor±. W y s t .: wsch. Ameryka P³n. Upr .: mroz. (-29 °C), ale w beznieæne zimy moæe przemarzaę, wskazane okrywanie na zimź. Dobrze ronie na glebach lekkich, przepuszczalnych, lekko kwanych, równomiernie wilgotnych i na stanowiskach pó³cienistych. Z a s t .: bardzo cenna rolina kobiercowa, z efektownymi przez ca³± zimź owocami. P o c h .: Gospodarstwo OgrodniczeSzkó³ka Rolin Wrzosowatych S. Winiowski, Mokrzyska ofiarowa³ S. Winiowski - 1989.
Fargesia Franch. rodzina Gramineae, syn. Poaceae Trawy
Fargesia
Do rodzaju naleæ± 4 gatunki, wystźpuj±ce w Chinach i Himalajach; w Polsce w uprawie gruntowej 1 gatunek.
320 panorama11; kwatera IIID, A/3
012871
Fargesia nitida (Mitford) Nakai
syn.: Arundinaria nitida Mitford, Fargesia nitida (Mitford) P.C.Keng f. et Yi, Sinarundinaria nitida (Mitford)
Nakai
Fargesia lni±ca
B a m b u s w uprawie 1,5-2,5 (4) m rednicy, w ojczy¼nie do 5 m wysokoci, tworzy bardzo gźste, parasolowate kźpy, ronie powoli i wytwarza krótkie pźdy podziemne. P ź d y pocz±tkowo wyprostowane, starsze lekko przewisaj±, niebieskawozielone, od strony s³onecznej oliwkowobr±zowe do ciemnopurpurowofioletowych, 4-8 mm rednicy, poniæej wźz³ów pokryte bia³ym kutnerem, w pierwszym roku nie rozga³źzione. Pochwy liciowe jasnobr±zowe lub lekko purpurowobr±zowe, na m³odych pźdach z w³oskami. Górne czź¶ci ³odyg wydaj± liczne rozga³źzienia, purpurowo nabieg³e, z li¶ęmi wielosezonowymi, naprzemianleg³ymi, lancetowatymi, zwźæaj±cymi siź u nasady, ciemnozielonymi, 4-9 (11) × 1 - 1,3 cm. W y s t .: Chiny, Himalaje. U p r .: mroz. (-29 °C); lubi gleby æyzne, gliniaste, stale wilgotne, ale nie mokre, miejsca zaciszne, s³oneczne do pó³cienistych. W czasie suszy i mrozu zwija licie w rurkź. Niekiedy mylony jest z Fargesia murielae ( = Sinarundinaria murielae), która ma bardziej p³acz±cy pokrój i ogólnie janiejsz± barwź. C i e k a w o s t k a : gatunek ten kwitnie po 100 latach od siewu. P o c h .: OBUWr Wroc³aw - 1990, 1997.