rodzina Grossulariaceae - Agrestowate
Ribes L.
Porzeczka i Agrest
Do rodzaju naleæy 150 gatunków rosn±cych na pó³kuli p³n. w strefie klimatu umiarkowanego. W Polsce na stanowiskach naturalnych ronie 5 gatunków, a uprawianych jest 35 gatunków, 3 odmiany botaniczne, 1 mieszaniec miźdzygatunkowy i 27 odmian uprawnych (nie uwzglźdniono wszystkich odmian sadowniczych). Rodzaj o niewielkich wymaganiach glebowych. Niektóre gatunki s± wytrzyma³e na suszź. Dobrze rosn± w miejscach nas³onecznionych i ocienionych.
PL
kwatera XV
003389 2n = 16
Ribes alpinum L.
Porzeczka alpejska
K r z e w do 1 - 1,3 m wysokoci, rozdzielnop³ciowy, dwupienny, zwarty, silnie rozga³źziony. P ź d y bez kolców i cierni. L i c i e sezonowe, rozwijaj± siź wczenie w III/IV, drobne, do 4 cm d³., zwykle 3(5)-klapowe, + nagie (w³oski na górnej stronie nieliczne), od spodu nagie i b³yszcz±ce; jesieni± bladoæó³te. K w i a t y w IV/V, niepozorne, zielonkawoæó³te, w stercz±cych gronach do 6 cm d³. O w o c e w VII - VIII, ciemnoczerwone jagody, niesmaczne, d³ugo utrzymuj± siź na ga³źziach. W y s t .: Europa i Kaukaz, w Polsce na ca³ym obszarze. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), niewybredna, dobrze ronie nawet na glebach piaszczystych, doskonale znosi ocienienie. Z a s t .: jeden z najcenniejszych krzewów na niskie, formowane æywop³oty (zw³aszcza odmiana 'Schmidt') lepszy od ligustru (!) odznacza siź duæ± zdolnoci± regeneracyjn±. P o c h .: prawd. stanowisko naturalne - <1970.
kwatera IVC
010794
Ribes alpinum 'Vernoaureum'{A. Wróblewski/Szkó³ki Kórnickie 1927/1938}
syn.: Ribes alpinum 'Verno-Aureum'
Porzeczka alpejska 'Vernoaureum'
Wygl±da prawie identycznie jak gatunek, ale m³ode l i c i e æó³te, pó¼niej zielone. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: Arboretum Kórnickie Instytutu Dendrologii PAN - 1997.
kwatera: IIIB, IVC; fot. 175
004005 2n = 16
Ribes sanguineum Pursh
Porzeczka krwista
K r z e w 1 - 2 m wysokoci, zbliæony pokrojem do porzeczek owocowych, bezbronny. P ź d y pokryte miźkkimi w³oskami, aromatyczne, zim± czerwonobr±zowe. L i c i e sezonowe 3 - 5-klapowe, z wierzchu matowe, spodem bia³awo pokryte filcowatymi w³oskami, obup³ciowe, purpuroworóæowe lub krwistoczerwone w zwisaj±cych gronach. O w o c e nieliczne, ciemnogranatowe do czarnych. W y s t .: zach. Ameryka P³n., od Kanady do Kaliforni. U p r .: dost. mroz. ( - 23 °C). i bez obawy przemarzniźcia, moæe byę stosowana w Polsce Zach.; w innych czź¶ciach kraju przemarza, s³abo kwitnie, ale regeneruje. Wymaga gleb æyznych, dostatecznie wilgotnych i stanowisk. os³oniźtych Z a s t .: najpiźkniejsza porzeczka ozdobna z kwiatów, cenna na niskie æywop³oty oraz sadzona pojedynczo lub w grupach w ogrodach przydomowych oraz w parkach i zieleńcach. P o c h .: Arboretum Kórnickie Instytutu Dendrologii PAN - 1991; OB Wilno - 1992; Ogród Dendrologiczny w Przelewicach - 1993.
PL
kwatera XVI
013873 2n=16
Ribes uva-crispa L.
syn.: Ribes grossularia L., Ribes uva-crispi L.
Porzeczka agrest, syn.: Agrest, Agrest pospolity
K r z e w 1 - 1,5 m rednicy, szeroki, gźsto uga³źziony. P ź d y prawie bezbronne (!) st±d polska nazwa. Kolce 1 - 3-dzielne, nieliczne do 1 cm d³., czźsto ³ukowato wygiźte. L i c i e sezonowe, rozwijaj± siź wczenie i utrzymuj± siź d³ugo, 26 × 5 (6) cm, g³źboko 3 - 5- klapowe, nie pokryte w³oskami (!), niektóre s³abo orzźsione. K w i a t y w IV - V, równoczenie z li¶ęmi, zielonkawe, dzwonkowate, zebrane po 1 - 3 w pźczkach w k±tach lici. Owo c e elipsoidalne, nagie, czerwone do br±zowozielonych, s³odkie, jadalne. W y s t .: Europa, w Polsce zdzicza³y w lasach i zarolach w Karpatach (?) i p³d.-zach. Polsce. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), niewybredny w stosunku do gleby, ronie w cieniu i pó³cieniu. P o c h .: nn zdzicza³y (?) od co najmniej 60 lat.
rodzina Leguminosae - Str±czkowe
podrodzina Papilionoideae - Motylkowe
Robinia L.
Robinia, syn.: „Akacja”, Grochodrzew, grochownik
Do rodzaju naleæy 20 gatunków d r z e w i k r z e w ó w z cierniami lub bez, wystźpuj±cych w Ameryce P³n. i na p³d. Meksyku. W Polsce uprawianych jest 9 gatunków, 2 mieszańce miźdzygatunkowe i 14 odmian uprawnych. L i c i e sezonowe, nieparzystopierzastoz³oæone, listki ca³obrzegie z ocistym wyrostkiem na szczycie. K w i a t y w V - VI, motylkowate, miododajne, pachn±ce, bia³e, róæowe, fioletoworóæowe, zebrane w zwisaj±ce grona. U p r .: wymagania glebowe skromne; najlepiej rosn± na glebach piaszczystych i gliniastopiaszczystych; wymagaj± pe³nego owietlenia; wytrzyma³e na suszź i nisk± wilgotno¶ę powietrza. C i e k a w o s t k a : K. Linneusz nada³ nazwź rodzaju na czź¶ę Jeana Robina (1550 - 1629), g³ównego ogrodnika Ludwika XIII i Heinricha IV. W a r t o w i e d z i e ę o odmianach polskich, których nie ma w Wojs³awicach: R. kelseyi 'Floribunda' {A. Wróblewski/Szkó³ki Kórnickie <1935/1935}, R. pseudoacacia 'Cochleata' {F. Roæyński <1904/1904}, R. p. 'Crispa' {F. Roæyński <1913/1913}, R. p. 'Foliis Argenteomarginatis' {F. Roæyński <1913/1913}, R. p. 'Globosa Nigricans' {F. Roæyński <1904/1904}, R. p. 'Heterophylla Variegata' {F. Roæyński <1902/1902}, R. p. 'Karolina Zamoyska' {F. Roæyński <1903/1903}, R. p. 'Macrophylla' {A. Wróblewski/Szkó³ki Kórnickie <1935/1935}, R. p. 'Mickiewiczana' {F. Roæyński <1904/1904}, R. p. 'Rozynskiana' {F. Roæyński <1896/1896}.
kwatera IIIB
004008
Robinia hispida L.
Robinia w³ochata
K r z e w 1 - 2 m rednicy, lu¼ny, z licznymi podziemnymi roz³ogami. Róæne czź¶ci, zw³aszcza p ź d y , pokryte s± gźsto, d³ugimi, czerwonymi, nie lepkimi szczecinkami (!). K w i a t y w V/VI, miododajne, 2,5 - 3 cm d³., ciemnoróæowe, bez zapachu; zebrane po 3 - 5 w gźstych gronach do 15 cm d³. W y s t .: p³d.-wsch. USA. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C), odporna na suszź, ma³o wymagaj±ca co do gleby. Z a s t .: bardzo cenny i dekoracyjny krzew, o oryginalnych i dekoracyjnych kwiatach. Doskona³y do umacniania skarp i na nieuæytki. W uprawie najczź¶ciej forma pienna, ma³o cenna, gdyæ wyj±tkowo kruche ga³źzie czźsto siź wy³amuj±.
kwatera: V, XVI
004006 2n = 20
Robinia pseudoacacia L.
Robinia bia³a, syn.: Robinia akacjowa, „„bia³a akacja”, grochodrzew, „akacja”
D r z e w o do 20 (25) × 12 (20) m, tylko w m³odoci szybko rosn±ce, z odrolami korzeniowymi. P ź d y nagie, z silnymi cierniami do 3 cm d³., osadzonymi po 2 u nasady ogonka liciowego. L i c i e sezonowe, nagie, 79 listkowe, bardzo pó¼no rozwijaj± siź na wiosnź. K w i a t y w V - VI, silnie miododajne i pachn±ce, bia³e z æó³t± plam± na æagielku, zebrane w grona 10 - 20 cm d³. S t r ± k i nagie, 5 - 10 cm d³., d³ugo utrzymuj± siź na drzewie. Dr ewn o twardzielowe, piercieniowo-naczyniowe, biel jasnoæó³ty, twardziel æó³tobr±zowa czźsto z zielonkawym odcieniem. S³oje roczne wykazuj± wyra¼ne rozgraniczenie drewna wczesnego i pó¼nego. Drewno twarde, ciźækie, ³upliwe, elastyczne, bardzo trwa³e (szczególnie w wodzie), ³atwe do impregnacji i politurowania; pod wzglźdem opa³owym dorównuje drewnu dźbowemu. W y s t .: lasy mieszane w rod. i wsch. USA. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C); bardzo nie wybredna co do gleby, toleruje zasolenie, ¼le ronie jedynie na glebach ciźækich i wilgotnych. Odporna na suszź i zanieczyszczenia powietrza gazami i py³ami. Gatunek wybitnie pionierski wspó³æyje z bakteriami Rhizobium i wi±æe azot atmosferyczny. W Europie w uprawie juæ od 1635 r (!). Z a s t .: wielorakie drzewo pionierskie, cenne w zadrzewieniach przeciwerozyjnych, doskona³e przy zadrzewianiu nieuæytków, rekultywacji ha³d, wysypisk, wyrobisk, piaskarni; czźsto stosowane w krajobrazie otwartym, w zadrzewieniach ródpolnych, na pasy wiatrochronne, na pobocza dróg i autostrad i jako drzewo alejowe, wyj±tkowo atrakcyjne w czasie obfitego kwitnienia. Jedynym minusem tego wspania³ego drzewa jest jego ekspansywno¶ę i duæa zdolno¶ę odrolowa z korzeni i pni. Warto w i e d z i e ę : zawiera truj±c± robinź i fazynź (toksoalbuminy); dzia³anie aglutynacja czerwonych krwinek i rozpad tkanek. Objawy: wymioty, senno¶ę, rozszerzenie ¼renic, drgawki, zapa¶ę. O k a z y n a jwi ź k s z e w Polsce: Jeziory Wielkie, gm. Zaniemyl 18/428/199, Kraków 27/447/215, £ańcut 28/375/174, Moszna, gm. Strzeliczki 25/425/199 i w o k o l i c a c h W r o c ³ awi a : Szczepanów, gm. ¦roda ¦l. 5,5/480, Ligota Strupińska, gm. Prusice 17/430; 23//390, Lubnów, gm. Oborniki 21/400; 21/370; 24/335; 21/320, Czachowo, gm. Zawonia 28/390. P o c h .: nn.
482 panorama: 18, 19; kwatera IIIE
008767
Robinia pseudoacacia 'Frisia' {W. Jansen 1935}
Robinia bia³a 'Frisia'
Niewysokie d r z ewo 8 - 10 (15) × 5 - 8 m, podobne do gatunku, ale o wźæszej, lu¼nej koronie i l i c i a c h m³odych intensywnie z³ocistoæó³tych, pó¼niej æó³tych. W m³odoci ronie szybko. P ź d y jasnobr±zowe z winnoczerwonymi cierniami. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C); wymaga stanowisk s³onecznych os³oniźtych od wiatru. Odmiana cenna do kompozycji barwnych, szczególnie z rolinami purpurowymi. P o c h .: Boskoop, gie³da - 1993.
kwatera IVD
004007
Robinia pseudoacacia 'Tortuosa' {Francja ok. 1813}
syn.: Robinia pseudoacacia L. var. tortuosa DC.
Robinia bia³a 'Tortuosa', syn.: Robinia akacjowa odm. pogiźta
D r z e w o do 6 - 8 (15) × 5 - 8 m, o lu¼nej, w±skiej koronie, z odrolami korzeniowymi, takæe pogiźtymi, odleg³ymi od pnia nawet o 20 - 30 m, ronie powoli. P ź d y i licie wyj±tkowo silnie, zygzakowato pogiźte (!) najbardziej ze znanych nam tego typu form. K w i a t y brak lub wyj±tkowo rzadko. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). Odmiana bardzo oryginalna, malownicza, szczególnie kiedy ga³±zki s± przyprószone niegiem; cenna w ogrodach zimowych. Rzadko pojawiaj± siź ga³źzie rewersowe, proste jak u gatunku, kwitn±ce i rosn±ce agresywnie, które naleæy usuwaę; chimera. OBUWr Wroc³aw - 1992.
rodzina Rosaceae - Róæowate,
podrodzina Rosoideae æowe
Rosa L.
æa
Do rodzaju naleæy oko³o 120 (140) gatunków k r z e w ó w i p n ± c z y, o róænym pokroju, z odrostami korzeniowymi, wystźpuj±cych najczź¶ciej w strefie klimatu umiarkowanego na pó³kuli p³n., ale i w tropikach Meksyku, Abisynii i na Filipinach. W Polsce na stanowiskach naturalnych ronie 14 gatunków, oko³o 10 gatunków zadomowionych, a uprawiane s± 74 gatunki, 10 odmian botanicznych, 4 formy botaniczne, 6 mieszańców miźdzygatunkowych i ponad 240 odmian uprawnych. Kolekcja narodowa znajduje siź w Ogrodzie Botanicznym w £odzi. L i c i e maj± sezonowe, rzadko wielosezonowe, nieparzystopierzastoz³oæone, z przylistkami zroniźtymi z ogonkiem liciowym. Kwiaty (4)5-krotne, pojedyncze lub w wiechach, podbaldachach i baldachogronach. Owo c e czerwone do czarnych zbiorowe (z³oæone z drobnych, twardych nie³upek) i równoczenie pozorne (otoczone zmiź¶nia³ym dnem kwiatowym). Róæa najpopularniejsza od wieków rolina ozdobna z kwiatów, uznawana za „królow± wszystkich rolin. Otrzymano tysi±ce ogrodowych, „szlachetnych” odmian róæ pn±cych, bukietowych, rabatowych, okrywowych, miniaturowych, czy „owocowych”.
kwatera A/0
000299
Rosa multiflora 'Nana' {L. Lille 1891}
syn.: Rosa polyantha nana hort., Rosa carteri hort.
Róæa wielokwiatowa 'Nana'
K r z e w kar³owaty, oko³o 1 m wysokoci, zwarty, bez roz³ogów, czźsto ze wspinaj±cymi siź pźdami. L i c i e sezonowe, 7 - 9 listkowe, d³ugo zielone w jesieni. K w i a t y w VI - VII, pachn±ce, pojedyncze, drobne, do 2 cm red., kremowe lub róæowo nabieg³e; zebrane w bogate wiechy. Owoce w VIII - IX, drobne, g³adkie, czerwone. U p r .: mroz. ( - 29 °C); ma³o wymagaj±ca w stosunku do gleby, odporna na wiatr i suszź. P o c h .: OB. Wroc³aw - 1999.
kwatera A/0
004126
Rosa xanthina Lindl.
syn.: Rosa allardii, Rosa platyacantha Schrenk (1842), Rosa xanthina allardii hort., Rosa xanthina plena hort.
Róæa z³ota
K r z ew 1,5 - 3 m wysokoci, wyprostowany. P źd y br±zowe lub szarobr±zowe z grubymi prostymi cierniami; d³ugopźdy bez szczeciniastych w³osków (!). L i c i e sezonowe, z³oæone z 7 - 13 eliptycznych, pi³kowanych listków 0,8 - 2 cm d³., z wierzchu nagie, spodem sk±po pokryte w³oskami.   K w i a t y w V - VI, 4 - 5 cm red., æó³te, pe³ne, pó³pe³ne lub pojedyncze (!), po 1 - 2 na pździe.Owoce 12 - 18 mm, kuliste do jajowatych, br±zowoczerwone, g³adkie. W y s t .: p³n. Chiny, Korea. W Chinach od wielu wieków w uprawie. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C). P o c h .: OBUWr Wroc³aw - 1999.
rodzina Rosaceae - Róæowate
podrodzina Rosoideae - Róæowe
Rubus L.
Jeæyna i malina
Do rodzaju naleæy oko³o 250 gatunków wystźpuj±cych na ca³ym wiecie, poza rejonami skrajnie suchymi i mro¼nymi. W Polsce na stanowiskach naturalnych ronie ponad 80 gatunków, w tym R. chamaemorus malina moroszka, gatunek naraæony na wyginiźcie, prawnie chroniony; uprawianych jest 69 gatunków, 1 odmiana botaniczna i 12 odmian uprawnych (bez odmian sadowniczych). Kolekcja narodowa jeæyn krajowych znajduje siź w Ogrodzie Dendrologicznym AR w Poznaniu. Rodzaj obejmuje k r z ewy i byliny o róænym pokroju. P źd y maj± wyprostowane, ³ukowato wygiźte, wspinaj±ce siź i pe³zaj±ce, pokryte kolcami lub szczeciniastymi w³oskami. L i c i e sezonowe lub wielosezonowe, pojedyncze lub z³oæone. K w i a t y owadopylne, na ogó³ 5-krotne, z wyj±tkami obup³ciowe, drobne, bia³e lub róæowe, zebrane w grona lub wiechy, rzadziej pojedynczo. Owo c e zbiorowe z³oæone z drobnych pestkowców, zwykle soczystych, czarne, czerwone lub æó³te. U p r .: wymagania glebowe jeæyn ma³e; maliny lubi± gleby æyzne, wieæe. Wytrzyma³o¶ę na mrozy bardzo róæna; doskonale rosn± na stanowiskach s³onecznych, ale toleruj± takæe miejsca zacienione.
kwatera B/1
008926
Rubus henryi Hemsl. et Kuntze 1887
Jeæyna Henry'ego
K r z e w w uprawie 2 - 3 m wysokoci, o ³ukowato wygiźtych, cienkich pźdach, w ojczy¼nie pn±cze wspinaj±ce siź po innych krzewach do 6 m wysokoci. P ź d y z nielicznymi hakowatymi kolcami, m³ode pokryte bia³ymi, filcowatymi w³oskami. L i c i e wielosezonowe, 10 - 15 cm d³., z wierzchu ciemnozielone b³yszcz±ce, od spodu z bia³ymi, filcowatymi w³oskami, g³źboko 3 (5)-klapowe czasem nie klapowane, klapy d³ugo zaostrzone 2 - 2,5 cm szer., odlegle pi³kowane, u podstawy zaokr±glone. K w i a t y w VI, 2 cm red., róæowe do jasnoczerwonych, o zaostrzonych p³atkach, zebrane w ma³e ogruczolone grona. O w o c e czarne, b³yszcz±ce, 1 - 1,5 cm red. W y s t .: rod.-zach. Chiny. U p r .: ndost. mroz. ( - 18 °C); stanowiska os³oniźte, pó³cieniste. P o c h .: OBUWr Wroc³aw 2000.
kwatera IVE
004026
Rubus odoratus L.
syn.: Rubacer odoratum Rydb.
Jeæyna pachn±ca, syn.: Malina pachn±ca
K r z e w 1,5 - 2 (3) m wysokoci, wyprostowany, szeroko rozrasta siź przez liczne odrosty korzeniowe. Róæne czź¶ci roliny gźsto, pokryte gruczo³kowatymi w³oskami. L i c i e sezonowe, ciemnozielone, duæe do 25 (30) cm red. (!), d³ugoogonkowe, u nasady sercowate, z 3 - 5 ostrymi klapami, nierówno pi³kowane, obustronnie pokryte w³oskami. K w i a t y w VI - VIII, jak na Rubus duæe, do 3 - 5 cm red., ciemnoróæowe, zebrane w wiechy pachn±. O w o c e czerwone, pó³koliste do 0,5 - 2 cm red., jadalne, ale bez smaku, pokryte gźsto czerwonymi gruczo³kami. W y s t .: p³n.-wsch. rejony Ameryki P³n. kamieniste zbocza i obrzeæa lasów; w Polsce czasem zdzicza³a . U p r .: mroz. ( - 29 °C); lubi gleby wieæe i próchnicze, dobrze znosi ocienienie. Z a s t .: krzew o oryginalnych, duæych liciach i ³adnych kwiatach. Tworzy gźste, zarola i moæe byę stosowany jako rolina umacniaj±ca skarpy. P o c h .: OBUWr Wroc³aw - 1999.
kwatera IIIC
008944
Rubus thibetanus 'Silver Fern'
Jeæyna tybetańska 'Silver Fern'
K r z ew 1,5 - 1,8 m rednicy, gźsty. P ź d y purpurowobr±zowe, kolczaste, wzniesione, przewisaj± ³ukowato, silnie pokryte bia³oniebieskim nalotem, dekoracyjne w zimie. L i c i e sezonowe, 10 - 20 cm d³., „paprociowe”, srebrzystozielone, pokryte z wierzchu szarymi, od spodu bia³ymi w³oskami, 7 - 13 listkowe, listki lancetowate do jajowatych. K w i a t y w VI, do 11,5 cm red., talerzykowate, szkar³atnopurpurowe, pojedyncze lub po kilka w k±tach górnych lici. O w o c e do 1,5 cm red., kuliste, czarne z bia³ym nalotem. U p r .: do¶ę mroz. ( - 20,5 °C), czźsto mocno przemarza, ale regeneruje; stanowiska os³oniźte, ciep³e, s³oneczne lub pó³cieniste, . P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1991.
rodzina Ruscaceae (d. Liliaceae) - Myszop³ochowate
Ruscus L.
Myszop³och
Do rodzaju naleæy 6 gatunków k r z e w ó w rosn±cych w rejonie Morza ¦ródziemnego od Madery po Iran. W Polsce roliny te uprawiane s± w szklarniach, ze wzglźdu na niedostateczn± mrozoodporno¶ę w uprawie gruntowej spotykane wyj±tkowo. S± to niskie krzewy o zielonych pźdach i zredukowanych liciach, zast±pionych przez liciokszta³tne, sp³aszczone krótkopźdy, tzw. ga³źziaki. Kwiaty na krótkich szypu³kach, ma³e, bia³e, wyrastaj± porodku spodniej strony ga³źziaka, po 2 lub wiźcej. O w o c e m jest 1-nasienna jagoda.
kwatera IIID
000304
Ruscus aculeatus L. 1753
Myszop³och kolczasty, syn.: Ruszczyk kolczasty
K r z e w dwupienny, niski, 0,75 × 1,2 m, wyprostowany, gźsty, wytwarza k³±cza podziemne. P ź d y dwojakie d³ugopźdy oraz krótkopźdy sp³aszczone, liciokszta³tne, tzw. ga³źziaki. L i c i e p o z o r n e (!), wielosezonowe, skórzaste, 2,5 - 3,5 × 2,5 cm, u³oæone skrźtolegle, jajowate, zaostrzone, ciemnozielone, b³yszcz±ce. L i c ie w³ a c iwe ma³e, zredukowane, w k±tach ga³źziaków. K w i a t y w III/IV, ma³e, æó³tobia³e, wyrastaj± na rodku dolnej strony ga³źziaka, najczź¶ciej po 2 szt., na krótkich szypu³kach. O w o c e czerwone jagody, 8 - 15 mm red., pojedyncze, na rodku licia pozornego (!), z 1 - 2 nasionami. W y s t .: basen M. ¦ródziemnego i M. Czarnego. U p r .: ndost. mroz. ( - 18 °C). Rolina cienioznona; polecana do uprawy w pojemnikach i przechowywania w zimie w ch³odnej szklarni. W Wojs³awicach nie kwitnie, czźsto przymarza do granicy niegu i powoli odnawia siź. P o c h .: OBUWr Wroc³aw - 1988.
rodzina Sciadopityceae - Sonicowate
Sciadopitys Siebold ex Zucc.
So¶nica
Do rodzaju naleæy tylko 1 gatunek.
relikt, endemit
92 panorama: 1b, 4, 9, 11-15, 24; kwatera: IA, IIIB, IIID, IIIF; fot. 157, 208
007096
Sciadopitys verticillata (Thunb.) Siebold et Zucc. 1842
syn.: Pinus verticillata Siebold 1830, Podocarpus verticillatus (Thunb.) Wall. ex Steud, Taxus verticillata
Thunb. 1784
Sonica japońska, syn.: Sosna parasolowata
D r z e w o 10 - 15 m wysokoci, w ojczy¼nie do 30 m (maks. 45 m), rozdzielnop³ciowe, jednopienne, wolno rosn±ce o w±skostoækowatej koronie i prostej strzale, czźsto wielopniowe i szerokostoækowate. I g ³ y wielosezonowe, dwojakie, ³uskowate lub d³ugie 8 - 14 × 0.4 cm, sp³aszczone, grube, z rowkiem porodku z obu stron, z wierzchu ciemnozielone, b³yszcz±ce, od spodu z bia³ymi paskami, które tworz± dwie zroniźte ze sob± ig³y. Osadzone s± w charakterystyczny sposób tylko na końcach przyrostów rocznych, w jednym parasolowatym okó³ku (!); opadaj± po 2 latach. S z y s z k i jajowate, do 8 cm d³., zielone, pó¼niej czerwonobr±zowe, dojrzewaj± w 2 roku; ³uski nasienne grube i stercz± do góry. W y s t .: góry Honsiu, Sikoku i Kiusiu w Japonii. Up r .: w m³odoci wraæliwa na niskie temperatury i wymaga os³aniania na zimź, pó¼niej mroz. ( - 29 °C). Uprawa trudna i czźsto zawodna. Przez parź lat od skie³kowania ronie dobrze, pó¼niej prawdopodobnie z powodu braku odpowiednich grzybów mikoryzowych ig³y æó³kn± i opadaj±. Wymaga gleb æyznych, wieæych, przepuszczalnych, kwanych, nie toleruje wapnia w pod³oæu, ¼le znosi suszź. Lubi miejsca os³oniźte i pó³cieniste. W Europie w uprawie od 1853 r., w Polsce od 1873 r. (Kórnik) lub od 1833 r.(!) w Nied¼wiedziu. Z a s t .: wyj±tkowo atrakcyjna, oryginalna i egzotyczna. Godna g³ównego miejsca w kaædym ogrodzie i kolekcji. O k a z y najwiźksze w Polsce: Nietków, Wojs³awice 14,5 m wys. i 110 cm obwodu (pomiar 2000 r.) w uprawie od kilkudziesiźciu lat. P o c h .: nn <1928(?); Arboretum Wojs³awice 1978, 1989, 1991; Boskoop, gie³da - 1993.
rodzina Cupressaceae - Cyprysowate
Sequoiadendron Buchholz
Mamutowiec, syn.: Sekwojadendron
Do rodzaju naleæy 1 gatunek.
relikt
492 panorama: 18, 20, 23; kwatera: IIIB, XIIA; fot. 99, 151
004428
Sequoiadendron giganteum (Lindl.) J.Buchholz 1939
syn.: Sequoia gigantea Decne. 1854, Sequoia wellingtoniana Seem. 1855, Sequoia washingtoniana Sudw.,
Taxodium washingtonianum C.Winslow, Washingtonia californica C.Winslow 1854, Wellingtonia gigantea
Lindl. 1853
Mamutowiec olbrzymi, syn.: Sekwojadendron olbrzymi
D r z e w o w ojczy¼nie 90 - 100 m wysokoci i oko³o 10 m red. pnia (!). Najwyæszym okazem by³, nie istniej±cy juæ „Ojciec Lasu o wysokoci 135 m i rednicy pnia 12 m(!). Drzewa rozdzielnop³ciowe, jednopienne, o zwartej, ciemnozielonej, w±skostoækowej koronie i prostej strzale. K o r owi n a rdzawobr±zowa, bardzo gruba (do 60 cm) i miźkka. I g ³ y wielosezonowe, 3 - 6(8) mm, na bocznych pźdach, szydlaste, zaostrzone, z dwoma paskami nalotu od spodu; u³oæone gźsto, skrźtolegle dooko³a pźdów; po 3 - 4 latach br±zowiej±, zamieraj± i nie opadaj±. S z y s z k i ma³e, 5 - 8 cm × 3 - 5 cm, jajowate, dojrzewaj± w 2 roku i czźsto przez wiele lat pozostaj± zamkniźte, opadaj± wraz z zaschniźtymi ga³±zkami bocznymi. D r e w n o twardzielowe z w±skim, jasnym bielem i jasnoczerwon± lub ciemnoczerwon± twardziel±, do¶ę w³ókniste, bez przewodów æywicznych, bez zapachu, rednio ciźækie i twarde, kruche, trudne w obróbce. W y s t .: zach. stoki Sierra Nevada w Kalifornii na wysokoci 900 - 2700 m. U p r .: do¶ę mroz. ( - 20,5 °C); wspania³e drzewo, jednak nie do powszechnej uprawy w warunkach klimatycznych Polski, w m³odoci bardzo wraæliwe na niskie temperatury. O k a z y najwiźksze w Polsce: Glinna, gm. Stare Czarnowo 38/448/111, ale zmarz³ w 1987 r., przy - 30 °C, Brwice, gm. Chojna 27/314/88, Wojs³awice, gm. Niemcza 18,5/206 (pomiar 2000 r.). Obecnie, poza wymienionymi, wiźcej duæych drzew w Polsce nie ma. P o c h .: Arboretum SGGW w Rogowie ofiarowa³ H. Eder, posadzi³ M. Wilczkiewicz - 1973; Boskoop, gie³da - 1994.
rodzina Salicaceae - Wierzbowate
Salix L.
Wierzba
Do rodzaju naleæy 300 gatunków rosn±cych w rejonie klimatu ch³odnego i umiarkowanego na pó³kuli p³n. W Polsce w naturze ronie 26 gatunków (2 chronione S. lapponum i S. myrtilloides) i ich mieszańce, a uprawianych jest 58 gatunków, 13 mieszańców miźdzygatunkowych, 4 odmiany botaniczne, 1 podgatunek i 36 odmian uprawnych. Do rodzaju naleæ± d r z e w a , k r z e w y i k r z e w i n k i , niezwykle róænorodne pokrojowo, rozdzielnop³ciowe, dwupienne, owadopylne lub wiatropylne (gatunki alpejskie i arktyczne). W a r t o w i e d z i e ę o odmianach polskich, których nie ma w Wojs³awicach: S. alba 'Pyramidalis' {A. Wróblewski/Skó³ki Kórnickie <1930/1930}, S. caprea 'Macrophylla' {A. Wróblewski/Szkó³ki Kórnickie <1926/1930}. C i e k a w o s t k a : kora, licie i kwiaty zawieraj± garbniki i gorzkie glikozydy (salicyna); w medycynie ludowej stosowane by³y jako rodek przeciwgor±czkowy i antyreumatyczny obecnie sk³adnik popularnej aspiryny, ale otrzymywany juæ syntetycznie.
PL
80 panorama: 1b, 25, 26, kwatera A/8 fot. 102
007071
Salix alba L.
Wierzba bia³a
Duæe, majestatyczne d r z e w o 15 - 25 (30) × 10 - 15 (20) m, o grubych konarach i szerokiej, lu¼nej koronie, u starszych drzew kopulastej lub szerokostoækowatej, w m³odoci ronie bardzo szybko.   P ź d y elastyczne, æó³tobr±zowe, m³ode z jedwabistymi w³oskami. K o r a szara, g³źboko bruzdowana. L i c i e sezonowe, lancetowate, do 10 cm d³., szare do zielonoszarych, od spodu niebieskawe, m³ode licie obustronnie intensywnie, srebrzycie ow³osione (!), drobno pi³kowane, z±bki z gruczo³kiem. Kwi a t y w IV/V, wraz z li¶ęmi, kotki æó³te. W y s t .: Europa (poza pó³nocn±), zach. i p³n. Azja; pospolita w Polsce na terenach wilgotnych. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C); preferuje stanowiska ciep³e, os³oniźte od wiatru, gleby wilgotne, æyzne, ale udaje siź takæe na suchych. Najwyæsza i najd³uæej æyj±ca wierzba, doæywa 80 - 200 lat. Zast.: czźsto og³awiana; cenna w zadrzewieniach krajobrazowych. P o c h .: stanowisko naturalne < - 1945 r.; pomiar w 2000 r.- 25 m wys. i 420 cm obwodu.
PL, relikt
kwatera A/8
003396
Salix alpina Scop.
syn.: Salix arbuscula, Salix jacquiniana, Salix jacquinii hort., Salix myrsinites var. jacquiniana
Wierzba alpejska, syn.: Wierzba Jacquina
K r z e w i n k a 0,2 - 0,6 m wysokoci, o pźdach ciel±cych siź po ziemi i wzniesionych końcach, ronie powoli. L i c i e sezonowe, ma³e 1 - 2 cm d³., pocz±tkowo pokryte jedwabistymi w³oskami, pó¼niej nagie i tylko brzegiem orzźsione, osadzone na krótkich ogonkach. K w i a t y w V/VI, kotkowate, smuk³e, oko³o 4 cm d³., pokryte purpurowymi ³uskami. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). relikt polodowcowy, kapryny w uprawie, szczególnie w warunkach nizinnych. Stosowana rzadko jako zadarniaj±ca krzewinka ozdobna i do ogrodów skalnych. W y s t .: wapienne hale we wsch. Alpach i Karpatach. P o c h .: OBUWr Wroc³aw - 1999.
kwatera S/4
004033
Salix babylonica var. pekinensis 'Tortuosa' {Chiny/J. Hers <1920/1920}
syn.: Salix babylonica 'Tortuosa', S. matsudana 'Tortuosa', S. 'Tortuosa'
Wierzba babilońska odm. pekińska 'Tortuosa', syn.: Wierzba babilońska 'Tortuosa', Wierzba
mandæurska 'Tortuosa'
Duæy k r z e w lub ma³e drzewo 4 - 7 (9) ×2,5 - 3,5 (5) m, wielopźdowe, krótkowieczne, pocz±tkowo o w±skiej i wyprostowanej koronie, pó¼niej zaokr±glonej, ronie szybko. P źd y jaskrawozielone do oliwkowozielonych s± silnie, spiralnie poskrźcane (!); efektowne szczególnie zim±. L i c i e sezonowe, zielone od spodu szarozielone, 5 - 10 cm d³., lancetowate, poskrźcane i falisto powyginane. Kotki w III/IV, 1,5 - 2,5 cm d³., pocz±tkowo æó³tozielone, pó¼niej szarobia³e. U p r .: dost. mroz. ( - 23 °C), stanowisko s³oneczne, gleby wilgotne; zwykle wiele cienkich ga³±zek zasycha. Z a s t .: sadzona jako soliter, niekiedy w ozdobnych pojemnikach; pźdy stosuje s± w bukieciarstwie. P o c h .: Arboretum Lene w ¦lizowie ofiarowa³ S. Sźktas - 1997.
kwatera VIB
009056
Salix bockii Seemen
Wierzba Bocka
Wyprostowany, ma³y k r z e w, w ojczy¼nie do 3 m wysokoci. P ź d y wzniesione i pokryte jedwabistymi w³oskami. L i c i e sezonowe, 0,6 - 1,5 cm d³., szarozielone. K w i a t y w VIII kotki æeńskie w do 4 cm d³., zielone. W y s t .: zach. Chiny. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C), w uprawie klony æeńskie i najczź¶ciej okazy szczepione na wysokim pniu. P o c h .: Szkó³ka Pojemnikowa E. J. Gr±bczewscy - 1993; Arboretum Lene w ¦lizowie ofiarowa³ S. Sźktas - 1996.