PL, Rchr.
86 panorama: 1b, 2-15, 17-19, 21a, 22, 23, 26
kwatera: IA, IIIB, IIIE, IIIF, IVA-E, V, VIAB, VIIB, X, XIB, XIIA-B, XIII-XVI; fot. 140
004429 2n = 24
Taxus baccata L. 1753
syn.: Taxus baccata var. caucasica Fomin, Taxus baccata ssp. eubaccata Pilg., Taxus baccifera Theophr. ex
Bubani, Taxus communis J.Nelson 1866, Taxus lugubris Salisb., Taxus nucifera Wall.
Cis pospolity, syn.: Cis jagodowy
D r z e w o lub k r z e w do 15 m wysokoci, wyj±tkowo d³ugowieczne, ronie bardzo powoli. Korona u m³odych drzew stoækowata, ciemnozielona, zwarta, u starszych szerokokulista, miotlasta z wieloma wierzcho³kami. I g ³ y 2 - 3(4) cm × 1,5 - 3 mm wielosezonowe, p³askie, proste lub nieco szablaste i wysklepione, z wierzchu zielone, b³yszcz±ce, spodem janiejsze, na szczycie zaostrzone i u³oæone p³asko w dwa rzźdy po obu stronach pźdu. K w i a t y w III - V, mźskie z³oæone z licznych prźcików w k±tach igie³ na spodniej stronie pźdów; æeńskie ma³o widoczne. N a s i o n a zmienne, w czerwonej osnówce chźtnie zjadanej przez ptaki, m.in.: kosa, drozda, kwiczo³a, paszkota, jemio³uszkź, kowalika. Dr ewn o twardzielowe bez przewodów æywicznych, czerwonawe lub br±zowe z jasnym bielem, w±skos³oiste, bardzo twarde i trwa³e, elastyczne, dobrze siź poleruje, w wodzie przybiera zabarwienie fioletowop±sowe; dawniej stosowane do wyrobu ³uków, kusz, grotów strza³, intarsji, oklein meblowych, nóg mebli. W y s t .: r. i zach. Europa, Azja Mn., Algieria, p³n. Iran gatunek rozproszony; w zach., p³n. i p³d. czź¶ci Polski osi±ga wschodni± granicź swego zasiźgu. U p r .: mroz. ( - 29 °C), ale w czasie surowych zim w róænym stopniu przemarza i powoli regeneruje. Lubi gleby przeciźtne, najlepiej g³źbokie, wieæe, bogate w CaCO3, ¼le ronie na suchych i podmok³ych. Tolerancyjny w stosunku do wiat³a, ale jest najbardziej cienioznonym drzewem wród iglastych. Najlepiej ronie w rejonach o duæej wilgotnoci powietrza i czźstych opadach. Odporny na skaæenia i klimat miejski. Dobrze znosi przesadzanie z bry³± ziemi, nawet w starszym wieku, dziźki gźstemu i bogato rozga³źzionemu systemowi korzeniowemu. Z a s t .: wyj±tkowo dobrze znosi ciźcie (od wczesnej wiosny do chwili rozwijania p±czków w lecie), silnie siź zagźszcza i jest niezast±pionym na formowane æywop³oty i róæne bry³y geometryczne. Jest cennym gatunkiem zalecanym do zadrzewień krajobrazowych oraz do wzbogacenia róænorodnoci gatunkowej upraw lenych. O k a z y najwiźksze w Polsce: Henryków Lubański, gm. Lubań 13/512/1258 (!) najstarsze drzewo w Polsce licz±ce oko³o 12 - 50 lat, Bystrzyca, gm. Wleń 13/384/790, Henryków, gm. Ziźbice 11/316/728, Harbutowice, gm. Su³kowice (cis Raciborskiego) 15/282/667 i w okolicach Wroc³awia: Przerzeczyn Zdrój, gm. Niemcza 12/265; 11/231, Miros³awiczki, gm. Sobótka 12/257; 14/195, Ciele, gm. Olenica 10/200 + 9/160. Sporód 20 rezerwatów cisa obejmuj±cych 419 ha powierzchni, najwiźkszy znajduje siź w Borach Tucholskich - 80,9 ha powierzchni i oko³o 3500 drzew. W a r t o w i e d z i e ę : wielka uæyteczno¶ę drewna cisowego i lźk przed jego truj±cymi w³aciwociami by³y przyczyn± wycinania cisów w naszych lasach. Pierwszy zakaz ich niszczenia wyda³ król W³adys³aw Jagie³³o w statucie warckim (1420 - 1423 r.), w którym czytamy: „Jeliby kto, wszed³szy w las, drzewa, które znajduj± siź byę wielkiej ceny, jako cis albo im podobne, podr±ba³, tedy moæe byę przez pana albo dziedzica pojman, a na rźkojmstwo tym, którzy on prosię bźd±, ma byę dan. Jego królewska mo¶ę wyda³ ten dekret nie z umi³owania do drzew, ale dlatego, æe drewno cisowe by³o mu potrzebne do wyrobu kusz, ³uków i innych narzździ wojennych”. Bez wzglźdu na przyczyny jego decyzji jest to pierwsza w naszych dziejach ustawa o gatunkowej ochronie przyrody. C i e k a w o s t k i : w³aciwoci truj±ce uczyni³y cis symbolem mierci i wymieniany bywa³ wród drzew wiata podziemnego. S³owianie posypywali igliwiem cisa izby, gdzie przebywa³ zmar³y, i drogź za konduktem pogrzebowym, aby siź zabezpieczyę przed powrotem ducha osoby zmar³ej. Napar z igie³ cisa, odpowiednio dawkowany przez „babki” znaj±ce, by³ radykalnym rodkiem na poronienia p³odu, a wywar z drewna i kory uchodzi³ za jedyny skuteczny lek przeciw wciekli¼nie. Jelenie i sarny chźtnie zgryzaj± ga³±zki, ale dla koni s± one silnie toksyczne. P o c h .: prawdopodobnie stanowisko naturalne - <1928 r. (pomiar w 2000 r. kw.: IIIE 13/140, V 7/110+80+70+78 i 220 cm obwodu przy gruncie, X korona 17 m red.).
kwatera IIIF
016837
Taxus baccata 'Amersfoort' Meyer 1961 {D.B.B. van den Hoorn 1939}
syn.: Taxus × media 'Amersfoort' hort. Amer.
Cis pospolity 'Amersfoort'
Ma³y k r z e w, o pokroju szerokostoækowatym, lu¼no uga³źziony, ronie bardzo powoli. P ź d y krótkie, br±zowawe. I g ³ y wielosezonowe, 57 × 34 mm, z wierzchu ciemnozielone, od spodu janiejsze, jajowatopod³ugowate; u³oæone gźsto i promienicie. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C). P o c h .: Szkó³ka Krzewów Ozdobnych S. Tomszak, A. Tomszak, Czechowice- Dziedzice ofiarowa³ S. Tomszak - 1999.
203 panorama: 5-8, 10-12, 15; kwatera: IVB, IVC, XIB, XIV, XVI
007087
Taxus baccata 'Aurea' Nelson 1866 {nn <1855}
syn.: Taxus baccata elvastonensis aurea hort., Taxus baccata variegata aurea Carričre, Taxus Barronii hort.,
Taxus Barronii femina variegata
hort., Taxus elvastonensis hort.
Cis pospolity 'Aurea'
Kr z e w do 3 m wysokoci, szeroko rozga³źziony, zwykle bez wyra¼nego wierzcho³ka, o m³odych pźdach æó³tawych. I g ³ y wielosezonowe, wiosn± na m³odych pźdach z³ocistoæó³te, pó¼niej æó³tozielone i jasnozielone. Niekiedy jest to nazwa zbiorowa dla odmian z³ocistych, zarówno æeńskich, jak i mźskich. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: nn - <1928, ok. 1960.
579 panorama 21b; kwatera IA, VIIB, A/8
004431
Taxus baccata 'Aurea Decora' Chylarecki 1957 {A. Wróblewski/Szk. Ogrodów Kórnickich
1928/1939}
Cis pospolity 'Aurea Decora'
Szeroki, roz³oæysty k r z e w bez przewodnika, do 5 m wysokoci i o znacznie wiźkszej rednicy. I g ³ y wielosezonowe, bardzo d³ugie, na pźdach dwuletnich nawet do 4,5 cm d³., najm³odsze koloru miedzi (zbliæone do sepii), potem z³ocistoæó³te i w końcu barwne pozostaj± tylko brzegi igie³, jesieni± barwa zanika; u³oæone nieregularnie, grzebieniasto. Klon æeński. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: Szkó³ka Drzew i Krzewów „KULAS”, Pisarzowice ofiarowali K. i K. Kulasowie - 1988.
kwatera IIIE
015196
Taxus baccata 'Brzeg' {K. Kulas ok. 1980}
Cis pospolity 'Brzeg'
Niski, bardzo gźsty k r z e w o æó³tych ig³ach, w m³odoci p³askokulisty, z pźdami pok³adaj±cymi siź na ziemi. Odmiana znaleziona przez K. Kulasa w Brzegu Opolskim. U p r .: prawdopodobnie b. mroz. (> - 29°C). P o c h .: ofiarowa³ Zwi±zek Szkó³karzy Polskich - 1999.
533 panorama: 20, 22; kwatera IX
007089
Taxus baccata 'Dovastoniana' Leight. 1841 {J.Dovaston 1777}
syn.: Cephalotaxus umbraculifera Siebold 1847, Taxus baccata var. dovastoniana Leight., Taxus baccata
dovastoniana
Lindl. et Gordon, Taxus baccata dovastonii Lindl. et Gordon, Taxus disticha Henkel ex K.Hochst.
1865, Taxus dovastonii hort., Taxus horizontalis hort., Taxus pendula hort., Taxus umbraculifera hort.
Cis pospolity 'Dovastoniana'
Ma³e drzewo lub niewysoki k r z e w, czźsto o pokroju drzewkowatym, z wyra¼nym pniem, d³ugimi, prawie horyzontalnie rozpostartymi ga³źziami, z których kurtynowo zwisaj± ga³±zki boczne. I g ³ y w i e l o s e z o n o w e 2,0 - 3,5 cm × do 3 mm, ciemnozielone, najszersze w dolnej czź¶ci i stopniowo zwźæaj± siź w ostry wierzcho³ek; u³oæone s± nieregularnie mniej lub bardziej zakrywaj±c pźd. U p r .: odmiana dekoracyjna, ale zad. mroz. ( - 26 °C). C i e k a w o s t k i : w 1977 r. odmiana zosta³a kupiona przez J. Dovastona (st±d nazwa) od miejscowego szewca za 6 pensów. P o c h .: F. Oheimb - <1928 r. (pomiar w 2000 r. - jeden tylko okaz 11/117).
188 panorama 5; kwatera: IVC, VIA, VIB
004433
Taxus baccata 'Elegantissima' C.Lawson 1852 {Fisher, Son & Sibray <1852}
syn.: Taxus baccata aurea elegantissima Kent., Taxus elegantissima hort.
Cis pospolity 'Elegantissima'
Szeroki, gźsty k r z e w æeński, do kilku metrów wysokoci, o prostych pźdach szeroko rozpostartych i wzniesionych skonie ku górze pod k±tem oko³o 45°. I g ³ y do 1,5 cm d³., podobne do T. baccata 'Dovastoniana', ale czźsto wygiźte sierpowato i pa³±kowato do góry, m³ode bladoæó³te lub z æó³tymi paskami, pó¼nym latem wyblak³e lub z nieregularnymi bia³ymi smugami. N a s i o n a dojrzewaj± juæ w lipcu. Upr.: b. mroz. (> - 29 °C). Poch.: Szkó³ka Drzew i Krzewów „KULAS”, Pisarzowice - 1990, 1992.
129 panorama 3; kwatera: IIIC, VIIB
004434
Taxus baccata 'Fastigiata' Loud. 1838 {Irlandia/Lee & Kennedy Nurs. 1870/>187}
syn.: Taxus baccata var. hibernica Hook. ex Loudon, Taxus baccata var. fastigiata (Lindl.) Loudon, Taxus
baccata stricta
C.Lawson, Taxus fastigiata Lindl. 1850, Taxus hibernica Macay 1836, Taxus pyramidalis hort.
Cis pospolity 'Fastigiata', syn.: Cis pospolity odm. irlandzka
K r z e w do 3 m wysokoci, o w±skim, kolumnowym pokroju z wiekiem coraz szerszym, ronie do¶ę szybko. I g ³ y wielosezonowe, ciemnozielone, odgiźte ku do³owi i u³oæone promienicie. Klon æeński.   U p r .: dost. mroz. ( - 23 °C), zalecany do uprawy w regionach o ³agodnym, morskim klimacie. Poch .: Ogród Dendrologiczny w Przelewicach ofiarowa³a £. Swi³³o - 1993; OBUWr. Wroc³aw - 1995.
kwatera VIIB
007927
Taxus baccata 'Erecta Aureovariegata' C.E.(?)Sm. 1874 {nn<1874}
syn. : Taxus baccata var. erecta aureo-variegata hort.
Cis pospolity 'Erecta Aureovariegata'
Gźsty, wyprostowany k r z e w najpierw w±ski, pó¼niej stopniowo rozszerza siź przyjmuj±c pokrój szerokokolumnowy z pionowo ustawionymi licznymi ga³źziami. I g ³ y krótkie i w±skie, 2,0 - 2,5 cm × 2 mm, jasnoæó³to obrzeæone. Upr.: b. mroz. (> - 29°C); w Wojs³awicach 2 okazy, po kilkudziesiźciu latach uprawy 2 - 3 m wysokoci. Poch.: nn - <1928.
547 panorama 21a; kwatera: IIC, IIIC
004435
Taxus baccata 'Fastigiata Aureomarginata' Fisher ex Veitch 1881 {Fisher, Son & Sibray
<1881}
syn.: Taxus baccata fastigiata aureomarginata Fisher ex Veitch, Taxus baccata fastigiata grandis Dallim. et
Jacks., Taxus baccata pyramidalis aureo-marginata hort., Taxus hibernica grandis Fisher et Son et Sibray
Cis pospolity 'Fastigiata Aureomarginata'
Odmiana mźska o pokroju kolumnowym, wrzecionowatym, z wiekiem rozszerza siź, ale mniej od T. baccata 'Erecta Aureovariegata'. G³ówne pźdy wyprostowane i u³oæone gźsto, ga³±zki boczne bardzo krótkie. I g ³ y 2,5 - 3 cm d³., intensywnie z³ocistoæó³te na obrzeæach, zw³aszcza na górnej stronie, staj± siź ¼niej jasnozielone; u³oæone s± promienicie i ³ukowato wygiźte w dó³. U p r .: mroz. ( - 29 °C).    P o c h .: OBUWr. Wroc³aw - 1988; Rudziniec k. Gliwic ofiarowa³ P. Muras - 1989.
610 panorama 23; kwatera IIID
007928
Taxus baccata 'Horizontalis' Pépin 1850 {Bertin Nurs. <1850}
syn.: Taxus horizontalis Pépin
Cis pospolity 'Horizontalis'
M³ode roliny bardzo d³ugo lub wcale nie wytwarzaj± przewodnika i rosn± p³asko. Ga³źzie s± d³ugie, szeroko i horyzontalnie rozpostarte. I g ³ y ma wielosezonowe, 25 - 30 × 4 mm, ciemnozielone, lekko sierpowato wygiźte. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: nn - <1928.
kwatera IVC
011537
Taxus baccata 'Nissen's Corona' Nissen 1957 {J. Nissen ok. 1934}
syn.: Taxus baccata 'Aprather Type 1', Taxus baccata 'Corona' hort., Taxus baccata 'Nissens Corona'
Cis pospolity 'Nissen's Corona'
K r z e w bardzo wolno rosn±cy na wysoko¶ę, po 30 latach uprawy w Niemczech tylko 1,8 m wysokoci i 10 m red. U p r .: dost. mroz. ( - 23 °C). P o c h .: Szkó³ka Krzewów E. Pude³ek, Pisarzowice - 1990.
kwatera IIIA
004437
Taxus baccata 'Overeynderi' C.K.Schneid. 1923 {C.G. Overeynder Nurs. ok. 1860}
syn.: Taxus baccata erecta overeynderi (C.K.Schneid.) Den Ouden, Taxus baccata fastigiata overeynderi hort.,
Taxus baccata fastigiata overeynderi C.K.Schneid., Taxus baccata pyramidalis overeynderi hort.
Cis pospolity 'Overeynderi'
K r z e w do 3 - 5 m wysokoci, wyprostowany, gźsty o regularnej budowie, podobny do T. baccata 'Erecta', ale szerszy i bez krzywych wierzcho³ków. I g ³ y wielosezonowe, w±skie, oko³o 2 cm × 2 mm, ciemnozielone. U p r .: mroz. ( - 29 °C). P o c h .: OB Bielefeld - 1988.
122 panorama: 3, 15; kwatera: IIIF, IVD, VIA, VIIB
007832
Taxus baccata 'Repandens' Parsons 1887 {Parsons < 1887}
Cis pospolity 'Repandens'
Niski k r z e w do 50 cm wysokoci, szeroko rozrastaj±cy siź do 2 - 3 m red. Ga³źzie prawie horyzontalnie rozpostarte, boczne sztywne i przygiźte ku do³owi. I g ³ y wielosezonowe, ciemnozielone, 2 - 3 cm × 3 mm, wźæsze i d³uæsze niæ u gatunku, sierpowate, wygiźte pa³±kowato do góry i odchylone do ty³u; u³oæone nieregularnie z podzia³em V. P³eę æeńska, nasiona nieliczne. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: nn - ok. 1960; Gospodarstwo Szkó³karskie L. i G. Kurowscy, Końskowola ofiarowa³ L. Kurowski - 1990.
kwatera IVC
007764
Taxus cuspidata Siebold ex Zucc. 'Nana' (Rehder) Wilson 1916 {Japonia <1902}
syn.: Taxus baccata brevifolia Siebold 1868., Taxus brevifolia hort., Taxus cuspidata brevifolia Siebold, Taxus
cuspidata compacta
Bean 1914, T. cuspidata f. nana Rehder 1902
Cis japoński 'Nana'
Klon mźski. Niski, gźsty k r z e w szeroko rozrastaj±cy siź, stare okazy do 2 - 3 m wysokoci i 11 m red., sp³aszczone, o d³ugich ga³źziach szeroko rozpostartych, pokrytych krótkimi ga³±zkami, skierowanymi ku górze. I g ³ y wielosezonowe, 2 - 2,5 cm × 3 - 4 mm, ciemnozielone, matowe, krótkie i szerokie; ustawione gźsto i promienicie wokó³ pźdów. Wg „Flora of Japan” jest to odmiana botaniczna T. cuspidata f. nana Rehder 1902 i wystźpuje na stanowiskach naturalnych w górach Honsiu w Japonii. P o c h .: Szkó³ka Drzew i Krzewów Ozdobnych A. Końca, Zgierz ofiarowa³ A. Końca - 1991.
43 panorama 1a; kwatera VIB
007093
Taxus × media Rehder 1923 {T.D. Hatfield ok. 1900}
[T. cuspidata × T. baccata]
Cis po¶redni
K r z e w do 3 m wysokoci, o prosto wzniesionych ga³źziach i cechach porednich rodziców, ronie stosunkowo szybko wzrost silniejszy od T. baccata. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: Park w Krasiczynie ofiarowa³ J. Piórecki - 1990.
174 panorama: 4, 5, 11, 13, 24; kwatera IVA, VIB
007094
Taxus × media 'Hicksii' Rehder 1923 {Hick's Nurs. ok.190}
[siewka T. cuspidata 'Nana' × T. baccata ?]
Cis po¶redni 'Hicksii'
K r z e w zwarty, o koronie jajowatej lub szerokokolumnowej, ronie pocz±tkowo lu¼no, potem zagźszcza siź. Dorasta szybko do 5 m wysokoci, ale w starszym wieku staje siź mniej zwarty, a d³ugie ga³źzie rozchylaj± siź na górze. W Polsce w uprawie klon æeński z licznymi nasionami juæ w m³odym wieku, okrytymi duæymi, czerwonymi osnówkami. Jedna z najcenniejszych odmian cisa. U p r .: mroz. ( - 29 °C), ronie dobrze w zacienieniu i na s³ońcu. P o c h .: nn - ok. 1970, Ogród Dendrologiczny w Przelewicach ofiarowa³a £. Swi³³o - 1990.
kwatera IIIB
012219
Taxus × media 'Profesor Kobendza' Marczewski 1991 {A. Marczewski <1991}
syn.: Taxus × media 'Kobendza'
Cis po¶redni 'Profesor Kobendza'
K r z e w szerokokolumnowy, z kilkoma pionowymi, równorzźdnymi ga³źziami, ronie rednio szybko. Pźdy roczne i dwuletnie zielonobr±zowe. I g ³ y wielosezonowe, 1,2 - 3,5 × 0,3 cm, jasnozielone, d³ugo zaostrzone. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: OBPAN Warszawa ofiarowa³ hodowca - 1999.
16 panorama 1a; kwatera VIA
015205
Taxus × media 'Wojtek' Seneta 1981 {W. Seneta/Szkó³ka Pojemnikowa E.J. Gr±bczewscy,
Warszawa 195560/ok. 1975}
[siewka z Taxus × media 'Hicksii']
Cis po¶redni 'Wojtek'
„Pokrój w±skokolumnowy”, kilka pionowych, równorzźdnych, wyprostowanych ga³źzi g³ównych [...]. P ź d y roczne i dwuletnie zielone [...]. I g ³ y stosunkowo krótkie i w±skie, oko³o 15 - 20 mm × 2 mm, do¶ę nagle zaostrzone, proste (nie sierpowate), na pźdach przewodnich odstaj± skonie do góry pod k±tem oko³o 40 - 50°, na bocznych ga³±zkach pod szerszym k±tem i wyginaj± siź lekko pa³±kowato na zewn±trz do pozycji ± poziomej (W. Seneta, 1981). U p r .: mroz. ( - 29 °C). Odmiana równie cenna jak T. × media 'Hicksii'. P o c h .: ofiarowa³ Zwi±zek Szkó³karzy Polskich - 1999.
123 panorama 3; kwatera VIIB
008529
Taxus baccata 'Semperaurea' Dallim. 1908 {nn <1908}
syn.: Taxus baccata 'Erecta Semperaurea' Beissn. 1910, Taxus baccata erecta luteo-nova hort., Taxus baccata
semperaurea
Dallim. 1908
Cis pospolity 'Semperaurea'
K r z e w 2 × 2 m, szeroko wyprostowany, gźsty. M³ode pźdy æó³tobr±zowe. I g ³ y wielosezonowe, 1 - 2 cm d³., coraz krótsze ku szczytowi pźdu, sierpowato wygiźte, z wierzchu z³otoæó³te, od spodu jasnoæó³tozielone. U p r .: b. mroz. ( - 29 °C), jedna z najlepszych odmian cisa stale utrzymuj±cych æó³t± barwź. P o c h .: Ogród Dendrologiczny w Przelewicach ofiarowa³a £. Swi³³o - 1992.
rodzina Cupressaceae - Cyprysowate
Thuja L. 1753
Æywotnik, syn.: Tuja
Do rodzaju naleæy 5 gatunków rosn±cych w Ameryce P³n. i we wsch. Azji . W Polsce w uprawie 4 gatunki, 2 mieszańce miźdzygatunkowe, 1 forma i oko³o 100 odmian. S± to d r z e w a rozdzielnop³ciowe, jednopienne, o koronie zielonej, regularnie stoækowatej, uga³źzionej do samej ziemi i z wyprostowanym pźdem wierzcho³kowym (odmiennie niæ u Chamaecyparis). L i c i e maj± wielosezonowe, nakrzyæleg³e, dwóch rodzajów m³odociane igie³kowate i dojrza³e ³uskowate, które cile przylegaj± do siebie i w ca³oci pokrywaj± pźdy; po roztarciu intensywnie pachn±. Rozga³źzienia p³askie, wachlarzowate, zwykle rozpostarte lub przewisaj±. Wymagania glebowe przeciźtne, lubi± jednak wysok± wilgotno¶ę gleby i powietrza, ¼le rosn± w rejonach przemys³owych. W a r t o wiedzieę o odmianach polskich, których nie ma w Wojs³awicach: Thuja 'Kórnik' {J. Król/Szk. Kórnickie oko³o 1960/1981 (Gr. Plicatoides) syn.: T. p. 'Kórnik II' hort., Thuja 'Kórnik V' {J. Król/Szk. Kórnickie ok. 1960/ok. 1980}, T. occidentalis 'Wareana Palliviridis' {S. Tokarz <1930/1930} syn. T. o. 'Palviridis', T. occidentalis 'Fastigiata Globularis Compacta' {K. Krynicki/Szk. Zamoyskich <1937/1937} syn.: T. o. 'Pygmea', T. o. 'Globosa' hort. C i e k a w o s t k i : T. occidentalis oraz jej odmiany s± t r u j ± c e . Ich olejki eteryczne zawieraj± .- i ß-tujon oraz terpeny: izotujon, kamforź, fenchon, kamfen, borneol. Dzia³anie: zewnźtrzne podraænienie skóry, wewnźtrzne drgawki i zmiany w w±trobie, uszkodzenie nerek. Cyklicznie przyjmowane ma³e dawki tujonu kumuluj± siź i prowadz± do zmiany osobowoci wskutek uszkodzenia tkanki mózgowej. Znane s± ¶miertelne przypadki zatruę, gdy stosowano wywar. Objawy: na skórze (czźsto juæ po roztarciu lici) nadwraæliwo¶ę skóry, piek±cy ból, zaczerwienienie. Per os wymioty, bóle brzucha, ciźækie zapalenie b³ony luzowej æo³±dka i jelit, w ciźæszych przypadkach silne drgawki, zesztywnienie górnych kończyn, zaburzenia przemiany materii, utrata przytomnoci, zgon w g³źbokiej pi±czce.
405 panorama 16; kwatera IIIC
006894
Thuja occidentalis 'Aurescens' Browicz ex Buga³a 1955 {A. Wróblewski/Szk. Kórnickie
1932/1950}
[mut. Thuja occidentalis 'Aurea']
syn.: Thuja occidentalis f. aurescens Wróbl. ex Browicz et Buga³a 1955, Thuja occidentalis 'Polish Gold' hort.
Æywotnik zachodni 'Aurescens'
D r z e w o do 15 - 20 m, o pokroju prawie kolumnowym lub w±skostoækowatym, zabarwione z³ocistoæó³to, zw³aszcza w okresie wiosennym. P ź d y przewodnie sp³aszczone, z ³uskami bez wyra¼nego bia³ego nalotu, pachn±ce. S z y s z k i 8 - 12 mm d³., z 4 - 5 parami ³usek. Odmiana bardzo podobna do T. occidentalis 'Lutea' {Veitch <1881}. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: ofiarowa³ Zwi±zek Szkó³karzy Polskich - 1999.
526 panorama 20; kwatera IIIJ
004450
Thuja occidentalis 'Ellwangeriana Aurea' Späth 1896 {L. Späth Baumsch. <1895}
Æywotnik zachodni 'Ellwangeriana Aurea'
Odmiana typu przejciowego, z³ocistoæó³ta, stoækowata, z jednym lub kilkoma cienkimi pniami, do 3 m wysokoci. Końce pźdów pomarańczowe, zabarwienie u starszych s³absze. Ulistnienie sk³ada siź zarówno z drobnych w±skich ³usek, jak i m³odocianych igie³ek. U rolin starszych w±t³e ga³±zki z wrzosowatymi i przejciowymi do ³usek li¶ęmi wyrastaj± takæe w g³źbi korony. Bardzo d³ugo lub wcale nie zawi±zuje szyszek. Podobna do T. occidentalis 'Rheingold'. U p r .: b. mroz. (>- 29 °C), ze wzglźdu na wiotkie pźdy, bywa deformowana przez obfite opady niegu lub deszczu. P o c h .: nn - ok. 1970.
kwatera IIIB
004453
Thuja occidentalis 'Globosa' {nn < 1874}
syn.: Thuja occidentalis compacta Beissn. non Carričre, Thuja occidentalis Froebelii hort. non Beissn., Thuja
occidentalis globosa
R.Smith non Beissn., Thuja occidentalis globularis Lamb. et Reitter ex Beissn., Thuja
occidentalis Spihlmannii
A.P.M.Sm. ex Beissn., Thuja occidentalis 'Tom' Thunb.
Æywotnik zachodni 'Globosa', syn.: Æywotnik zachodni odm. kulista
Nazwa zbiorowa dla odmian kulistych, 1,5 - 2 m wysokoci i o znacznie wiźkszej rednicy. Krzew czźsto rozdziela siź na mniejsze „bulaste” czź¶ci. Rozga³źzienia s± wachlarzowate o delikatnej aæurowej budowie. Zabarwienie w czasie wzrostu intensywnie zielone, w jesieni i zim± szarawozielone. Prawie identyczna jest odmiana T. occidentalis 'Froebelli' {nn < 1891} syn.: Thuja occidentalis f. spihlmanii P.Smith, T. o. compacta Beissn. 1909 non Carriére 1855, która jednak jesieni± i zim± nie ma szarawej barwy. Niektórzy nie wyodrźbniaj± tej odmiany i w³±czaj± j± do T. o. 'Globosa'. Jedna z najpopularniejszych odmian w Polsce. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: nn ok.- 1980.
392 panorama 16, 21b; kwatera IA, IIIC
003418
Thuja occidentalis 'Holmstrup' A.M.Jensen 1951 {A.M. Jensen <1951)}
syn.: Thuja occidentalis 'Holmstrupensis' hort., Thuja occidentalis 'Holmstrupii'
Æywotnik zachodni 'Holmstrup'
Odmiana ma pokrój regularnie w±skostoækowy, gźsty, do 3 - 4 m wysokoci, ronie wolno. Zabarwienie pźdów jasnozielone, zim± zwykle br±zowawe. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C); cenna na æywop³oty i szpalery. P o c h .: Szkó³ka Krzewów E. Pude³ek, Pisarzowice - 1988.
486 panorama 18, 19, 23; kwatera IIIE
004454
Thuja occidentalis 'Hoseri' (Wróbl.) Szuszka 1956 {A. Wróblewski/Szk. Fredrów
1927/1938}
[siewka z Thuja occidentalis 'Globosa']
syn.: Thuja occidentalis pygmaea Wróbl. ex Browicz et Buga³a 1958, Thuja occidentalis 'Pygmaea' hort.
Æywotnik zachodni 'Hoseri'
Odmiana kar³owata 50 - 70 cm wysokoci i do 130 cm red., regularnie kulista, z ma³ymi, nieco rozwichrzonymi, wachlarzykowatymi rozga³źzieniami. M³ode okazy s± wyj±tkowo gźste, zwarte, starsze „rozpadaj± siź”. Podobne do niej s± inne kar³owate, kuliste odmiany, np.: T. occidentalis 'Little Dorrit' {Przedpe³ski ?}, 'Globosa Compacta' Beissn. 1891, 'Danica' {A.R. Jensen 1948 r.}, 'Hetz Midget' {Fairview Nurs. oko³o 1929 r.}, 'Little Champion' {McConnel Nur. oko³o 1935 r.}. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C); atrakcyjna do przydomowych i skalnych ogrodów. P o c h .: ofiarowa³ Zwi±zek Szkó³karzy Polskich - 1999.
kwatera IIIC
012692
Thuja occidentalis 'Malonyana' C.K.Schneid. 1913 {Park w Malonya 1913}
syn.: Thuja occidentalis var. pyramidalis f. malonyana C.K.Schneid.
Æywotnik zachodni 'Malonyana'
Odmiana kolumnowa, do 10 - 15 m wysokoci, w±ska, regularna, gźsta, ronie dosyę szybko. Bardzo cenna do parków i duæych ogrodów. Podobna do innych odmian o pokroju kolumnowym, jak T. occidentalis 'Columna' {Arnold Arboretum} i 'Fastigiata'' syn.: T. o. stricta de Vas, 1867, T. o. var. columnaris Mast., T. o. pyramidalis Zederb. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: Arboretum Erdötelek - 1999.
387 panorama 16; kwatera IIIC
008532
Thuja occidentalis 'Ohlendorffii' Beissn. 1887 {J.H. Ohlendorff ex Sons Nurs. <1887}
syn.: Thuja occidentalis ohlendorffii Beissn., Thuja occidentalis 'Ohlendorfii', Thuja occidentalis spaethii
A.P.M.Sm. ex Spaeth, Thuja occidentalis 'Späthii' hort. (b³źdnie ?)
Æywotnik zachodni 'Ohlendorffii'
Odmiana kar³owata, krzaczasta, z dwoma typami ga³±zek: m³odocianymi, igie³kowatymi, licznymi tylko w dolnej czź¶ci roliny, u nasady, na „starym drewnie” i sporadycznie w koronie, ig³y te s± miźkkie, jakby wrzosowate do 10 mm d³.; oraz sznurkowatymi, d³ugimi pźdami, s³abo rozga³źzionymi, wyprostowanymi, na przekroju 4-k±tnymi, pokrytymi cile przylegaj±cymi, drobnymi, wypuk³ymi ³uskami lub przejciowymi formami lici. Interesuj±ca odmiana w kolekcjach, jeæeli jest regularnie przycinana do oko³o 1 m wysokoci. Ma pokrój zwarty, nieregularnie kźpiasty, ga³±zki m³odociane dosyę liczne. Nie przycinana jest odmian± brzydk±, monstrualn±, miotlast±, dorastaj±c± ¶rednio do oko³o 2,5 - 3,0 m wysokoci. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: Szkó³ka Drzew i Krzewów Ozdobnych A. Końca, Zgierz ofiarowa³ A. Końca - 1994.