353 panorama: 13, 23; kwatera IIID
008993
Staphylea bolanderi A.Gray
K³okoczka Bolandera
K r z e w do 1,5 - 3 m wysokoci lub niekiedy ma³e drzewo do 6 m, o wzniesionych i wyprostowanych ga³±zkach, daj±cy roz³ogi korzeniowe. L i c i e sezonowe, 5 - 7 cm d³., eliptyczne do okr±g³awych, 3-listkowe, z±bkowane. K w i a t y w V - VI, bia³e, p³atki i dzia³ki wzniesione, zebrane po 9 - 15. O w o c e 5 - 6 cm d³ugoci, 3-komorowe torebki o pergaminowych cianach. Wy s t .: Kalifornia. U p r .: prawdopodobnie do¶ę mroz. ( - 20,5 °C), w Polsce tylko w 2 kolekcjach. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1993. W Wojs³awicach wielopźdowy krzew, w 2000 r. oko³o 2 m wys.
PL, Rchr
IIIF
004061 2n = 26
Staphylea pinnata L.
K³okoczka po³udniowa
K r z e w do 3 (5) m wysokoci, o zwartej budowie, z wieloma do¶ę sztywnymi i wyprostowanymi ga³źziami, daj±cy niekiedy odrosty korzeniowe. L i c i e sezonowe, nakrzyæleg³e, z³oæone z (3)5 - 7 duæych listków 5 - 10 cm d³., w±skojajowatych, drobno i ostro pi³kowanych. K w i a t y w V/VI, miododajne, 5-krotne, dzia³ki i p³atki podobne bia³e lub róæowo nabieg³e, oko³o 1 cm d³., rozwijaj± siź w miarź kwitnienia, zebrane w zwisaj±c±, wyd³uæon± wiechź do 15 cm d³. na szczycie pźdu; pachn± kwaszonymi ogórkami. O w o c e we IX - X, pźcherzasto rozdźte torebki, do 3 cm d³.; nasiona oko³o 1 cm red., bardzo twarde, jasnobr±zowe i b³yszcz±ce ulubione poæywienie myszy. W y s t .: rod. i p³d. Europa, Kaukaz, Azja Mn.; w Polsce w zarolach i lasach w p³d.-wsch. czź¶ci i na nielicznych stanowiskach w Jurze Krakowsko-Czźstochowskiej i na ¦l±sku. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), w czasie bardzo surowych zim przemarza w p³n.-wsch. Polsce. Wykazuje duæ± tolerancjź w stosunku do gleby i wiat³a; najlepiej jednak ronie na glebach æyznych, wieæych, wapiennych, nie za suchych i w miejscach pó³cienistych lub s³onecznych, os³oniźtych, ciep³ych. Z a s t .: bardzo ozdobne kwiaty przypominaj±ce nieco konwalie i oryginalne owoce z nasionami, które klekocz± w pergaminowej torebce (st±d nazwa). Rolina cenna do zwiźkszenia róænorodnoci upraw lenych i atrakcyjna w kaædym ogrodzie pod warunkiem, æe pochodzi z produkcji szkó³karskiej. W a r t o w i e d z i e ę : z twardego drewna robiono laski, kije do maselnic i krzyæyki, a z nasion róæańce i olej do lamp (dzisiaj rolina chroniona). Kiszone p±czki k³okoczki, tak jak m³ode nasiona nasturcji, stanowi³y w kuchni polskiej namiastkź kaparów (marynowanych p±czków kwiatowych z Capparis spinosa L.). P o c h .: ZFiA Bolestraszyce ofiarowa³ J. Piórecki - 1990.
rodzina Rosaceae - Róæowate
podrodzina Spiraeoideae Tawu³owe
Stephanandra Siebold et Zucc.
Tawulec, syn.: Stefanandra
Do rodzaju naleæ± 4 gatunki krzewów rosn±ce we wsch. Azji; w Polsce uprawiane s± 3 gatunki i 1 odmiana uprawna.
458 panorama 17; kwatera IIIC
007189
Stephanandra incisa 'Crispa' {A.M. Jensen/Jensen Nursery 1920/1949}
syn.: Stephanandra incisa 'Prostrata'
Tawulec pogiźty 'Crispa', syn.: Tawulec pogiźty odm. kździerzawa
K r z e w niski, gźsty, do 50 - 80 × 150 cm, o d³ugich, ³ukowatych, pok³adaj±cych siź pźdach, ronie powoli. Li c i e sezonowe, u³oæone dwustronnie na pździe, drobne, grubo i nieregularnie pi³kowane, kździerzawe, 35-klapowe, klapy na szczycie ostre, nie wyci±gniźte, przylistki duæe; jesieni± æó³te do br±zowopomarańczowych. K w i a t y w VI/VII, bia³e, z 10 prźcikami, drobne, w lu¼nych, ma³ych wiechach. U p r .: mroz. ( - 29 °C), lubi miejsca os³oniźte, ciep³e, s³oneczne lub pó³cieniste. Doskona³a rolina okrywowa. P o c h .: Szkó³ka Pojemnikowa E. J. Gr±bczewscy - 1991.
rodzina Theaceae Herbatowate
Stewartia L.
syn.: Stuartia L'Hčrit
Stewarcja
Do rodzaju naleæy 9 gatunków, wystźpuj±cych w Azji i P³n. Ameryce; w Polsce uprawiane
s± 4 gatunki i 1 odmiana botaniczna.
432 panorama 17; kwatera IIC, IIIF, XIII
004064
Stewartia pseudocamellia Maxim.
syn.: Stewartia grandiflora Carričre, Stuartia pseudocamellia Maxim.
Stewarcja kameliowa
K r z e w lub ma³e, niskopienne d r z e w k o , rosn±ce bardzo powoli, w uprawie 4 - 6 (b. stare 8 - 10) × 2,5 - 5 m, w ojczy¼nie nawet do 18 m wysokoci, szerokokolumnowe, o ³uszcz±cej siź, g³adkiej, br±zowopomarańczowej do czerwonobr±zowej k o r o w i n i e . L i c i e sezonowe, 4 - 9 cm d³., jajowate do eliptycznych, drobno z±bkowane, ciemnozielone, jesieni± intensywnie æó³te, pomarańczowe i czerwone. K w i a t y w VI - VII, rozwijaj± siź stopniowo i dopiero na starszych okazach, bia³e, 5 - 6 cm red., pojedynczo lub parami wzd³uæ pźdów, kubkowate, szypu³kowe, pylniki pomarańczowoæó³te podobne do rolin z rodzaju Camellia, ale licie sezonowe. O w o c e zdrewnia³e, 5-klapowe, torebki. W y s t .: Japonia. U p r .: mrozoodporno¶ę niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie mroz. ( - 29 °C); stanowiska s³oneczne do pó³cienistych, ciep³e, os³oniźte i gleby æyzne, umiarkowanie wilgotne, lu¼ne, kwane (jak Rhododendron). Ze wzglźdu na p³aski i szeroki, wraæliwy na przesuszenie, system korzeniowy ¼le znosi przesadzanie. Wyj±tkowo cenny i malowniczy krzew, o oryginalnych kwiatach, ³adnie przebarwiaj±cy siź jesieni±. P o c h .: Arboretum SGGW w Rogowie ofiarowa³ J. Tumi³owicz - 1995, 1997, 1998.
rodzina Rosaceae æowate
Photinia Lindl.
syn.: Stranvaesia Lindl.
G³ogownik, syn.: Fotinia, Stranwesia
Do rodzaju naleæy 60 gatunków, wystźpuj±cych w Chinach i Himalajach; w Polsce uprawianych jest 7 gatunków, 1 odmiana botaniczna i 2 uprawne. D r z e w a lub k r z e w y o liciach sezonowych lub wielosezonowych, naprzemianleg³ych, lancetowatych do szerokojajowatych. K w i a t y ma³e, 5-p³atkowe, spodeczkowate lub kubkowate; zebrane w szczytowe lub boczne wiechy. O w o c e m jest pestkowiec.
134 panorama 3; kwatera IIIF, VIA, XIB
006378
Photinia davidiana (Decne.) Cardot
syn.: Stranvaesia davidiana Decne., Stranvaesia davidiana Wilson, Stranvaesia undulata Decne., Stranvaesia
henryi
Diels,
Stranwesia Dawida, syn.: G³ogownik Dawida
Wyprostowany, szerokokulisty k r z e w, w uprawie 2 - 3 (4) m wysokoci, w ojczy¼nie takæe ma³e drzewko 8 × 6 m, ronie do¶ę powoli. L i c i e wielosezonowe, skórzaste, b³yszcz±ce, naprzemianleg³e, do 12 × 2 - 3 cm., eliptyczne do odwrotnie lancetowatych, zaostrzone, ciemnozielone, starsze przebarwiaj± siź jesieni± na czerwono i pomarańczowo; ogonek 1 - 2 cm d³., czerwonawy. Kwiaty w VII - VIII, ma³e, bia³e; zebrane w p³askie grona 7 - 8 cm szer. O w o c e we IX - X, kuliste, jaskrawoczerwone pestkowce wielkoci grochu, czźsto utrzymuj± siź aæ do wiosny. W y s t .: zach. Chiny do 2500 m n.p.m., Wietnam. U p r .: dost. mroz. ( - 23 °C), ale wg Index of Garden Plants tylko - 12,2°C; m³ode roliny bardziej wraæliwe na niskie temperatury. Ma g³źboki, dobrze rozga³źziony system korzeniowy; ¼le znosi przesadzanie. Lubi gleby æyzne, przepuszczalne, udaje siź takæe na læejszych, i miejsca s³oneczne, pó³cieniste, os³oniźte od wiatru. Krzew ozdobny z owoców i skórzastych lici, w czasie kwitnienia chźtnie oblatywany przez liczne owady. P o c h .: Ogród Dendrologiczny w Przelewicach ofiarowa³a £. Swi³³o - 1992.
rodzina Styracaceae Styrakowate
Styrax L. 1753
Styraks, syn.: Styrak
Do rodzaju naleæy oko³o 100 gatunków, wystźpuj±cych w tropikalnej i umiarkowanej strefie Ameryki, Azji, i w p³d.-zach. Europie; w Polsce uprawiane s± tylko 2 gatunki. Naleæ± tu d r z e w a i k r z e w y o liciach sezonowych lub wielosezonowych, skrźtoleg³ych, ca³obrzegich lub pi³kowanych. K w i a t y bia³e, przewaænie 5-krotne, do¶ę duæe, zebrane w szczytowe grona. O w o c e m jest suchy lub miźsisty pestkowiec z nieregularnie pźkaj±c± owocni±. C i e k a w o s t k a : nazwa rodzaju pochodzi od wartociowej, aromatycznej æywicy (styraks), zwanej teæ balsamem sumatrzańskim, pozyskiwanej z kory wielu gatunków, której najwiźcej zawiera S. benzoin, zimozielone drzewo z tropikalnej Azji.
380 panorama 16; kwatera , IIIC, IIIF
007084
Styrax japonicum Siebold et Zucc.
syn.: Styrax japonica Siebold et Zucc., S. japonicus Siebold et Zucc., S. serrlatum sens. Hook.f. non Roxb., S.
serrulatus
Styraks japoński, syn.: Styrak japoński
Niskie d r z e w o lub k r z e w w uprawie 3 - 5 (6) m wysokoci, w ojczy¼nie drzewo do 10 m, z cienkimi, gźsto rozga³źzionymi ga³źziami, poziomo odstaj±cymi od pnia. M³ode p źd y i licie pokryte w³oskami, pó¼niej nagie, br±zowe do czerwonobr±zowych. L i c i e sezonowe, naprzemianleg³e, eliptyczne lub jajowate, ma³e, tylko na d³ugopźdach wiźksze 3 - 5 (10) × 2 - 5 cm, zwźæone u nasady, odlegle z±bkowane, z wierzchu ciemnozielone, pó³matowe, od spodu janiejsze; jesieni± æó³te lub czerwonawe. K w i a t y w VI - VII, pachn±ce, szerokodzwonkowate, bia³e lub bia³e z delikatnym róæowym odcieniem, 5-krotne, obup³ciowe, liczne, do 2 cm red., zwisaj± po 3 - 6 na d³ugich szypu³kach. O w o c e kuliste lub jajowate pestkowce, szare, do 2 cm d³. W y s t .: górskie lasy w Japonii, p³d. Korei i rod. Chinach. Do Europy sprowadzony zosta³ w 1862 r .przez Richarda Oldhama. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C), najbardziej mrozoodporny ze styraksów, moæe byę sadzony w najcieplejszych regionach kraju. Wymaga gleby próchniczej, wilgotnej, lekko kwanej, szybko nagrzewaj±cej siź i stanowiska s³onecznego, ciep³ego. M³ode okazy naleæy okrywaę na zimź. Z a s t .: atrakcyjny krzew ozdobny, o ³adnym ulistnieniu i licznych kwiatach (w czasie kwitnienia podobny nieco do Halesia); cenny w kolekcjach. P o c h .: OB Phenian ofiarowa³ Sin Sieng Czer - 1993.
428 panorama 17; kwatera IIIF
004065
Styrax obassia Siebold et Zucc.
Styraks wielkolistny, syn.: Styrak wielkolisty
Duæy k r z e w lub ma³e d r z e w o w uprawie do 4 - 5 m wysokoci, w ojczy¼nie do 10 m, w m³odoci ronie powoli. M³ode p ź d y pokryte we³nistymi w³oskami, pó¼niej nagie, jasnobr±zowe. L i c i e sezonowe, duæe, 8 - 20 × 5 - 14 cm, od eliptycznych do okr±g³awych, nagle krótko zaostrzone, powyæej po³owy blaszki odlegle z±bkowane, gór± ciemnozielone i nagie, do³em niebieskoszare i pokryte gźsto w³oskami; jesieni± æó³te lub pomarańczowe. K w i a t y w V/VI, przyjemnie pachn±ce, dzwonkowate, do 2,5 cm d³., 5-p³atkowe, bia³e z æó³tymi prźcikami; zebrane w okaza³e, wisz±ce grona 1020 cm d³. W y s t .: Japonia, Korea, Chiny. U p r .: dost. mroz. ( - 23 °C), wymagania jak styraks japoński, ale jest od niego wraæliwszy na mróz. Z a s t .: wyj±tkowo dekoracyjne ma³e drzewko, cenne w kaædej kolekcji. P o c h .: OB Phenian ofiarowa³ Sin Sieng Czer - 1990.
rodzina Hamamelidaceae - Oczarowate
Sycopsis Oliv.
Sykopsis
Do rodzaju naleæy 7 gatunków krzewów lub ma³ych drzew o liciach zimozielonych, rozdzielnop³ciowych, wystźpuj±cych w Chinach, Himalajach i na Filipinach. W Polsce uprawiany jest w gruncie 1 gatunek.
kwatera IIIF
012628
Sycopsis sinensis Oliv. 1890
Sykopsis chiński
K r z e w stoækowaty, w uprawie 2 - 4 m wysokoci, w ojczy¼nie 6 × 4 m, o pźdach wzniesionych. L i c i e wielosezonowe, 3 - 8 (12) × 1 - 4 cm, eliptyczne do lancetowatych, skórzaste, ca³obrzegie, tylko w górnej czź¶ci z±bkowane, d³ugo zaostrzone, spodem janiejsze, nagie; p±ki br±zowo omszone. K w i a t y w III - IV, mźskie z 5 - 10 czerwonymi pylnikami i æó³tymi nitkami prźcików, zebrane s± w ma³e, prawie siedz±ce g³ówki; æeńskie na d³ugich szypu³kach w g³ówkowatych k³osach 2,5 cm d³. W y s t .: Chiny zach. Hubei, zach. Sichuan na wysokoci do 1300 m. U p r .: nie mroz. (< - 15 °C), dlatego polecany do uprawy pojemnikowej. W Wojs³awicach mimo os³oniźtego, ciep³ego stanowiska prawie corocznie marznie. P o c h .: Arboretum SGGW w Rogowie ofiarowa³ J. Tumi³owicz - 1989.
rodzina Caprifoliaceae Przewiertniowate
Symphonicarpus Duhamel
¦nieguliczka
Do rodzaju naleæy 17 gatunków, wystźpuj±cych w Ameryce P³n. po p³d. Meksyk, w tym tylko 1 gatunek, S. sinensis Rehd. w Chinach; w Polsce uprawianych jest 7 gatunków, 1 mieszaniec miźdzygatunkowy, 2 odmiany botaniczne i 3 odmiany uprawne. K r z e w y z cienkimi pźdami i czźsto z podziemnymi roz³ogami. L i c i e sezonowe, jajowate, 2 - 5 cm d³., jesieni± opadaj± zielone lub lekko æó³te. K w i a t y w VI - IX (!) i d³uæej, bia³e do róæowych, dzwonkowate, rurkowate, ma³e, w k±tach lici. O w o c e dekoracyjne, bia³e, róæowe lub lila, kuliste, g±bczaste pestkowce, czźsto przez ca³± zimź utrzymuj± siź na krzewach. Roliny bardzo wytrzyma³e na suszź, zasolenie gleby, silne ocienienie i róæne zanieczyszczenia powietrza, nie wymagaj±ce co do gleby, rosn± dobrze takæe na piaszczystych i kamienistych. Z a s t .: jedne z najcenniejszych k r z ewów miododajnych, do sadzenia w miejscach suchych, pod koronami drzew; dobrze rosn± w miastach i regionach przemys³owych.Warto wiedzieę : w owocach t r u j ± c e saponiny i nie zbadane jeszcze substancje zasadowe o charakterze alkaloidów. Dzia³anie: miejscowo draæni±ce, po zjedzeniu wiźcej niæ 3 - 4 owoców podraænienie przewodu pokarmowego. Objawy: zapalenie skóry i b³on luzowych, per os wymioty, biegunka, odurzenie, majaczenie, pi±czka, utrata przytomnoci. Zatrucia mog± zdarzaę siź u dzieci, które chźtnie bawi± siź jagodami, pźkaj±cymi z trzaskiem przy rozgniataniu.
kwatera XVI
015180 2n = 72
Symphoricarpos albus (L.) S.F.Blake var. laevigatus (Fernald) S.F.Blake
syn.: Symphoricarpos racemosus Michx. non hort. (b³źdnie w szkó³kach), Symphoricarpos rivularis Suksd.
¦nieguliczka bia³a odm. wysoka, syn.: ¦nieguliczka bia³ojagodowa odm. naga
K r z e w 1 - 2 m wysokoci, zwarty, gźsty, o pźdach wzniesionych, przewisaj±cych, cienkich, szarych lub szarobr±zowych, wewn±trz pustych i nagich (!), tworz±cy liczne odrola korzeniowe. L i c i e sezonowe, 3 - 6 cm d³., naprzeciwleg³e, eliptyczne do jajowatych, na d³ugopźdach czźsto klapowane, od spodu janiejsze, prawie nagie; jesieni± æó³te. K w i a t y w VI - IX, miododajne (20 kg miodu/ha), ma³e, 5 - 6 mm d³., róæowobia³e, 4 - 5 krotne, w szczytowych k³osach. O w o c e w VIII - IX, pozostaj± przez ca³± zimź, liczne, soczyste, g±bczaste pestkowce, bia³e lub zielonkawobia³e, 0,8 - 1,7 cm red., kuliste, s± chźtnie zjadane przez myszy i ptaki drozdowate. W y s t .: p³n. USA. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), dobrze ronie w miejscach silnie zacienionych i na kaædej glebie; odporna na suszź i zanieczyszczenia powietrza, ale moæe byę ekspansywna i ³atwo dziczeje. W szkó³kach sprzedawana b³źdnie jako S. albus (L.) S.F.Blake (ma pźdy ow³osione, mniejsze owoce i jest niæsza). P o c h .: nn - <1970.
kwatera IIIE, A/7
004144
Symphoricarpos × chenaultii 'Hancock' {Woodland Nursery ok. 1940}
[S. microphyllus × S. orbiculatus]
¦nieguliczka Chenaulta 'Hancock'
Niski, gźsty k r z e w do 0,3 - 1,4 × 1,5 - 2 m, o d³ugich pźdach pok³adaj±cych siź na ziemi i zakorzeniaj±cych siź, ronie szybko. Li c i e sezonowe, do 2 cm d³., rozwijaj± siź wczenie i opadaj± ¼no, tuæ przed zim±. K w i a t y róæowe, ma³e. O w o c e 5 - 9 mm red., kuliste, miźsiste, lilaróæowe, b³yszcz±ce, dekoracyjne. U p r .: mrozoodporno¶ę niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie mroz. ( - 29 °C). Wymagania jak nieguliczka bia³a. Doskona³a odmiana na okrywy, szczególnie na skarpy, murki i pod koronami drzew, zarówno w s³ońcu jak i w cieniu. P o c h .: OBUWr Wroc³aw - 1994, 1998, 2000.
rodzina Oleaceae Oliwkowate
Syringa L.
Lilak, syn.: „Bez”, „Bez lilak”
Do rodzaju naleæy oko³o 30 gatunków, wystźpuj±cych we wsch. Azji, g³ównie w Chinach i tylko 2 gatunki w p³d.-wsch. Europie. W Polsce uprawiane s± 24 gatunki, 5 mieszańców miźdzygatunkowych, 2 odmiany botaniczne i 178 odmian uprawnych. Kolekcja narodowa znajduje siź w Arboretum Kórnickim. K r z e w y lub niewysokie drzewa róænej wysokoci i pokroju, ozdobne z kwiatów. L i c i e sezonowe, nakrzyæleg³e, pojedyncze i tylko u kilku gatunków klapowane lub pierzaste, ca³obrzegie. K w i a t y obup³ciowe; zebrane w szczytowe lub boczne wiechy, rurkowate, 4-krotne. O w o c e m jest dwukomorowa, skórzasta, wyd³uæona torebka zawieraj±ca 4 oskrzydlone nasiona. U p r .: wiźkszo¶ę gatunków jest wytrzyma³a na mrozy, ale wraæliwa na suszź. Wymagaj± gleb umiarkowanie æyznych, dostatecznie wilgotnych, wapiennych; znosz± ocienienie. W a r t o wi e d z i e ę o odmianach polskich, których nie ma w Wojs³awicach: wyselekcjonowane w latach piźędziesi±tych przez profesora W. Buga³ź i mnoæone przez Szkó³ki Kórnickie od 1984 r. Syringa × prestoniae 'Basia' S. × p. 'Danusia', S. × p. 'Diana', S × p. 'Esterka', S × p. 'Goplana', S × p. 'Jaga', S × p. 'Jagienka', S × p. 'Nike', S × p. 'Telimena' oraz wiele innych odmian hodowli M. Karpow- Lipskiego (patrz: Szkó³karstwo polskie 1799 - 1999, red. J. Dolatowski, 1999), np. S. vulgaris 'Adam Mickiewicz' {M. Karpow-Lipski 1953} i S. v. 'Anna Karpow' Karpow 1957 {M. Karpow-Lipski - 1955}.
endemit
kwatera IVC
004073
Syringa josikaea Jacq. f. ex Rchb.
Lilak Josiki, syn.: Lilak wźgierski, Lilak karpacki
K r z e w do 4 - 5 m red., o sztywnych, wyprostowanych ga³źziach i do¶ę grubych pźdach jednorocznych, ronie szybko, oko³o 3 - 5 cm rocznie. L i c i e sezonowe, szerokoeliptyczne, 6 - 12 cm d³., grube, z wierzchu ciemnozielone, spodem szarozielone lub bia³awe, brzegiem orzźsione; jesieni± æó³te. K w i a t y w V/VI, pachn±ce, corocznie obfite, liliowe, w p±ku purpurowe, rurki korony 7 - 15 mm d³., ³atki wzniesione; zebrane w w±skie, gźste, wyprostowane wiechy 10 - 18 cm d³., na pźdach jednorocznych. W y s t .: Karpaty Wsch. i Wyæyna Transylwańska; endemit wschodniokarpacki, systematycznie bliski gatunkom azjatyckim. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), dosyę wytrzyma³y na suszź, dobrze ronie na róænych glebach z wyj±tkiem bardzo suchych, zabagnionych, torfiastych, najlepiej na stanowisku s³onecznym. Z a s t .: czźsto stosowany lilak na nieformowane æywop³oty, takæe wiatrochronne oraz sadzony pojedynczo lub w grupach. P o c h .: nn - <1970.
kwatera IA, IVF
009532
Syringa meyeri C.K. Schneid. 'Palibin' {p³n. Chiny , w uprawie od dawna}
Syn.: Syringa palibiniana Hort. non Nakai, Syringa patula hort., Syringa microphylla 'Minor'
Lilak Meyera odm. Palibin
K r z ew 1 - 1,5 m rednicy, gźsty, o regularnym, pó³kulistym pokroju i wzniesionych, wyprostowanych pźdach, ronie powoli. L i c i e sezonowe, ciemnozielone, jajowatoeliptyczne, z pofalowanym brzegiem, ma³e 2 - 4 × 2 - 3 cm, + ow³osione, nagie od spodu. K w i a t y w k.Vp.VI i niekiedy powtórnie w VIII, bardzo liczne, purpurowofioletowe do liliowych, rurka w±ska do 1,3 cm d³.; zebrane w gźstych, krótkich wiechach do 10 cm d³., intensywnie, ale przyjemnie pachn±ce. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), tolerancyjny co do gleby, lubi stanowiska s³oneczne. Z a s t .: obficie kwitn±cy lilak o regularnym pokroju, znosi miejski klimat. Cenny do miejskiej zieleni i przydomowych ogrodów, jako soliter lub na niskie æywop³oty. P o c h .: Szkó³ka Drzew i Krzewów „KULAS”, Pisarzowice - 1998.
kwatera IIIB
006978
Syringa microphylla Diels.
syn.: Syringa dielsiana C.K.Schneid, Syringa schneideri Lingelsh.
Lilak drobnolistny
Bardzo podobny do lilaka Meyera (S. meyeri C.K.Schneid.), ale rurki korony krótsze i l i c i e od spodu gźsto, pokryte miźkkimi w³oskami (!). K w i a t y w V i czźsto powtórnie w VIII, intensywnie pachn±ce, lilioworóæowe. W y s t .: p³n. Chiny. U p r .: mroz. ( - 29 °C), tolerancyjny co do gleby, dobrze znosi ocienienie. Z a s t .: cenny, szczególnie jego odmiana 'Superba', do przydomowych ogrodów i na niskie, nieformowane æywop³oty. P o c h .: Arboretum Kórnickie Instytutu Dendrologii PAN - ofiarowa³ T. Bojarczuk.
kwatera IVD
012220
Syringa oblata 'Variegata' Wróbl. 1957 {A. Wróblewski/ Szkó³ki Kórnickie 1932/1957}
syn.: Syringa vulgaris 'Foliis Argenteopunctatis' (b³źdnie), Syringa vulgaris' Variegata' (b³źdnie)
Lilak wczesny 'Variegata'
K r z e w 2 - 4 m wysokoci, czźsto o pokroju drzewkowatym, daje odrosty korzeniowe, takæe pstrolistne. P ź d y wyprostowane, grube, nagie. Li c i e sezonowe, szerokosercowate, 4 - 10 cm d³., m³ode w chwili rozwijania br±zowozielone, potem zielone i dodatkowo bia³okremowo upstrzone. K w i a t y w IV/V, purpurowoliliowe, pachn±ce, w lu¼nych szerokich wiechach, 6 - 12 cm d³. Podobny z lici do S. vulgaris, lecz znacznie wczeniej kwitn±cy i o liciach pstrych. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). Niewybredny w stosunku do gleby, wymaga stanowisk s³onecznych, wtedy licie intensywniej pstre. P o c h .: OB PAN WarszawaPowsin ofiarowa³ A. Marczewski - 1999.
578 panorama 21b; kwatera IIIB, IIIC
006981
Syringa × prestoniae McKelvey {I. Preston ok. 1920}
[S. komarowii ssp. reflexa (C.K.Schneid.)P.S.Green et M.C.Chang × R. villosa Vahl.]
Lilak ottawski, syn.: Lilak Prestonowej, Lilak Prestony
K r z e w do 3 m wysokoci, lu¼ny, szeroki, wyprostowany, bez odrostów korzeniowych. L i c i e podobne do lilaka kosmatego (S. villosa), eliptyczne, duæe do 15 cm, spodem pokryte w³oskami. K w i a t y w VI, o w±skiej, d³ugiej rurce korony i ³atkach ± jak u S. komarowii ssp. reflexa, róæowolila; zebrane w wyprostowanych, lu¼nych, szerokich wiechach do 20 × 30 cm. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). C i e k a w o s t k a : oko³o 1920 r. Izabela Preston z Ottawy (Kanada) rozpoczź³a krzyæowanie gatunków ma³o popularnych w ogrodach i otrzyma³a interesuj±ce mieszańce o wysokiej mrozoodpornoci, obficie i pó¼no kwitn±ce. Nastźpne mieszańce wyselekcjonowa³ prof. W³adys³aw Buga³a w Arboretum Kórnickim w latach piźędziesi±tych. P o c h .: Szkó³ka Drzew i Krzewów „KULAS”, Pisarzowice - 1998.
kwatera IB, IIIC
006377
Syringa × prestoniae 'James MacFarlane' {I. Preston ok. 1920}
[prawd. S. komarowii ssp. reflexa (C.K.Schneid.)P.S.Green et M.C.Chang × R. villosa Vahl.]
syn.: Syringa × prestoniae 'James Macfarlane'
Lilak ottawski 'James MacFarlane'
K r z e w oko³o 3 m wysokoci, lu¼ny, wyprostowany. L i c i e sezonowe, duæe do 15 cm d³., eliptyczne, matowe, jasnozielone, spodem pokryte w³oskami. K w i a t y w VI, czysto róæowe, o w±skiej d³ugiej rurce; zebrane w lu¼ne, wyprostowane szerokie wiechy oko³o 20 - 30 cm d³. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), niewybredny w stosunku do gleby i wiat³a, odporny na suszź. Wskazane jest przycinanie i odm³adzanie krzewów. P o c h .: OBUWr Wroc³aw - 1992.
287 panorama 8; kwatera XV
006973
Syringa reticulata (Blume) H.Hara
syn.: Ligustrum amurensis var. japonica Maxim., Ligustrum reticulatum Blume, Syringa amurensis Rupr.,
Syringa amurensis var. japonica (Maxim.) Franch. et Sav., Syringa japonica Decne.
Lilak æy³kowany, syn.: Lilak amurski odm. japońska, Lilak japoński
Wysoki k r z e w lub d r z e w o w uprawie do 10 m wysokoci, w ojczy¼nie do 20 m, bez odrostów korzeniowych. K o r a czerwonobr±zowa, b³yszcz±ca, z jasnymi przetchlinkami, ³uszczy siź jak u czereni. L i c i e sezonowe, jajowatoeliptyczne, 5 - 14 cm d³., na wierzcho³ku nagle zwźæone i zaostrzone, u nasady klinowate lub zaokr±glone; jesieni± æó³te i czerwonobr±zowe. Kwi a t y w po³.VIp.VII, miododajne (!), silnie pachn±ce podobnie jak ligustr, drobne, kremowobia³e, w lu¼nych, szerokich wiechach do 25 - 30 cm d³., na pźdach 2- letnich. W y s t .: p³n.-wsch. Chiny, Mandæuria, P³w. Koreański, Japonia. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C); wymaga gleb æyznych, wieæych i do¶ę wilgotnych; lubi stanowiska s³oneczne lub pó³cieniste. Z a s t .: ozdobny w czasie kwitnienia i szybko rosn±cy; atrakcyjny w szpalerach. P o c h .: nn - <1928.
kwatera IVD
004117
Syringa vulgaris 'Katherine Havemeyer' {Lemoine 1922}
Lilak pospolity 'Katherine Havemeyer', syn. Lilak turecki 'Katherine Havemeyer'
K r z e w lub ma³e d r z e w o do 5 m wysokoci, ronie silnie. L i c i e sezonowe, jajowate do szerokojajowatych, 512 cm d³., nagie. K w i a t y w V, bardzo duæe i liczne (!), podwójne do pe³nych, o szerokich, skrźconych p³atkach; kobaltowolila z róæowym odcieniem, przekwitaj±ce lilaróæowe. Wiechy bardzo duæe, szerokie, gźste i ciźækie do 20 - 25 cm d³. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). Jedna z najpiźkniejszych pe³nokwiatowych odmian lilaka. P o c h .: Arboretum Kórnickie Instytutu Dendrologii PAN ofiarowa³ T. Bojarczuk - 1998.
kwatera IVD
006985
Syringa vulgaris 'Miss Ellen Willmott' {Lemoine 1903}
syn.: Syringa vulgaris 'Ellen Willmott'
Lilak pospolity 'Miss Ellen Willmott', syn. Lilak turecki 'Miss Ellen Willmott'
K r z e w silnie rosn±cy i obficie kwitn±cy. K w i a t y duæe, pe³ne, czysto bia³e, w p±czkach kremowe. wiechy bardzo duæe, gźste, wyprostowane, wyd³uæone. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). Jedna z najcenniejszych bia³o kwiatowych odmian lilaka. P o c h .: Arboretum Kórnickie Instytutu Dendrologii PAN ofiarowa³ T. Bojarczuk - 1998.
kwatera IVD
006989
Syringa vulgaris 'Mme Lemoine' {Lemoine 1890}
syn.: Syringa vulgaris 'Mme. Lemoine', S. vulgaris 'Madame Lemoine'
Lilak pospolity 'Mme Lemoine', syn. Lilak turecki 'Mme Lemoine'
K r z e w oko³o 4 m wysokoci, obficie kwitn±cy. K w i a t y rozwijaj± siź ¼no, s± liczne, duæe, pe³ne, czysto bia³e; p³atki szerokie, skrźcone; zebrane w bardzo duæe wiechy, szerokie, gźste, dwu- i trójwierzcho³kowe. Odmiana nadaje siź do pźdzenia. C i e k a w o s t k a : hodowla odmian S. vulgaris L. rozpoczź³a siź dopiero przed 100 laty, mimo iæ gatunek ten trafi³ do Europy z Istambu³u juæ w 1563 r., jako dar Sulejmana Wspania³ego dla wiedeńskiego dworu. Najwiźksz± liczbź odmian ponad 200 (obecnie ich liczbź ocenia siź na ponad 1000) i najwiźksz± s³awź uzyska³ Victor Lemoine z Nancy i jego nastźpcy na prze³omie XIX i XX w. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: Arboretum Kórnickie Instytutu Dendrologii PAN ofiarowa³ T. Bojarczuk - 1998.
kwatera IIIB
006376
Syringa wardii W.W.Sm.
Lilak Warda
K r z e w 2 - 4 m wysokoci, szerokokulisty i zwarty. P ź d y cienkie, w m³odoci pokryte jasnoszarymi w³oskami. L i c i e 1 - 2 cm d³., szerokojajowate do prawie okr±g³ych, z wierzchu ciemnozielone, nagie, spodem janiejsze; ogonek 2 - 3 mm d³. Kwi a t y w V, oko³o 1 cm d³., rurkowate, liliowe, zebrane w lu¼ne, wyprostowane wiechy 10 × 7 cm, pokryte gźsto miźkkimi, bia³ymi w³oskami. Wyst .: Chiny Yunnan. Podobny do lilaka drobnolistnego (S. microphylla Diels.), z którym jest blisko spokrewniony. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), ³atwy w uprawie. P o c h .: OBUWr Wroc³aw - 1990.
rodzina Cupressaceae - Cyprysowate
(d. Taxodiaceae)
Taxodium Rich. 1810
Cypry¶nik
Do rodzaju naleæ± 3 gatunki wystźpuj±ce w USA i Meksyku. W Polsce w uprawie 2 gatunki, 1 odmiana botaniczna i 1 uprawna.
relikt
209 panorama: 5, 7, 9, 12, 14; kwatera: XIIB, S/5; fot. 138
004444
Taxodium distichum (L.) Rich. 1810
syn.: Cupressus americana Catesby, Cupressus disticha L. 1753, Schubertia disticha Mirb. 1825
Cyprynik b³otny, syn.: Cisownik, Cisowiec
D r z e w o 20 - 25 m wysokoci, w ojczy¼nie 30 - 35 m (maks. 45 m), rozdzielnop³ciowe, jednopienne, o koronie lu¼nej, w±skostoækowatej za m³odu, nastźpnie szerokiej i zaokr±glonej u góry.    P ź d y dwojakie trwa³e, drewniej±ce d³ugopźdy z p±czkami i odpadaj±ce w jesieni wraz z ig³ami, boczne krótkopźdy. I g ³ y sezonowe (!) na krótkopźdach, 10 - 15 × 1 mm, miźkkie, jasnozielone, jesieni± rudobr±zowe; u³oæone skrźtolegle i zwykle dwustronnie roz³oæone i podnosz±ce siź do góry; na pźdach drewniej±cych ³uskowate. S z y s z k i jajowate lub kuliste, 2 - 3 cm d³., zielone, pó¼niej br±zowe, sklejone krwistoczerwon± æywic±, dojrzewaj± i rozpadaj± siź w 1. roku. D r e w n o twardzielowe bez przewodów æywicznych, biel jasnoæó³ty, twardziel brunatna, czasem z czerwonawym odcieniem, bardzo odporne na choroby i szkodniki. W y s t .: p³d.-wsch. USA, zwykle na terenach zalewowych i bagnach wzd³uæ Atlantyku. U p r .: b. mroz. w starszym wieku (> - 29 °C), w m³odoci wraæliwy na mróz i wymaga okrywania na zimź. Tolerancyjny w stosunku do odczynu pod³oæa, lubi gleby wieæe, æyzne, wilgotne do bardzo wilgotnych (bagniste ³±ki, brzegi wód), wiat³oæ±dny. Gatunek odporny na choroby i szkodniki. W Europie w uprawie od 1640 r., w Polsce od 1816 r. Z a s t : oryginalne i dekoracyjne drzewo o delikatnej, jasnozielonej barwie na wiosnź i w ci±gu lata oraz rudobr±zowej jesieni±. Niezast±pione nad brzegi stawów, wyspy, bagniste ³±ki i tereny okresowo zalewane. Pnie starszych drzew zwykle rozszerzaj± siź butelkowato przy gruncie i wokó³ nich wyrastaj± pionowo do góry korzenie oddechowe (pneumatofory). Okaz y najwiźksze w Polsce: Kórnik 20/435/165 + pneumatofory, Tu³owice, gm. Niemodlin 28/378/155, ¦ledziejowiec, gm. Wieliczka 29/363/161 i w okolicach Wroc³awia: Wawrzeńczyce, gm. Mietków 29/420, Gilów, gm. Niemcza 25/420 + pneumatofory, Milicz 14/390, 21/300 + pneumatofory, 19/230; Postolin, gm. Milicz 15/370. P o c h .: nn - <1928 r. (pomiar w 2000 r. kw. XIIB 19/320 i 415 przy gruncie); Arboretum Lene w ¦lizowie ofiarowa³ S. Sźktas - 2000.
rodzina Taxaceae - Cisowate
Taxus L 1753
Cis
Do rodzaju naleæy oko³o 3 - 10 gatunków. W Polsce na naturalnych stanowiskach wystźpuje 1 gatunek, a uprawianych jest 5, 1 mieszaniec miźdzygatunkowy i ponad 70 odmian uprawnych. S± to drzewa lub k r z e w y wielosezonowe, zwykle dwupienne o powolnym wzrocie, bezæywiczne, zawieraj±ce truj±cy alkaloid taksynź. K o r o w i n ź maj± cienk±, winiowobr±zow±, z³uszczaj±c± siź juæ na kilkuletnich ga³źziach. P±czki ma³e, wegetatywne i generatywne, okryte ³uskami. I g ³ y wieloletnie, zasuszone nie opadaj±, s± mocno sp³aszczone, zaostrzone, osadzone skrźtolegle i gźsto na krótkim ogonku; odstaj± promienicie dooko³a albo roz³oæone s± na boki lub podniesione z przedzia³em V. K w i a t y wczesn± wiosn±, na dolnej stronie pźdu, niepozorne. N a s i o n a jajowate, osadzone na dnie kieliszkowatej, zazwyczaj czerwonej, soczystej, jadalnej osnówki. W y s t . : r. i zach. Europa, p³n. Afryka, Azja Mniejsza, p³n. Iran, Kaukaz. W a r t o wi e d z i e ę o odmianach polskich, których nie ma w Wojs³awicach: Taxus baccata 'Aurea Hoseri' {A. Wróblewski/Szk. Kórnickie 1928/1939}, Taxus baccata 'Aurea Nova' {A. Wróblewski/Szk. Kórnickie 1927/1946}, Taxus baccata 'Compacta Kobendzi' {A. Wróblewski/Szk. Kórnickie 1928/1950}, syn. T. b. 'Kobendzi', Taxus baccata 'Goplana' {A. Wróblewski/Szk. Kórnickie 1928/1955} syn.: T. b. 'Erecta Goplana', Taxus cuspidata 'Zen-Dan' {Z. Mierzejewski 1957/1970} syn.: T. c. 'Danuta', T. c. 'Aureomarginata Zendan', Taxus 'Kris' {J.i J. Widajowie 1980/>1980}, Taxus × media 'Inæynier Eder' {A. Marczewski <1991}, Taxus × media 'Profesor Gorczyński' {A. Marczewski <1991}. Roliny z rodzaju Taxus, szczególnie T. baccata, zawieraj± we wszystkich czź¶ciach, z wyj±tkiem osnówki, siln± truciznź taksynź. Zatrucia zdarzaj± siź po wypiciu odwaru lub po æuciu przez dzieci igie³ lub szczytów ga³±zek. Dzia³anie taksyny: pobudzaj±ce i poraæaj±ce orodkowy uk³ad nerwowy oraz oddechowy, silne dzia³anie nasercowe, draæni±ce na b³onź ¶luzow± przewodu pokarmowego. Objawy: po 1/2 - 1  1/2 godz. wymioty, silne bóle brzucha, biegunka, linotok, zawroty g³owy, stan odurzenia, ewentualne rozszerzenie ¼renic, oddech i tźtno z pocz±tku czźste, pó¼niej rzadkoskurcz, niemiarowo¶ę i os³abienie czynnoci serca, oddech p³ytki, twarz blada, wargi sine, postźpuj±ca utrata przytomnoci i spadek cinienia tźtniczego krwi aæ do zapaci kr±æeniowej. Po 1 1/2 do 24 godz., moæe nast±pię zgon w stanie pi±czki poprzedzony drgawkami.