kwatera IIA
0085533
Thuja occidentalis 'Tiny Tim' Groot. 1968 {Little Tree Farm Ltd.<1968}
Æywotnik zachodni 'Tiny Tim'
K r z e w kar³owaty, ronie bardzo powoli, po 10 latach uprawy ma zaledwie 30 cm wysokoci i 40 cm red., kulisty, jasnozielony, zim± br±zowy. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), cenny do miniaturowych ogrodów. P o c h .: Arboretum Kórnickie Instytutu Dendrologii PAN ofiarowa³ T. Bojarczuk - 1995.
394 panorama 16; kwatera IIIC
004458
Thuja occidentalis 'Wareana Lutescens' Hesse 1884 {Herm. A. Hesse Baumsch. <1884}
syn.: Thuja occidentalis var. lutescens Hesse, Thuja occidentalis 'Lutescens' Bailey 1892
Æywotnik zachodni 'Wareana Lutescens'
K r z e w do 3 - 4 m wysokoci (w Anglii do 7 m), regularnie jajowatostoækowaty lub stoækowaty, ronie do¶ę wolno. Boczne, czźsto pionowe, rozga³źzienia liczne, krótkie i wachlarzykowate zagźszczaj± koronź na zewn±trz. Zabarwienie pźdów jest pocz±tkowo jasnoæó³te, jesieni± p³owieje, w zimie staje siź bladoæó³tawobia³e. Odmiana o bardzo ³adnym pokroju, ale o barwie mniej z³ocistej niæ u np.: T. occidentalis 'Lutea' {USA <1881}, 'Varvaeneana' {Varvaen <1862} 'Aurescens' {Wróbl. ex Browicz ex Buga³a 1932}. P o c h .: Szkó³ka Drzew i Krzewów „KULAS”, Pisarzowice ofiarowa³ K. Kulas - 1988.
564 panorama 21b; kwatera IA
006346
Thuja occidentalis 'Woodwardii' Woodw. 1874 {Jacob Manning, Reading Nurs. <1872 ?}
syn.: Thuja occidentalis 'Woodward Globe' hort. USA
Æywotnik zachodni 'Woodwardii'
Odmiana kar³owata, kulista, w starszym wieku szerokokulista, gźsta, do 1 m wysokoci w USA, w Arnold Arboretum po 70 latach uprawy 2,5 m wysokoci i 5 m red. Pźdy ma p³askie, u³oæone prawie pionowo, obustronnie ciemnozielone, zim± lekko br±zowiej± jedynie ich końce. P o c h .: Szkó³ka Krzewów E. Pude³ek, Pisarzowice - 1988.
350 panorama 13, 17, 18, 19, 23; kwatera: IIIJ, XVA
004461 2n = 22
Thuja plicata Donn ex D.Don 1824
syn.: Thuja douglasii Nutt., Thuja gigantea Nutt. 1834, Thuja lobbiana hort. ex Gordon, Thuja lobbii hort. ex
Gordon, Thuja lobbii hort. ex Gordon, Thuja menziesii Douglas ex Endl. 1847, Thuja occidentalis var. plicata
Loudon 1838
Æywotnik olbrzymi, syn.: Tuja olbrzymia
Najwyæszy gatunek æywotnika, w Polsce do oko³o 30 m wysokoci, w ojczy¼nie do 60 m (maks. 75 m). Jest to d r z e w o rozdzielnop³ciowe, jednopienne, bardzo szybko rosn±ce, o koronie stoækowatej i uga³źzionej do samej ziemi. Ga³źzie zwisaj± i podnosz± siź ³ukowato do góry a z nich zwisaj± d³ugie, w±skie i p³askie rozga³źzienia. Ga³źzie dolne czźsto ciel± siź po ziemi i zakorzeniaj±, tworz±c kr±g m³odych drzew. Li c i e wielosezonowe, ³uskowate, sp³aszczone, o silnym, æywicznym zapachu; na zewn±trz ciemnozielone, mocno b³yszcz±ce; od spodu niebieskawozielone z bia³ymi plamkami.D r e w no twardzielowe, bez przewodów æywicznych, z w±skim, æó³tym bielem i jasnopomarańczowobrunatn± twardziel±, do¶ę miźkkie, trwa³e, bardzo lekkie, aromatyczne, nie atakowane przez insekty i nie poddaj±ce siź gniciu. W y s t .: zach. tereny Ameryki P³n. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C), w czasie surowych zim mog± przemarzaę wierzcho³ki; lubi gleby æyzne, wilgotne, g³źbokie i wysok± wilgotno¶ę w powietrzu. Przy odpowiedniej wilgotnoci gleby i powietrza ronie dobrze nawet na glebach piaszczystych. W uprawie w Europie od 1853 r., w Polsce od 1861 r. Z a s t .: jedno z najpiźkniejszych drzew spotykanych na cmentarzach, w parkach i ogrodach. O k a z y najwiźksze w Polsce: Lipno k. Niemodlina oko³o 1 m red. pnia, Arboretum Wirty, n-ctwo Kaliska 34 m wysokoci i 75 cm red. (pomiar 2000 r.). P o c h .: nn ok. 1970 r. (pomiar w 2000 r. kw.: IIIF 13/90+92, IIIJ 14/130).
397 panorama 16; kwatera IIIC
004464
Thuja plicata 'Zebrina' Dallim. et A.B.(?)Jacks. 1923 {nn <1868}
syn.: Thuja gigantea albomaculata Beissn. 1902, Thuja gigantea aureo-variegata Beissn.1891, Thuja lobbii
aurea
Sénéclauze 1868, Thuja lobbii aureo-variegata hort., Thuja plicata 'Aureovariegata', Thuja plicata
zebrina
Dallim. et A.B.(?)Jacks. 1923
Æywotnik olbrzymi 'Zebrina'
D r z e w o 12 - 15 × 3 - 4 m, szerokostoækowe, o nieco lu¼nym pokroju, ronie szybko. £uski b³yszcz±ce, bez wyra¼nego bia³ego nalotu, z poprzecznymi æó³tymi paskami, pó¼niej prawie bia³ymi. Upr .: zad. mroz. ( - 26 °C), jednak mniej odporna na mrozy od T. occidentalis i ma od niej wiźksze wymagania pod wzglźdem wilgotnoci powietrza i gleby. P o c h .: Szkó³ka Drzew i Krzewów „KULAS”, Pisarzowice ofiarowa³ K. Kulas 1989.
407 panorama 16; kwatera IIIC
004462
Thuja 'Jan' Król 1981 {J. Król/Szk. Kórnickie 1964/1981} (Gr. Plicatoides)
[siewka z T. plicata]
syn.: Thuja plicata 'Kórnik I', Thuja × plicatoides 'Jan'
Æywotnik 'Jan', syn.: Æywotnik nibyolbrzymi 'Jan', Æywotnik olbrzymi 'Kórnik I'
Wed³ug hodowcy: „Tworzy formź kolumnow± o zwartym i gźstym pokroju. Wzrost jego jest o po³owź wolniejszy od æywotnika olbrzymiego. M³ode ³uskowate ig³y s± z³otoæó³te. W okresie zimowym przebarwiaj± siź na kolor jasnobrunatny. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C); we Wroc³awiu przetrwa³ bez wiźkszych szkód surow± zimź 1986/87 r., z temperatur± - 34 °C przy gruncie. P o c h .: Szkó³ki Zak³adu Dowiadczalnego PAN w Kórniku ofiarowa³ hodowca - 1988.
rodzina Cupressaceae - Cyprysowate
Thujopsis (L.) Siebold. et Zucc. 1844
Æywotnikowiec
Do rodzaju naleæy 1 gatunek. W Polsce w uprawie oprócz gatunku, takæe 1 odmiana botaniczna i 5 uprawnych.
kwatera IIIE
004468
Thujopsis dolabrata 'Variegata' Siebold 1861 {Japonia <1859}
Æywotnikowiec japoński 'Variegata'
Odmiana zosta³a znaleziona w Japonii w 1859 r. i przywieziona do Holandii. Wygl±da prawie identycznie jak gatunek, ale ma ga³±zki w róænym stopniu fragmentami bia³e lub kremowe. U p r .: zad. mroz. ( - 26 °C). P o c h .: OBUWr. Wroc³aw - 2000.
207 panorama: 5, 10, 12; kwatera: IIIH, XIIB; fot. 103
006898
Thujopsis dolabrata (Thunb. ex L.f.) Siebold et Zucc. 1844
syn.: Platycladus dolabrata (Thunb. ex L.f.) Spach, Thuja dolabrata Thunb. ex L.f., Thujopsis dolabrata var.
australis A.Henry
Æywotnikowiec japoński
D r z e w o 5 - 10 m wysokoci, w ojczy¼nie do 30 m, ronie wolno, rozdzielnop³ciowe, jednopienne. Pocz±tkowo ronie krzaczasto, nie tworz±c przewodnika, pó¼niej, w zaleænoci od typu jednopniowe, szerokostoækowe lub wielopniowe, o pokroju kopulastym. Rozga³źzienia ma p³askie, wachlarzowate i aæurowe. I g ³ y wielosezonowe, ³uskowate, do 8 mm (wiźksze niæ u æywotników), cile do siebie przylegaj±, s± sztywne, ciemnozielone, mocno b³yszcz±ce, od spodu bez gruczo³ów, z duæymi kredowobia³ymi, zlewaj±cymi siź plamkami (!) wyra¼nie odgraniczonymi od zielonych brzegów, tworz± ³adny deseń. S z y s z k i kulistawe, 1 - 1,5 cm red., za m³odu zielone z wyra¼nym bia³awym nalotem. W y s t .: góry Sikoku, Kiusiu i Hondo w Japonii na wysokoci 600 - 1600 m. U p r .: w odpowiednich warunkach siedliskowych zad. mroz. ( - 26 °C), w m³odoci dost. mroz. ( - 23 °C). Gatunek cienioznony, wymaga gleb wieæych, æyznych i wilgotnych, wysokiej wilgotnoci powietrza oraz czźstych i obfitych opadów. Wraæliwy na suszź i zanieczyszczenia powietrza. W Europie w uprawie od 1853 r., w Polsce od 1894 r. Z a s t .: bardzo oryginalne drzewko o gźstej, regularnej koronie i ³adnych, b³yszcz±cych, jakby woskowych ga³±zkach, z bia³ym deseniem od spodu. Cenny w ogrodach i kolekcjach w Polsce Zach. i na Pomorzu. O k a z y najwiźksze w Polsce: Arboretum Wirty, n-ctwo Kaliska 150 cm obwodu (pomiar 2000 r.). P o c h .: nn ok. 1975; Gospodarstwo Szkó³karskie Mykita-Szymański, Dobrzyń ofiarowa³ J. Mykita - 1996.
455 panorama 17; kwatera: IIIF, IIIH
015228
Thujopsis dolabrata 'Aurescens' hort. 1987 {Arboretum Trompenburg 1987 ?}
Æywotnikowiec japoński 'Aurescens'
K r z e w lub ma³e drzewko powoli rosn±ce, o pokroju zbliæonym do gatunku, ale m³ode pźdy pocz±tkowo æó³topomarańczowe, pó¼niej trwale æó³tozielone. U p r .: w odpowiednich warunkach siedliskowych zad. mroz. ( - 26 °C). P o c h .: Arboretum SGGW w Rogowie ofiarowa³ J. Tumi³owicz - 1990; OBUWr. Wroc³aw - 1993.
506 panorama 19; kwatera: IIC, IIIE
004467
Thujopsis dolabrata 'Nana' Siebold et Zucc. 1844 {Japonia <1842/1861}
syn.: Thujopsis dolabrata 'Laetevirens', Thujopsis dolabrata laetevirens (Lindl.) Henkel et Hochst.,
Thujopsis laetevirens Lindl. 1881
Æywotnikowiec japoński 'Nana'
Kar³owata odmiana 0,6 - 1 m wysokoci, bardzo wolno rosn±ca, do¶ę gźsta, o p³askokulistym pokroju i ³uskach 15 - 20 mm d³., drobniejszych niæ u gatunku, jasnozielonych. U p r .: w odpowiednich warunkach siedliskowych zad. mroz. ( - 26 °C). Do Europy przywieziona z Japonii przez J.G. Veitcha w 1861 r., w Polsce od 1894 r. P o c h .: Arboretum SGGW w Rogowie ofiarowa³ J. Tumi³owicz - 1990, 1992.
rodzina Tiliaceae - Lipowate
Tilia L.
Lipa
Do rodzaju naleæy 45 - 50 gatunków drzew, czźsto majestatycznych i d³ugowicznych, wystźpuj±cych na pó³kuli pó³nocnej w p³d.-wsch. czź¶ci Ameryki P³n., Azji i Europie. W Polsce rosn± na stanowiskach naturalnych 2 gatunki, a uprawianych jest 18 gatunków, 1 podgatunek, 1 mieszaniec miźdzygatunkowy, 2 odmiany botaniczne i ponad 50 odmian uprawnych sadzonych g³ównie przez pszczelarzy. Li c i e sezonowe, skrźtoleg³e, d³ugoogonkowe, pojedyncze, czźsto niesymetryczne, brzegiem pi³kowane.Kwiaty miododajne, pachn±ce, obup³ciowe, 5-krotne, dzia³ki i p³atki æó³tawe lub bia³awe, z regu³y zwisaj± na d³ugiej szypu³ce zroniźtej z duæ± podsadk±. Warto   wiedzieę : odpowiednio dobrane gatunki i odmiany (kolejno T. platyphyllos, T. × europaea, T. cordata, T. americana, T. 'Euchlora', T. tomentosa, T. japonica, T. insularis i T. henryana) kwitn± nawet przez 2 - 3 miesi±ce stanowi±c najwartociowszy poæytek pszczeli. Ich kwitnienie rozpoczyna siź w czerwcu, a kończy na prze³omie wrzenia i pa¼dziernika (!). O w o c e m s± orzeszki z 1 - 3 nasionami. Róæne czź¶ci czźsto pokryte w³oskami. U p r .: odznaczaj± siź duæ± tolerancj± w stosunku do gleby, ale najlepiej rosn± na glebach æyznych, g³źbokich i do¶ę wilgotnych (lessy, czarnoziemy, mady), tylko niektóre gatunki i odmiany dobrze znosz± warunki miejskie; wszystkie s± wraæliwe na zasolenie gleby. W a r t o w i e d z i e ę o odmianach polskich, których nie ma w Wojs³awicach: Tilia × europaea 'Vratislaviensis' {Szkó³ki Wroc³aw (d. Breslau) 1898}, T. × flaccida 'Difersifolia' {A. Wróblewski 1938}, T. tomentosa 'Varsaviensis' {J. Wrzesiński/Szkó³ki Warszawa 1926/ok. 1930}, T. 'Zamoyskana' {A. Wróblewski/Szkó³ki Kórnickie 1935/1935}.
PL
126 panorama: 3, 8, 15 - 17, 19, 23, 24; kwatera: IIIB, IIIE, IVF, XVI; fot. 135
004079 2n = 82
Tilia cordata Mill.
syn.: Tilia microphylla Vent., Tilia parvifolia Ehrh., Tilia silvestris Desf., Tilia ulmifolia Scop.
Lipa drobnolistna
D r z e w o do 18 - 25(30 - 35) ×10 - 12(15) m, o zmiennej, ale regularnej, szerokojajowatej lub prawie kulistej koronie, d³ugowieczne æyj± nawet ponad 1000 lat. Li c i e sezonowe, okr±g³awe, 3 - 6 cm d³., u nasady sercowate, drobno pi³kowane, z wierzchu ciemnozielone, matowe lub nieznacznie po³yskuj±ce, spodem sinozielone z kźpkami rudych w³osków w k±tach nerwów. K w i a t y k.V - VII, podobne do T. plathyphyllos, bardzo miododajne (+ 1000 kg/ha), drobne, æó³tawobia³e, silnie pachn±ce; zebrane w 5 - 11-kwiatowe, wyprostowane lub nieco zwisaj±ce kwiatostany. O w o c e ma³e, 6 - 8 mm red., czźsto asymetryczne, cienkocienne, miźkkie, bez æeberek. D r e w n o beztwardzielowe, rozpierzch³onaczyniowe, æó³tawobia³e z lekkim po³yskiem, grubow³ókniste; s³oje roczne s³abo rozgraniczone; lekkie, miźkkie, ³atwo ³upliwe, mocno zsychaj±ce siź i ³atwe w obróbce, ma³otrwa³e na powietrzu, zupe³nie nietrwa³e w wodzie. W y s t .: od zach. Europy, z wy³±czeniem P³w. Iberyjskiego, po zach. Syberiź. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), tolerancyjna co do gleby, d³ugowieczna i bardzo æywotna czźsto silnie wypróchnia³a, ale z korzeniami wspomagaj±cymi wewn±trz pnia. Z a s t .: najcenniejszy gatunek miododajny i cenny do zadrzewień przydroænych, pozamiejskich. W Polsce gatunek lasotwórczy: drzewostanów nasiennych - 78,5 ha; drzew doborowych - 33, plantacji nasiennych - 27,8 ha (5804 szczepów), plantacyjnych upraw nasiennych - brak. W a r t o w i e d z i e ę : dawniej przed dworami sadzono lipy gźsto, co 1 m, po okrźgu oko³o 3 - 5 m red., co powodowa³o ich szybki wzrost na wysoko¶ę. Po kilku latach drzewa s³absze usuwano i otrzymywano „æyw±”, cienist± altanź, w której stawiano stó³ i mile spźdzano czas (tzw. lipy sto³owe). Kwiatostany lipy zawieraj± liczne flawonoidy, pochodne kwercetyny i kempferolu, kwasy organiczne, trójterpeny, fitosterole, ma³e iloci luzu i garbnika, olej eteryczny (ok. 0,05 %), a w nim m.in. farnezol (hormon owadzi) oraz ladowe iloci kilku witamin. Kwiatostany stosowane s± w stanach gor±czkowych spowodowanych przeziźbieniem, zapaleniem gard³a, krtani i oskrzeli, pomocniczo w stanach zapalnych górnych dróg oddechowych, przy nadmiernej pobudliwoci nerwowej, zw³aszcza u dzieci (!); zewnźtrznie do k±pieli regeneruj±cych i uspokajaj±cych. O k a z y n a j w i ź k s z e w Polsce: Cielźtniki, gm. D±browa Zielona 35/992/525, Klińska Wielkie, gm. Goleniów 27/871/453, Prolice, gm. Byczyna 25,5/750/454 i w o k o licach W r o c³ awi a Bagno, gm. Oborniki ¦l. 15/905, Lubi±æ, gm. Wo³ów 26/700, Olenica 25/690, Gola Wielka, gm. Twardogóra 24/600, Strzeszów 19/600 oraz w granicach dawnego województwa wroc³awskiego 112 drzew o obwodzie w piernicy powyæej 400 cm (!). P o c h .: naturalne stanowisko; pomiary w Wojs³awicach w 2000 r.: kwatera IX 25/280, kw. XVI okaz 5- pniowy 35/200+226+363+141+127.
rodzina Cephalotaxaceae - G³owocisowate
Torreya Arn. 1838
Torreja, syn.: Czwórczak
Do rodzaju naleæy 7 gatunków wystźpuj±cych w Ameryce P³n. i Azji Wsch. W Polsce w uprawie 3 gatunki i 1 odmiana botaniczna. W swoich ojczyznach s± to d r z ewa wysokie, o grubej korowinie i okó³kowo ustawionych ga³źziach. P ź d y roczne s± zielone, w drugim roku u niektórych gatunków pozostaj± nadal zielone, a u innych przebarwiaj± siź na czerwonawopomarańczowobr±zowe. I g ³ y maj± wielosezonowe, zwykle 2 - 3 cm d³. na krótkim ogonku, bardzo sztywne, k³uj±ce, kolczasto zakończone; górna strona jest wypuk³a porodku, spodem z 2. w±skimi, bia³awymi, pó¼niej brunatnymi paskami; u³oæone + dwustronnie. K w i a t y rozdzielnop³ciowe, zwykle dwupienne. U p r .: gatunki od nie mroz. (< - 15° C) do dost. mroz. ( - 23° C).
kwatera IIIJ
007095
Torreya californica Torr. 1854
syn.: Caryotaxus Myristica Henkel 1865, Foetotaxus Myristica J.Nelson 1866, Torreya Myristica Hook.f. 1854,
Tumion californicum Greene 1891
Torreja kalifornijska, syn.: Czwórczak kalifornijski
Ma³e d r z e w o w uprawie 15 - 20 m wysokoci, w ojczy¼nie oko³o 25 m, ronie powoli, o lu¼nej koronie i rzadkich, obwisaj±cych ga³±zkach bocznych, czźsto wielopniowe. P źd y w drugim roku + br±zowe. I g ³ y wielosezonowe, najd³uæsze w rodzaju, 4 - 7cm × 3 - 5 mm (!), stopniowo zwźæaj±ce siź i ostrokolczasto zakończone, z wierzchu ciemnozielone i b³yszcz±ce lub matowe, spodem z dwoma jasnymi paskami; u³oæone rzadko, podnosz± siź do góry. N a s i o n a pojedyncze, duæe do 4 cm d³., w ca³oci otoczone zielon±, z fioletowymi paskami osnówk±, jadalne, podobne w przekroju do ga³ki muszkato³owej. W y s t .: Kalifornia, 900 - 1500 m. U p r .: do¶ę mroz. ( - 20,5 °C), uprawa moæliwa w najcieplejszych regionach kraju z zastosowaniem, u okazów m³odych, zimowych os³on. Lubi gleby æyzne, wieæe, wilgotne, miejsca os³oniźte, zaciszne, ciep³e, s³oneczne lub pó³cieniste. W uprawie do 1851/52 r., w Polsce od 1872 r. Z a s t .: oryginalna, atrakcyjna rolina spotykana w specjalistycznych kolekcjach. P o c h .: Warszawa (Park £azienkowski) ofiarowa³ W. Go³±b - 1994.
kwatera IIIB endemit
004085
Torreya nucifera (L.) Siebold et Zucc.1846
syn.: Caryotaxus nucifera Zucc., Foetotaxus nucifera J.Nelson 1866, Podocarpus nucifera Pers. 1807, Taxus
nucifera
Kaempf. , Tumion nuciferum Greene 1891
Torreja orzechowa, syn.: Czwórczak orzechowy
Ma³e d r z e w k o w uprawie do 4 m wysokoci, w ojczy¼nie do 20 m, dwupienne z rzadko uga³źzion± koron±. Ga³źzie wyrastaj± w regularnych okó³kach i s± prawie poziomo rozpostarte. M³ode, zielone pźdy, w drugim roku staj± siź br±zowawe. I g ³ y wielosezonowe, 2 - 3 cm × 3 - 4 mm, k³uj±ce, sztywne, szydlasto zakończone, z wierzchu ciemnozielone, po³yskuj±ce, z dwoma jasnymi paskami; u³oæone s± gź¶ciej niæ u T. californica, po obu stronach pźdu i lekko wygiźte ku do³owi. N a s i o n a 2 - 2,5 cm d³., zielone, czź¶ciowo fioletowe, jadalne. W y s t .: góry r. i p³d. Japonii. U p r .: jak Torreya californica, dost. mroz. ( - 23 °C) w Polsce Zach. P o c h .: OBUWr. Wroc³aw - 1989.
Celastraceae - D³awiszowate
Tripterygium Hook. f.
Tripterygium, syn. Trzyskrzydlec
Do rodzaju naleæ± 2 gatunki wij±cych siź krzewów, o liciach sezonowych i niepozornych kwiatach, wystźpuj±cych w Azji Wsch. W Polsce uprawiany jest tylko 1 gatunek.
kwatera IIIC
009433
Tripterygium regelii Sprague et Takeda 1912
syn.: Tripterygium wilfordii Regel non Hook.f.
Tripterygium Regela, syn. Trzyskrzydlec
Pn± c z e w uprawie oko³o 3 m wysokoci, w ojczy¼nie do 10 m, s³abo owijaj±ce siź pźdami, lu¼ne, z pźdami szeroko odstaj±cymi i ³ukowatymi. P ź d y sztywne, kanciaste, brodawkowate, jasnobr±zoworude. L i c i e sezonowe, 8 - 17 cm d³., jajowate do eliptycznych, d³ugo zaostrzone, z±bkowane, z wierzchu jasnozielone, nerwy na spodzie pokryte w³oskami; ogonek 1 - 3 cm d³. K w i a t y w VI/VII, 6 - 8 mm red., spodeczkowate, kremowobia³e z zielonym odcieniem, 5-krotne; zebrane w wiechy, ulistnione u podstawy, 10 - 25 cm d³. O w o c e 1,5 - 2 cm d³., zielonobia³e, trójskrzydlaste. W y s t .: Japonia, Korea po Mandæuriź. U p r .: mroz. do ( - 29 °C). Nie ma specjalnych wymagań w stosunku do gleby. Z a s t . : nadaje siź szczególnie do rozpinania na murach lub pergoli. Dostarcza sk³adników do rodków owadobójczych. P o c h .: Arboretum Tharandt - 1990.
rodzina Trochodendraceae - Trochodendronowate
Trochodendron Siebold et Zucc.
Trochodendron
Do tego rodzaju, niezwykle interesuj±cego ewolucyjnie, bardzo licznego w trzeciorzździe, naleæy obecnie tylko 1 gatunek. W a r t o w i e d z i e ę : gatunek naleæy do klasy dwuliciennych, ale do prymitwynych rolin kwiatowych, dlatego w drewnie, zamiast naczyń, ma cewki, jak roliny nagozal±ækowe. Brak naczyń i budowa s³upkowia (z³oæone ze s³abo zroniźtych ze sob± s³upków, zbudowanych z 1 owocolistka) nawi±zuj± do rzźdu prymitywnych magnoliowców, natomiast dziźki wiatropylnoci (redukcja kwiatów i skupienie ich w gźste kwiatostany) do wyæszych rzźdów, m.in. oczarowców, bukowców, orzechowców.
kwatera IIID
012571
Trochodendron aralioides Siebold et Zucc. 1839
Trochodendron araliowaty
K r z e w w uprawie lu¼ny, oko³o 2 - 3 (5) m wysokoci, w ojczy¼nie szerokokolumnowe drzewo 10(20) × 8 m. P ź d y zielone, nagie, sztywne, poziomo odstaj± od pnia i s± delikatnie aromatyczne. L i c i e wielosezonowe, do 8 - 15 cm d³., skrźtoleg³e, ale skupione na końcach rocznych przyrostów, szerokojajowate do eliptycznych, skórzaste i ±b³yszcz±ce, ciemnozielone, lekko z±bkowane od po³owy, na wierzcho³ku zaostrzone; ogonek 3 - 7 cm d³. K w i a t y w VI/VII, zapylane s± przez wiatr, 2 cm szer., intensywnie zielone, bezp³atkowe; zebrane w grona 6 - 8 (12) cm d³., z³oæone z 10 - 12 kwiatów; s³upkowie sk³ada siź z kilku s³abo za sob± zroniźtych s³upów (cecha prymitywna ewolucyjnie). O w o c e 1,5 - 2 cm szer., br±zowe, z³oæone z 6 - 10 miźsistych czź¶ci. W y s t .: lasy górskie w Japonii, na Tajwanie i w Korei. U p r .: mrozoodporno¶ę niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie w zaleænoci od pochodzenia od nie mroz. (< - 15 °C) do ndost. mroz. ( - 18 °C); uwaæa siź, æe formy o liciach wiźkszych i b³yszcz±cych s± odporniejsze od tych z li¶ęmi wyra¼nie mniejszymi i matowymi (?). Wskazany klimat ³agodny i wilgotny. Lubi gleby wilgotne, przepuszczalne, lekko kwane i stanowiska pó³cieniste, ciep³e, os³oniźte od zimnych wiatrów. Naleæy os³aniaę krzew przed zimowym s³ońcem (!). W Wojs³awicach rocznie przyrasta o oko³o 30 cm. P o c h .: Arboretum SGGW w Rogowie ofiarowa³ J. Tumi³owicz - 1998.
rodzina Pinaceae - Sosnowate
Tsuga Carričre 1855
Choina
Do rodzaju naleæy 10 gatunków. W Polsce uprawianych jest 7 gatunków, 1 mieszaniec miźdzygatunkowy i 35 odmian. D r z ewa rozdzielnop³ciowe, jednopienne, o stoækowatych koronach z charakterystycznie zwisaj±cym wierzcho³kiem. P ź d y cienkie, po opadniźciu igie³ lekko szorstkie, zwykle pokryte w³oskami, z rowkami jak u wierków; p±czki bardzo ma³o i s³abo widoczne, bez æywicy. D r ewn o bezæywiczne. I g ³ y wielosezonowe, p³askie, krótkie, na ogó³ równow±skie, z wierzchu b³yszcz±ce, od spodu z dwoma paskami woskowego nalotu (jak u jode³); ogonek u nasady krótki, cienki, przyciniźty do pźdów (jak u cisów). S z y s z k i ma³e, 1,5 - 3 cm d³., mniej lub bardziej zwisaj±ce. Choina lubi czyste, wilgotne powietrze, czźste opady, gleby wieæe, dostatecznie wilgotne i jest bardzo cienioznona.
218 panorama: 5, 10, 12, 26; kwatera: IIIH, XIA
004469 2n = 24
Tsuga canadensis (L.) Carričre 1855
syn.: Abies americana Marsh. 1785, Abies canadensis Michx. 1803, Abies curvifolia Salisb., Abies pectinata
Poiret 1804 non Gilbbert 1792 non DC. 1805, Abies taxifolia Raf. 1829 non Jeffrey ex Gordon 1858 non Poiret
1804 non Desf. 1804, Picea canadensis Link 1841, Pinus canadensis L. 1763, Pinus americana Du Roi et
Harbk. 1772
Choina kanadyjska
D r z e w o 20 - 25 m wysokoci, w ojczy¼nie 30 m (maks. 48 m), ronie rednio szybko, jest d³ugowieczne, ma cienki pień i szerok±, stoækowat± koronź z ga³źziami w m³odym wieku lu¼no u³oæonymi, pó¼niej gźsto i ma³o regularnie. P±czki s± bardzo ma³e, pźdy bardzo cienkie, jasne, beæowe lub kremowe, pokryte dooko³a w³oskami. I g ³ y wielosezonowe róænej d³ugoci, krótkie, do 18 mm d³., końce nigdy nie wciźte, brzeg lekko pi³kowany, z wierzchu ciemnozielone z rowkiem, od spodu z dwoma szerokimi bia³ymi paskami; u³oæone dwustronnie, p³asko, od góry pojedyncze krótsze przylegaj± do pźdu i skierowane s± ku wierzcho³kowi, czźsto odwrócone doln± stron± do góry. S z y s z k i bardzo ma³e, 1,5 - 2,5 cm d³., miźkkie, zwisaj±ce, z nielicznymi ³uskami, opadaj± po wysypaniu siź nasion. Drzewo æywiczne; d r ewn o twardzielowe, bezæywiczne, jednolicie æó³tokremowe z brunatnym odcieniem, giźtkie i ³upliwe. W y s t .: wsch. Ameryka P³n. g³ównie USA. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), wymaga wieæych, æyznych, wilgotnych gleb, wysokiej wilgotnoci powietrza i stanowisk cienistych lub pó³cienistych. Nie znosi suszy, upa³ów i zadeptywania gleby w pobliæu korony. Toleruje ciźcie i formowanie. W uprawie w Europie od XVIII w, w Polsce od 1824 r. Najlepiej wród drzew iglastych, oprócz cisów, znosi ocienienie. Z a s t .: piźknie wygl±da sadzona pojedynczo lub w grupach w pobliæu zbiorników wodnych. Doskona³a na formowane æywop³oty i szpalery. O k a z y najwiźksze w Polsce: Brwice 16/360 (inf. od T. Bojarczuka) i w okolicach Wroc³awia: Wawrzeńczyce, gm. Mietków 30/310, 30/262, Wroc³aw 23/200. P o c h .: nn <1928 r. (pomiar w 2000 r. kw. XIA 19/282); OBUWr. Wroc³aw - 1992.
kwatera IVB
007929
Tsuga canadensis 'Microphylla' Lindl. 1864 {nn<1864}
syn.: Abies canadensis microphylla Lindl. 1864, Tsuga canadensis microphylla (Lindl.) Sénéclauze 1864
Choina kanadyjska 'Microphylla'
Nazwa zbiorowa dla drzew o krótkich ig³ach. Odmiana osi±ga 5 - 10 m wysokoci, ronie bardzo powoli, ma delikatne, aæurowe ga³±zki i krótkie, ciemnozielone ig³y, oko³o 7 mm d³. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C). P o c h .: nn - <1928.