kwatera A/11
013732
Salix × erythroflexuosa Ragonese {Argentyna/USA 1971/< 1971}
[S. × sepulcralis 'Chrysocoma (= S. alba 'Tristis') × S. babylonica var. pekinensis 'Tortuosa' (=
S. matsudana 'Tortuosa')]
syn.: S. × sepulcralis 'Erythroflexuosa', S. matsudana 'Tortuosa Aurea Pendula'
Wierzba argentyñska, syn. Wierzba p³acz±ca odm. argentyñska
Du¿y k r z ew lub ma³e drzewko, po 20 latach uprawy oko³o 4,5 m rednicy, o koronie, gêstej, zaokr±glonej, wyprostowanej, z przewieszaj±cymi siê pêdami (!), u starszych okazów z wyra¼nym, krótkim pniem, ronie szybko. P ê d y ¿ó³te do ¿ó³topomarañczowych, szczególnie zim± ³adnie ¿ó³toczerwone, silnie pofalowane i poskrêcane (!). L i c i e sezonowe, jasnozielone, lancetowate, poskrêcane i falisto powyginane. U p r .: mroz. ( - 29 °C), stanowisko s³oneczne, gleby wilgotne; odmiana podobna, ale cenniejsza od S. babylonica var. pekinensis 'Tortuosa'. Z a s t .: polecana do obsadzania brzegów ozdobnych zbiorników wodnych; pêdy stosowane w bukieciarstwie. P o c h .: Arboretum Lene w ¦lizowie ofiarowa³ S. Sêktas - 1999.
kwatera S/4
013400
Salix exigua Nutt.
syn.: S. agrophylla Nutt., S. interior Rowlee, S. longifolia Mühlenb., S. longifolia var. argyrophylla Andersson
Wierzba ma³a
K r z e w 5 (9) × 6 - 9 m w ojczy¼nie, bardzo gêsty, kulisty, o cienkich, wzniesionych, zielono-czerwonawych pêdach, tworz±cy liczne odrosty korzeniowe, ronie szybko, po 5 latach oko³o 2 m rednicy. L i c i e sezonowe, 5 - 14 ×0,3 - 0,6 cm, w±skolancetowate, z wierzchu zielone z po³yskiem, od spodu szarobia³e z gêstym, we³nistym kutnerem; w m³odoci pokryte jedwabistymi, srebrzystoszarymi w³oskami. K w i a t y IV/V kotki mêskie do 5 cm d³., szaro¿ó³te i ¿eñskie do 6 cm d³. pojawiaj± siê wiosn± wraz z rozwojem lici. Wy s t .: zach. Ameryka P³n. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), dobrze ronie na glebach piaszczystych, ³atwa w uprawie, odporna na wiele chorób atakuj±cych wierzby, np.: na m±czniaka, rdzê. P o c h .: Arboretum Lene w ¦lizowie ofiarowa³ S. Sêktas - 1999.
kwatera: IIIB PL
007074 2n = 76
Salix fragilis L.
syn.: Salix russelliana Sm.
Wierzba krucha
D r z e w o do 20 (25) m wysokoci, o szerokiej i lu¼nej koronie, u starszych drzew kopulastej. P ê d y kruche, oliwkowobr±zowe. L i c i e sezonowe, 9 - 15 cm d³., lancetowate, najszersze w dolnej czê¶ci, z wierzchu ciemnozielone, b³yszcz±ce, drobno pi³kowane, z gruczo³kami miêdzy zêbami, od spodu niebieskozielone, z nalotem woskowym, drobno z±bkowane. Kotki w IV/V, wraz z rozwojem lici, 37 cm d³., mêskie z ¿ó³tymi prêcikami. Wy s t .: Europa P³n., zach. Syberia, Turcja. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: stanowisko naturalne - < 1945 r.;
kwatera IVA
012638
Salix gracilistyla var. melanostachys (Makino) C.K.Schneid.
syn.: S. gracilistyla 'Melanostachys', S. 'Kurome', S. 'Kuroyangi', S. 'Kuro-yanagi', S. 'Kuroyanagi', S.
melanostachys
(Makino), S. 'Melanostachys' Makino, S. thunbergiana Blume ex Anderss. ssp. melanostachys ?
Wierzba wiotka odm. czarnokotkowa
K r z e w oko³o 2 × 3 m, roz³o¿ysty, silnie rozga³êziony, wyprostowany. P êd y ³ukowato wygiête, w m³odoci pokryte jedwabistymi w³oskami. L i c i e sezonowe, 8 - 10 cm d³., lancetowate, ca³obrzegie lub drobno pi³kowane, szarozielone, pokryte jedwabistymi w³oskami, starsze zielone i b³yszcz±ce. Kotki mêskie (znane s± tylko osobniki mêskie) przed rozwojem lici, 1 - 2 (4) cm d³., jedwabiste, ciemnobr±zowe do czarnych (!), z ceglastoczerwonymi prêcikami (!), pod koniec kwitnienia ¿ó³te. W y s t .: Japonia, Mand¿uria, Korea. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C). P o c h .: E. Radziul, Rzepin - 1996.
kwatera S/4
006384
Salix integra 'Hakuro Nishiki' {Japonia}
syn.: S. integra 'Alba Maculata', S. 'Fuiri koriyanagi', S. integra albomaculata, S. integra 'Itakuro Nishiki'
Wierzba ca³olistna 'Hakuro Nishiki'
K r z e w oko³o 2 m wysokoci, najczê¶ciej szczepiony na wysokiej podk³adce, w formie piennej.Pêdy ¿ó³topomarañczowe do czerwonawobr±zowych. L i c i e sezonowe, lancetowate, do w±sko eliptycznych, m³ode ró¿owe, nastêpnie bia³oró¿owe, pó¼niej dodatkowo upstrzone zielonymi punktami i plamami, w koñcu marmurkowe zielonobia³e. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C). Wymaga przycinania w okresie wzrostu, w celu zagêszczenia i pobudzenia do wytwarzania nowych, barwnych lici. Lubi wysok± wilgotno¶æ powietrza. Atrakcyjna w swojej oryginalnej kolorystyce, krótkowieczna. Polecana do przydomowych ogrodów. W formie nie piennej mo¿e byæ stosowana jako rolina okrywowa i do obsadzania ró¿nych rabat. P o c h .: OBUWr Wroc³aw - 1999.
77 panorama 1b; kwatera IB
009226
Salix purpurea 'Pendula' {Szwajcaria ok. 1830}
syn.: Salix americana pendula de Vos, Salix purpurea scharfenbergensis Bolle
Wierzba purpurowa 'Pendula', syn.: Wierzba purpurowa odm. p³acz±ca, „wiklina p³acz±ca”
K r z e w ma³y, 0,6 × 1,2 - 2,5 m, zwarty, o cienkich, przewisaj±cych, czerwonobr±zowych i b³yszcz±cych pêdach, ronie do¶æ wolno. Li c i e sezonowe, odwrotnie pod³ugowatolancetowate, ca³obrzegie, z wierzchu matowe jasnozielone, od spodu srebrzyste, m³ode na koñcach pêdów czerwonobr±zowe. U p r .: mroz. ( - 29 °C); odmiana p³acz±ca czêsto formie piennej, ale nie szczepiona jest doskona³± rolin± okrywow±. P o c h .: Szkó³ka Pojemnikowa E. J. Gr±bczewscy - 1993.
39 panorama 1a; kwatera VIA
008344
Salix repens 'Voorthuizen'
Wierzba p³o¿±ca 'Voorthuizen'
P³o¿±cy siê, kar³owaty k r z ew 0,2 - 0,4 m × 1,5 m, rosn±cy powoli, o cienkich pêdach, gêsto pokrytych w³oskami. L i c i e sezonowe, mniejsze ni¿ u gatunku, do 2,5 cm, eliptyczne, ciemnozielone, od spodu pokryte jedwabistymi i srebrzystymi w³oskami, okr±g³awe, ca³obrzegie lub odlegle, drobno pi³kowane. K w i a t y (kotki) w IV/V, przed li¶æmi, srebrzyste, liczne, mniejsze ni¿ u gatunku. U p r .: mroz. (> - 29 °C). P o c h .: Szkó³ka Pojemnikowa E. J. Gr±bczewscy - 1993.
kwatera A/12
013934
Salix udensis 'Sekka' {Japonia/J.Spek ?/1950}
syn.: Salix sachalinensis F.Schmidt f. ligulata Kimura, S. sachalinensis 'Sekka', Salix 'Sekka', S. 'Setsuka'
Wierzba sachaliñska 'Sekka'
K r z e w 3 - 5 × 10 m, bujnie rosn±cy, roz³o¿ysty, gêsty. P ê d y czerwonobr±zowe, nieregularnie rozga³êzione, wzniesione, na koñcach pastora³owato zwiniête, z szerokimi, p³askimi, niekiedy skrêconymi stamieniami do 5 cm szer. (!). Li c i e sezonowe, 10 - 15 cm d³., lancetowate, p³ytko karbowane, jaskrawozielone do ciemnozielonych. K w i a t y (kotki) w IV - V, na skrêconych i silnie sp³aszczonych czerwonych pêdach, mêskie okaza³e do 4 cm d³., srebrzystoszare ze srebrnymi prêcikami, pó¼niej ¿ó³te. U p r .: mroz. ( - 29 °C); doskona³a do umacniania wilgotnych skarp. Okazy corocznie ciête tworz± wiêcej stamionych pêdów. P o c h .: Ogrodnictwo „Maria” w Dzier¿oniowie ofiarowa³a M. Leniak - 2000.
kwatera A/11
016992
Salix × wimmeriana Gren. et Godr.
[S. purpurea × S. caprea]
syn.: S. daphnoides × S. elaeagnos
Wierzba Wimmera
Wysoki k r z e w, zwarty i wyprostowany. P ê d y cienkie, m³ode pokryte szarymi w³oskami, pó¼niej nagie, ¿ó³tawe, szczególnie wiosn± i b³yszcz±ce. L i c i e sezonowe, z wierzchu ciemnozielone, od spodu szare lub niebieskozielone, pod³ugowate do lancetowatych, nieregularnie i delikatnie pi³kowane, w m³odoci z jedwabistymi w³oskami. Kotki prawie siedz±ce. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), ale bardzo podatna na rdzê. W a r t o w i e d z i e æ : o podobnej nazwie Salix × wimmeri Kern. P o c h .: Szkó³ka Drzew i Krzewów - „KULAS”, Pisarzowice - 1999.
rodzina Caprifoliaceae - Przewiertniowate
Sambucus L.
Bez, syn.: Bzowina , Dziki bez
Do rodzaju nale¿y 25 gatunków, wystêpuj±cych w strefie umiarkowanej i subtropikach. W Polsce na stanowiskach naturalnych rosn± 2 gatunki krzewiaste, a uprawianych jest 10 gatunków i 19 odmian uprawnych. D r z e w a , k r z e w y i roliny zielne, np. rodzimy bez hebd (S. ebulus L.). P ê d y z szerokim, g±bczastym rdzeniem. L i c i e sezonowe, nakrzy¿leg³e, zwykle 5 - 7 listkowe, nieparzystopierzastoz³o¿one, brzegiem pi³kowane. K w i a t y obup³ciowe, owadopylne, ma³e, zwykle 5-krotne, w szczytowych podbaldachach lub wiechach. O w o c e m jest niewielki pestkowiec, podobny do jagody, czerwony lub czarny. U p r .: odporno¶æ na mróz ró¿na, w zale¿noci od gatunku. Rosn± szybko, zw³aszcza na glebach ¿yznych i dostatecznie wilgotnych; znosz± silne ocienienie.Warto  w i e d z i e æ : niedojrza³e owoce zawieraj± truj±cy glikozyd cyjanowodorowy sambunigrynê, o dzia³aniu przeczyszczaj±cym i powoduj±cym md³oci objawy tylko po spo¿yciu wiêkszej iloci jagód z pestkami lub po wypiciu soku z surowych lub niedojrza³ych owoców.
PL
403 panorama 16; kwatera IIIC, IVF
004035 2n = 36
Sambucus nigra L.
Bez czarny, syn.: Bez lekarski, Dziki bez czarny
Silnie rosn±cy, lu¼ny k r z e w, czasem ma³e, kuliste d r z e w k o , do 3 - 8 × 3 - 5 m, o krótkim pniu i grubych pêdach. L i c i e sezonowe, 10-30 cm d³., z³o¿one z 5 - 7 eliptycznych listków, od spodu na nerwach pokrytych w³oskami, ostro pi³kowane, z wierzchu ciemnozielone, od spodu janiejsze, pachn± nieprzyjemnie; jesieni± zielone lub ¿ó³te. K w i a t y w V - VI, pachn± dusz±co, kremowobia³e, zebrane w p³askie, szczytowe podbaldachy o red. 15 - 20 cm. O w o c e w VIII - IX, czarne, soczyste pestkowce, b³yszcz±ce, kuliste, 5 - 8 mm red. W y s t .: Europa poza rejonami p³n. i wsch., Azja Mn. i Kaukaz, zach. Syberia; w Polsce pospolity. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), tolerancyjny co do gleby; na glebach ¿yznych, zasobnych w azot i wapñ (!), umiarkowanie wilgotnych, ronie bardzo szybko i jest agresywny w rozprzestrzenianiu siê; dobrze ronie w pe³nym s³oñcu i w miejscach silnie ocienionych, ale wtedy s³abiej kwitnie i owocuje. Bardzo odporny na zanieczyszczenia powietrza dymami i py³ami w miastach i okrêgach przemys³owych. Z a s t .: rodzimy krzew ruderalny, efektownie kwitn±cy i z piêknie zwisaj±cymi owocostanami. Krzew bardzo cenny do okrêgów przemys³owych, przy zadrzewianiu nieu¿ytków, np. ha³d oraz w zadrzewieniach krajobrazowych, wiejskich i przydro¿nych, tak¿e autostrad. W korzystnych warunkach glebowych czêsto siê sam obsiewa i przy zaniedbaniach ogrodniczych, mo¿e byæ uci±¿liwy. W a r t o w i e d z i e æ : kwiaty zawieraj± flawonoidy, aminy, kwasy organiczne, olejki lotne, garbniki, zwi±zki fenolowe, produkty rozpadu glukozydu sambunigryny, sole mineralne i nieznany zwi±zek potopêdny. Owoce (Fructus Sambuci) zawieraj± m. in.: antocyjany, kwasy organiczne, karotenoidy, garbniki, cukry redukuj±ce, zespó³ witaminy B i C. Kwiaty i owoce w postaci leków stosuje siê jako lek napotny i przeciwgor±czkowy w chorobach gor±czkowych o ³agodnym przebiegu i jako lek pomocniczy w niedostatecznym wydalaniu moczu, zw³aszcza u dzieci i osób starszych; zewnêtrznie napar do przemywania oczu w zapaleniu spojówek oraz jako p³ukanka w anginie, zapaleniu gard³a i jamy ustnej. Owoce, w postaci zagêszczonego odwaru, w bólach neuralgicznych, migrenie, zapaleniu nerwu trójdzielnego i rwie kulszowej; tak¿e jako rodek rozwalniaj±cy. Uwaga ró¿ne czê¶ci roliny oraz niedojrza³e owoce zawieraj± sambunigrynê, która rozk³ada siê na truj±cy kwas pruski. C i e k a w o s t k i : bez czarny sadzono dawniej na wsi przy „wygódkach” i oborach, gdy¿ nieprzyjemnie pachn±ce licie odstrasza³y komary i muchy. Z kwiatostanów zalewanych syropem cukrowym (1:1) otrzymuje siê smaczny sok. Z owoców robiono galaretki i fioletowoczarne wina stosowane do kupa¿owania. Sok z owoców stosowany by³ jako naturalny barwnik spo¿ywczy i do barwienia tkanin. P o c h .: stanowisko naturalne.
kwatera IVC, IVD
008968
Sambucus nigra 'Albopunctata'
syn.: Sambucus nigra f. nana bicolor Hesse, S. nigra f. pulverulenta Sweet, S. nigra f. tricolor Zabel
Bez czarny 'Albopunctata'
Wygl±da prawie identycznie jak gatunek, ale ma l i c i e bia³o nakrapiane. Odmiana ronie powoli i nie jest agresywna. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: OBUWr Wroc³aw (z okazu z firmy C. Esveld) - 1995, 1996.
kwatera IVC, IVD
008971
Sambucus nigra 'Guincho Purple' {Anglia 1954}
syn.: Sambucus nigra 'Purpurea'
Bez czarny 'Guincho Purple'
Wygl±da prawie identycznie jak gatunek, ale ma l i c i e pocz±tkowo ciemnozielone, z czasem przybieraj±ce barwê czarnopurpurow±; jesieni± czerwonawe. Kwiaty w V, ró¿owo nabieg³e na purpurowych szypu³kach. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), niewybredny w stosunku do gleby i stanowiska, ale barwa lici intensywniejsza na s³oñcu. Coroczne, wiosenne ciêcie powoduje, ¿e kolor lici na m³odych pêdach jest intensywniejszy. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1994, 1996.
kwatera IVD
004036
Sambucus nigra 'Laciniata' {Niemcy 1650]
syn.: Sambucus nigra f. cannabinifolia G.Kirchn, Sambucus nigra f. laciniata (L.) Zabel, Sambucus nigra var.
laciniata L.
Bez czarny 'Laciniata'
L i s t k i regularnie, g³êboko, czasem podwójnie powcinane, wygl±daj± jak licie pietruszki; ogonek czerwony. Odmiana o lu¼nym pokroju, ronie powoli i nie jest agresywna. Up r .: odmiana b. mroz. (> - 29 °C), atrakcyjna jeli sadzona jest pojedynczo lub w szpalerach. Podobna odmiana 'Linearis' ma listki nieregularnie powcinane i nitkowate. P o c h .: OBUWr Wroc³aw - 1994.
kwatera IVC, IVD
00871
Sambucus nigra 'Purpurea' (Yorkshire, Anglia 1954)
Bez czarny 'Purpurea'
Lu¼ny k r z e w o do¶æ szybkim wzrocie, do 3 m wysokoci. L i c i e metaliczne, ciemnopurpurowobr±zowe. K w i a t y w V/VI, ró¿owawe, szypu³ki purpurowe; jesieni± czerwone.Upr .: b. mroz. (> - 29 °C), odmiana ³adnie wybarwia siê tylko na stanowiskach s³onecznych; wymagania jak gatunek. P o c h .: OB Wroc³aw - 1998.
kwatera IVC, IVD
008969
Sambucus nigra 'Pyramidalis' {Niemcy 1865}
syn.: Sambucus nigra 'Fastigiata', S. nigra f. fastigiata Beckett, S. nigra f. pyramidata Lavalee, S. nigra var.
pyramidalis Jacg., S. nigra f. stricta Lavalee
Bez czarny 'Pyramidalis'
K r z ew o pokroju kolumnowym, zwarty, gêsty, ronie powoli. P ê d y wzniesione pionowo do góry.   L i c i e poskrêcane, gêsto skupione; ogonki krótkie. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), wymagania jak gatunek. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
Rozmiar: 1112 bajtów
PL
kwatera IVC
004037 2n = 36
Sambucus racemosa L
Bez koralowy, syn.: Dziki bez koralowy
K r z e w 2 - 4 × 2 - 4 m, lu¼ny, szeroki, z przewisaj±cymi pêdami i z odrostami korzeniowymi. P ê d y jasnobr±zowe, rdzeñ ±br±zowy (u S. nigra bia³y). L i c i e sezonowe, 10 - 25 cm d³., przewa¿nie 5(7)-listkowe; listki siedz±ce, jajowatolancetowate, 4 - 8 cm d³., ostro pi³kowane, jesieni± zielone, rzadziej ¿ó³te. K w i a t y w IV - V, równoczenie z rozwojem lici, zielonkawe, potem ¿ó³te, w gêstych, sto¿kowatych (!) lub jajowatych wiechach na szczytach pêdów, 5 - 10 cm d³. O w o c e w VI - VIII, czerwone pestkowce 0,5 cm red., w stercz±cych gêstych, sto¿kowatych (!) lub jajowatych wiechach na szczytach pêdów; nasiona truj±ce, ale z mi±¿szu robiono dawniej d¿em. W y s t .: p³d. i rod. Europa, Azja Mn, Chiny; w Polsce rzadziej spotykany ni¿ S. nigra, pospolity na Podkarpaciu, w Karpatach i Górach ¦wiêtokrzyskich. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). Wytrzyma³y na suszê i zanieczyszczenia powietrza, ma³o wymagaj±cy co do gleby, ale najlepiej ronie na ¿yznych, wie¿ych, unika gleb wapiennych. Z a s t .: atrakcyjny w okresie owocowania, ale owoce szybko opadaj± lub s± zjadane przez ptaki. Cenny jako sk³adnik biocenotyczny we wszystkich zadrzewieniach, szczególnie do zwiêkszenia ró¿norodnoci gatunkowej upraw lenych. Gatunek pionierski (ha³dy, wysypiska, skarpy itd.). P o c h .: OB Oslo - 1993.
kwatera IVC, IVD
006848
Sambucus racemosa 'Plumosa Aurea' {Holandia/Wezelenburg ok. 1894/1895}
Bez koralowy 'Plumosa Aurea'
K r z e w 2 - 3 m wysokoci, powoli rosn±cy, o m³odych przyrostach miedzianobr±zowych. L i c i e sezonowe, drobne, g³êboko powcinane, z³ocisto¿ó³te. U p r .: odmiana mroz. ( - 29 °C), niewybredna w stosunku do gleby i stanowiska, ale barwa lici intensywniejsza na s³oñcu lub lekkim pó³cieniu. Na stanowiskach s³onecznych licie s± czêsto przypalane. Mo¿na j± lekko corocznie wiosn± przycinaæ w celu zagêszczenia pokroju i uzyskania intensywniejszej barwy lici. Na z³ym stanowisku (cieñ i ciê¿kie, wilgotne gleby) wra¿liwa na choroby grzybowe. Jedna z piêkniejszych odmian bzów, chocia¿ S. racemosa 'Sutherland Gold' wydaje siê byæ lepsza. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1994.
kwatera IVC
008972
Sambucus racemosa 'Sutherland Gold' {Kanada/W.L. Kerr 1971}
[siewka z S. racemosa 'Plumosa Aurea' × ?]
syn.: Sambucus racemosa 'Sutherland', S. racemosa 'Sutherland Golden'
Bez koralowy 'Sutherland Gold'
K r z e w podobny do S. racemosa 'Plumosa Aurea'. L i c i e mniej wcinane i bardziej odporne na s³oñce. U p r .: mroz. ( - 29 °C); wymagania jak gatunek. Unikaæ stanowisk mokrych, gdy¿ wtedy jest pora¿any przez grzyby naczyniowe. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993.
rodzina Leguminosae (= Fabaceae) - Str±czkowe
Sarothamnus Wimm.
¯arnowiec, syn. Miot³owiec
Do rodzaju nale¿y oko³o 10 gatunków krzewów wystêpuj±cych g³ównie w zach. i p³d.- zach. Europie oraz w p³n.-zach. Afryce. W Polsce na stanowiskach naturalnych, prawdopodobnie w znacznym stopniu zdzicza³y, tylko 1 krajowy gatunek, dawniej zaliczany do rodzaju Cytisis L. Nazwa rodzaju pochodzi od dwóch greckich s³ów: saros = miot³a i thamnos = krzak. K r z e w y pokryte s± pojedynczymi w³oskami. L i c i e 1- i 3-listkowe; kielich szerokodzwonkowaty; p³atki z krótkim paznokciem; n a s i o n a z elajosomem. Roliny lecznicze i truj±ce.
PL
88 panorama 1b; kwatera IA
003757 2n = 46
Sarothamnus scoparius (L.) Wimm. ex W.D.J. Koch
syn.: Cytisus scoparius (L.) Link., Genista scoparia (L.) Lam., Sarothamnus scoparius (L.) K.Koch, Spartium
scoparius
L.
¯arnowiec miotlasty, syn. Szczodrzeniec ¿arnowiec, miot³owiec
K r z e w 1 - 2 m wysokoci, wyprostowany i gêsto, miotlasto rozga³êziony. P ê d y zielone, wiotkie, wyra¼nie 5-kanciaste, m³ode pokryte w³oskami. L i c i e sezonowe, dwojakie w dolnej czê¶ci pêdu, 3-listkowe, od spodu pokryte miêkkimi w³oskami, jajowatolancetowate, 12 cm d³. oraz pojedyncze w górnej czê¶ci pêdu, mniejsze, d³u¿ej utrzymuj±ce siê. K w i a t y w V/VI, ¿ó³te, 2 cm szer., po 1 - 2(3) w k±tach lici. O w o c e 4 - 5 cm d³., czarne str±ki, na brzegach orzêsione, otwieraj± siê gwa³townie w upalne dni. W y s t .: Europa po p³d. Szwecjê; zdzicza³y w atlantyckiej czê¶ci Ameryki P³n. U p r .: dost. mroz. ( - 23 °C), najlepiej ronie na glebach suchych, piaszczystych i kwanych. Przemarza podczas beznie¿nych zim do powierzchni gruntu, ale szybko odrasta. ¬le znosi przesadzanie, dlatego nale¿y sadziæ roliny wyprodukowane w pojemnikach. P o c h .: stanowisko naturalne, poligony k/Olenicy ofiarowa³ S. Sêktas - 1994.
rodzina Gramineae (d. Poaceae) Trawy
Sasa Makino et Shibata
Sasa
Do rodzaju nale¿y oko³o 40 gatunków, wystêpuj±cych w Azji; w Polsce w uprawie gruntowej 3 gatunki i 1 forma botaniczna.
kwatera: IIIB, B/1
012485
Sasa nebulosa (Makino & Shibata) Koidz.
syn.: Bambusa palmata f. nebulosa, Sasa palmata f. nebulosa (Makino) S.Suzuki, Sasa paniculata f. nebulosa
Sasa ciemna
Bamb u s w uprawie 0,7 - 1 m, w ojczy¼nie 1,5 - 2(2,5) m wysokoci, wyprostowany, szeroki, silnie tworzy podziemne pêdy jedna kêpa w korzystnych warunkach mo¿e zaj±æ oko³o 25 m kw. P êd y rozga³êziaj± siê nisko, s± zielone, z bia³ym nalotem i br±zowymi, nieregularnymi plamami. L i c i e 25 - 37 × 9 cm, skórzaste, ciemnozielone, szerokie i b³yszcz±ce, prawie nagie, tylko na górnej stronie czasami nieliczne w³oski. W m³odym wieku gatunek ten trudno odró¿niæ od zielonopêdowej Sasa palmata, poniewa¿ dopiero po kilku latach na pêdach pojawiaj± siê charakterystyczne, br±zowe plamy. W y s t .: Japonia. U p r .: prawdopodobnie do¶æ mroz. ( - 20,5 °C), ale przy - 16 °C, mog± byæ uszkadzane licie, które po ciêciu ponownie odrastaj±. Jeden z piêkniejszych bambusów, godny polecenia do próbnej uprawy w Polsce. Bambusy maj± p³ytki i szeroki system korzeniowy, który nie toleruje stagnuj±cej wody. Nie maj± one specjalnych wymagañ w stosunku do gleby na najgorszych piaszczystych lub ciê¿kich glinach s± jedynie mniejsze i mniej ekspansywne. Idealne pod³o¿e dla bambusów to przepuszczalna mieszanka gliny z próchniczn± gleb± o mi±¿szoci 30 - 50 cm. P o c h .: Park Chamburcy ofiarowa³ N. Piórecki - 2000.
kwatera XIB
003319
Sasa veitchii (Carrière) Rehder
syn.: Arundinaria albomarginata Makino, Arundinaria veitchii (Carrière) N.E.Br., Bambusa veitchii Carrière,
Sasa albomarginata (Franch. et Savat.) Makino et Shibata
Sasa Veitcha
Niski b a m b u s w uprawie do 0,5 - 0,7 m wysokoci, w ojczy¼nie do 2 m, pocz±tkowo rozrasta siê umiarkowanie, pó¼niej intensywnie tworzy podziemne pêdy. P êd y zwykle purpurowe, pokryte woskowym nalotem, przewa¿nie po 1 odga³êzieniu z ka¿dego wêz³a. L i c i e do 25 cm d³., szerokie, lancetowatojajowate, ¿³obkowane, ciemnozielone, b³yszcz±ce, u nas zimuj± i jesieni± charakterystycznie zasychaj± równo wzd³u¿ brzegu tworz±c obwódkê. W y s t .: Japonia. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C), dobrze ronie na glebach gliniastych, równomiernie wilgotnych i w miejscach os³oniêtych i pó³cienistych. W Arboretum w Przelewicach w uprawie od wielu lat. W Wojs³awicach po 8 latach uprawy jeden okaz zajmuje ju¿ kilkanacie m². Z a s t .: w korzystnych warunkach klimatycznych dobra rolina okrywowa mo¿e byæ ekspansywna. P o c h .: Ogród Dendrologiczny w Przelewicach ofiarowa³a £. Swi³³o - 1992.
rodzina Schisandraceae - Cytryñcowate
Schisandra Michx.
Cytryniec
Do rodzaju nale¿y 25 gatunków, w tym 1 ronie w Ameryce P³n., pozosta³e we wsch. Azji; w Polsce uprawiane s± 3 gatunki.
kwatera IIIB, IVA
004038
Schisandra chinensis (Turcz.) Baill.
syn.: Kadsura chinensis Turcz., Maximowiczia chinensis (Turcz.) Rupr., Maximowiczia chinensis Schisandra
japonica
(Siebold et Zucc. ex A.Gray) Hance, Sphaerostema japonicum Siebold et Zucc. ex A.Gray
Cytryniec chiñski
Pn± c z e dwu- lub jednopienne, owijaj±ce siê lewostronnie pêdami, w uprawie do 8 - 10 m wysokoci, w ojczy¼nie do 15 m, pachnie aromatycznie po roztarciu. L i c i e sezonowe, skrêtoleg³e, eliptyczne lub odwrotniejajowate, 5 - 10 (14) cm d³., drobno z±bkowane, b³yszcz±ce, spodem niebieskawe. K w i a t y w V/VI, drobne 1,5 - 2 cm red., pachn± cytryn±, kremowobia³e do ró¿owokremowych, rozdzielnop³ciowe, jedno- lub dwupienne mêskie 15 mm red., w k±tach lici po 2 - 7 na d³ugich, ró¿owych szypu³kach z 6 - 9 elementami okwiatu, ¿eñskie na krótkich szypu³kach, zebrane po 2 - 22 (40) w zwisaj±ce 2 - 10 cm d³. grona. O w o c e w VII - IX, zbiorowe w kszta³cie zwisaj±cego grona do 10 cm d³., z³o¿one z czerwonych, aromatycznych oko³o 1 cm red., 1 - 2-nasiennych jagód. W y s t .: p³n.-wsch. Azja w Rosji od 51° szer. p³n. przez p³n. Chiny, Koreê do Japonii. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C); wymaga gleb do¶æ ¿yznych i wilgotnych, Najlepiej ronie na stanowisku os³oniêtym, s³onecznym, ale w m³odoci znosi silne ocienienie. Sadziæ nale¿y po kilka okazów razem lub po 2 okazy o znanej p³ci. Z a s t .: interesuj±ce czerwone owoce wisz±ce w gronach, widoczne po opadniêciu lici we IX (wczenie opadaj±). W a r t o w i e d z i e æ : krzew owocowy owoce zawieraj± du¿e iloci witaminy C, nasiona E i maj± wielorakie zastosowania medyczne. Dzia³aj± tonizuj±co i stymuluj±co, wzmacniaj± uk³ad nerwowy, obni¿aj± cinienie, wspomagaj± wzrok. Wyrabia siê z nich konfitury o specyficznym, lekko ¿ywicznym aromacie oraz wymienite nalewki, syropy, marmolady, kisiele. Owoce mog± byæ te¿ kandyzowane lub suszone, ale mo¿na spo¿ywaæ je tylko w ma³ych ilociach. C i e k a w o s t k a : biologia kwitnienia jest bardzo z³o¿ona w niektóre lata (prawd. ch³odne) wytwarzane s± tylko kwiaty mêskie, w innych ¿eñskie i mêskie. Wp³yw na kwitnienie ma temperatura w okresie wegetacji i wiek roliny (na m³odych okazach pojawiaj± siê tylko kwiaty mêskie, ¿eñskie dopiero po kilku latach). P o c h .: OBUWr Wroc³aw - 1999.
kwatera IVA
008945
Schisandra grandiflora Hook. et Thoms. var. rubriflora (Rehder & Wilson) C.K. Sncheid.
syn.: Schisandra chinensis var. rubriflora Franch., S. grandiflora sens. Franch non Hook f., S. grandiflora var.
rubriflora
(Franch.) C.K.Schneid., S. rubriflora (Franch.) Rehder et E.H.Wilson
Cytryniec wielokwiatowy odm. czerwonokwiatowa
Pn± c z e do 7 (10) m wysokoci, dwupienne. P êd y wysmuk³e, czerwone. L i c i e sezonowe, do 12 cm, lancetowate do eliptycznych lub odwrotnie lancetowatych, ca³obrzegie lub lekko z±bkowane, ciemnozielone, jesieni± ¿ó³te. K w i a t y w V/VII, oko³o 2,5 cm red., ciemnokarmazynowe (st±d nazwa odmianowa); zebrane w zwisaj±ce k³osy do 15 cm d³. Owo c e (na okazach ¿eñskich) czerwone, miêsiste, jadalne. W y s t .: Indie, zach. Chiny (zach. Syczuan po wsch. Assam), Birma. U p r .: mrozoodporno¶æ niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie ndost. mroz. ( - 18 °C). P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1999.
rodzina Hydrangeaceae (Saxifragaceae) - Hortensjowate
Schizophragma Siebold et. Zucc.
Przywarka
Do rodzaju nale¿± 4 gatunki, z których tylko jeden jest uprawiany w Polsce.
kwatera: IIID, IVC, XIV
008928
Schizophragma hydrangeoides Siebold et Zucc.
Przywarka hortensjowa, syn. Przywarka hortensjowata
Pn± c z e do 5 - 10 m wysokoci, podobne do Hydrangea petiolaris, o pêdach bardzo silnie przytwierdzaj±cych siê do szorstkich podpór za pomoc± powietrznych korzeni (jak bluszcz); ronie do¶æ powoli. M³ode pêdy ¿ó³tobr±zowe, z nielicznymi, szczeciniastymi w³oskami, starsze ciemnoszare. Li c i e sezonowe, 7 - 12 cm d³., naprzeciwleg³e, prawie okr±g³e, sercowate lub szerokojajowate, ciemnozielone, spodem wyra¼nie sinozielone i pokryte jedwabistymi w³oskami, brzegiem grubo z±bkowane; ogonek czerwonawy i d³ugi 3 - 7 cm d³. K w i a t y w VII, lekko pachn±ce; zebrane w szczytowe, p³askie wierzchotki do 20 cm red., brze¿ne kwiaty sterylne (jak u hortensji), nieliczne, z jednym (!) kremobia³ym, 3 - 6 cm d³., jajowatym „p³atkiem”. O w o c e m jest odwrotnie sto¿kowata torebka z 10 wyra¼nymi ¿ebrami. W y s t .: Japonia, Korea, Chiny. U p r .: mroz. ( - 29 °C); wymagania jak Hydrangea petiolaris lubi stanowisko cieniste i pó³cieniste, gleby ¿yzne, przepuszczalne i wilgotne. Z a s t .: atrakcyjne, kwitn±ce pn±cze, doskona³e do okrywania kamiennych cian i murków oraz pni drzew (sadziæ w pewnej odleg³oci od pnia). Dotychczas tylko w kolekcjach specjalistycznych. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop 1995, OB Hiroshima - 1997.
rodzina Gramineae (d. Poaceae) - Trawy
Semiarundinariana Makino ex Nakai
Semiarundinariana
Do rodzaju nale¿y oko³o 15 gatunków, wystêpuj±cych w Chinach i w Japonii; w Polsce w uprawie gruntowej 1 gatunek.