rodzina Ranunculaceae - Jaskrowate
Xanthorhiza Marshall
syn.: Zanthorhiza L'Hrit.
tnik, syn. Ksantoriza,
Do rodzaju naley tylko 1 krzewiasty gatunek o tych pdach i korzeniach.
562 panorama 21b; kwatera IA
003287
Xanthorhiza simplicissima Marshall
syn.: Xanthorhiza appifolia (L'Hrit.) Guimpel, Otto et Hague ?, Xanthorrhiza simplicissima Marshall,
Zanthorhiza apiifolia L'Hrit., Zanthorhiza apifolia L'Hrit.
tnik prosty
K r z e w okoo 0,5 - 1 m wysokoci, z licznymi odrolami. P d y wyprostowane, proste, cienkie, sabo rozgazione, wewntrz te i gorzkie. L i c i e sezonowe, do 18 - 25 (30) cm d., nakrzylege, dugoogonkowe, zoone z 35 jajowatych, gboko 3-klapowych i nieregularnie pikowanych listkw 3 - 9 4,5 cm, w modoci brzowawych, pniej jaskrawozielonych; jesieni te, fioletowe i czerwonopurpurowe, opadaj przy 8 C. K w i a t y w IV/V, wraz z rozwojem lici, mae, gwiazdkowate, brzowopurpurowe, zebrane w zwisajce grona 5 - 10 cm d. W y s t .: wsch. USA. Upr .: zad. mroz. ( - 26 C), lubi gleby prchnicze, lune, wilgotne, ale nie zalewane i stanowiska soneczne lub pcieniste. Mao popularna rolina pokrywowa na dobrym stanowisku, po 8 - 10 latach moe zaj 4 m powierzchni. P o c h .: Arboretum SGGW w Rogowie ofiarowa J. Tumiowicz - 1990.
klasa Monocotyledonae - Jednolicienne
rodzina Agavaceae - Agawowate
Yucca L.
Jukka, syn. Krpla, Szpilecznica
Do rodzaju naley 30 gatunkw wystpujcych na terenach pustynnych w pd. czci USA, Ameryce rod. i na Azorach. Roliny z pojedynczym, niekiedy rozgazionym pniem do 12 m wys. lub bez pnia, a tylko z rozet lici. L i c i e wielosezonowe, spiralnie i gsto uoone, mieczowate, twarde i sztywne, rwnowskie lub lancetowate do 1 m d. K w i a t y obupciowe, due, do 10 cm red., dzwonkowate, biae, kremowe lub zielonkawe, zwieszone w d i zebrane w okazae kwiatostany 1,5 - 3 m wysokoci, wyrastaj ze rodka rozety i s zapylane tylko przez wyspecjalizowanego molika (Pronuba yuccasella). O w o c e m jest 6- ktna, sucha, pkajca torebka. Z lici otrzymuje si wkno przerabiane na tkaniny i powrozy.
259 panorama 6; kwatera: IVC; fot. 121
004156
Yucca filamentosa L.
syn.: Yucca angustifolia hort. non Pursh, Y. concava Haw., Y. filamentosa Small non L. (bdnie = Y. smalliana
Fern.?), Y. filamentosa var. concava (Haw.) Baker
Jukka karoliska
syn.: Krpla karoliska, Szpilecznica karoliska Rolina rozetowa bez pnia do 75 cm wysokoci, z krtkimi podziemnymi pdami bocznymi dajcymi pocztek szerokim, sztywnym rozetom. L i c i e wielosezonowe, niebieskozielone, spiralnie uoone, wskolancetowate, wzniesione lub rozpostarte, 50 - 75 3 - 10 cm, z dugimi, poskrcanymi (!) wknami oddzielajcymi si na brzegu; ostry wierzchoek brzowieje. K w i a t y w VII - VIII, lekko pachnce, due, dzwonkowate, kremowobiae, zebrane w szerokie, wysokie do 1 - 2 m wiechy, wyrastajce ze rodka rozety. O w o c em jest torebka, zwykle u nas nie zawizujca si. W y s t .: pustynne tereny USA. U p r .: dost. mroz. ( - 23 C), lubi gleby przepuszczalne, lekkie, ciepe i miejsca soneczne. Na zim wskazane jest zwizywanie lici w chocho, by rozety nie gniy. Z a s t .: przepikna rolina na rabaty bylinowe w kadym ogrodzie. P o c h .: OBUWr 1999.
rodzina Ericaceae - Wrzosowate
Zenobia D.Don
Zenobia
Rodzaj reprezentowany jest tylko przez jeden gatunek.
kwatera IIIF
004477
Zenobia pulverulenta (Bartram ex Willd.) Pollard
syn.: Andromeda dealbata Bartram ex Willd., Andromeda dealbata Lindl., Andromeda pulverulenta Bartram ex
Willd., Andromeda speciosa var. pulverulenta Michx., Zenobia speciosa var. pulverulenta (Michx.) DC.
Zenobia niada
K r z e w 0,5 - 1,5 m wysokoci, wyprostowany, ronie powoli. Pdy cienkie, nieco ukowato wygite i pokryte niebieskim nalotem. L i c i e sezonowe 2 - 7 cm d., podugowatojajowate do eliptycznych, brzegiem karbowane, obustronnie z szaroniebieskim nalotem. K w i a t y w V/VI, 1 - 1,3 cm d., podobne do konwalii majowej, pachnce, czysto biae, dzwonkowate; zebrane w wyprostowane, szczytowe grona, dugie do 20 cm. W y s t .: pd.-wsch. USA. U p r .: b. mroz. (>- 29 C), ale mode roliny wymagaj zabezpieczenia na zim. Wymagania uprawowe takie jak innych rolin z rodziny wrzosowatych. Z a s t .: rolina o oryginalnych kwiatach i kolorze lici, spotykana dotychczas jedynie w kolekcjach. P o c h .: OBUWr. Wrocaw - 1999.
rodzina Rutaceae - Rutowate
Zanthoxylum L.
todrzew
Do rodzaju naley 250 gatunkw, wystpujcych w tropikach oraz w umiarkowanej strefie wsch. Azji i Ameryki Pn.; w Polsce w uprawie gruntowej 6 gatunkw.
kwatera IVD
011577
Zanthoxylum piperitum DC.
syn.: Fagara piperita L.
todrzew pieprzowy
K r z ew kolczasty, luny, w uprawie 2 - 3 m wysokoci, w ojczynie mae drzewo do 6 m. P d y mode pokryte woskami i paskimi kolcami 1,2 cm d. L i c i e sezonowe, 7 - 15 cm d., pierzaste, ciemnozielone, byszczce, aromatyczne, zoone z 11 - 23 jajowatych, pikowanych listkw 1,5 - 3 cm d., przebarwiajcych si jesieni na to. K w i a t y w VI, tozielone, mae, kubkowate, w wiechach 2 - 5 cm d. wyrastajcych w ktach lici. O w o c e drobne, kuliste, czerwone, pkajce torebki z czarnymi nasionami. W y s t .: pn. Chiny, Korea, Japonia, Tajwan. U p r .: dost. mroz. ( - 23 C), nie wymagajcy w stosunku do gleby. Dusza uprawa udaje si tylko na najcieplejszych stanowiskach. P o c h .: OB Matsudo - 1991.
rodzina Ulmaceae - Wizowate
Zelkova Spach
Brzostownica
Do rodzaju naley 5 gatunkw drzew, o bardzo twardym drewnie, wystpujcych w basenie Morza Czarnego po Azj Wsch.; w Polsce uprawiane s 3 gatunki i 1 odmiana uprawna.
71 panorama: 1b, 21b, 25; kwatera IB; fot.: 131, 165
004157
Zelkova serrata (Thunb.) Makino
syn.: Abelicea hirta (Thunb.) C.K.Schneid., Corchorus hirtus Thunb. non L., Corchorus serratus Thunb.,
Planera acuminata Lindl., Planera keakei K.Koch ex Dippel, Planera japonica Miq., Ulmus keaki Siebold,
Zelkova acuminata (Lindl.) Planch., Zelkova hirta (Thunb.) C.K. Schneider, Zelkova formosana Hayata, Zelkova
keaki
(Siebold) Maxim.
Brzostownica japoska
D r z e w o do 10 m wysokoci, w ojczynie do 30 m, o szerokiej, prawie kulistej koronie osadzonej na niskim pniu. L i c i e sezonowe, do 6 cm d., na dugopdach wyranie wiksze, eliptyczne, jajowate do podunie jajowatych, symetryczne, grubo pikowane, zbki ostre, nasada licia okrgawa, z wierzchu wyranie szorstkie (!); jesieni fantastycznie przebarwiaj si. K w i a t y w V - VI, poligamiczne, mskie u nasady pdw, w pczkach lub pojedynczo. O w o c suchy, drobny pestkowiec. W y s t .: Japonia, Korea, Tajwan. U p r .: zad. mroz. ( - 26 C). Lubi gleby yzne, wilgotne, stanowiska soneczne. Z a s t .: pikne drzewo z atrakcyjn, szar korowin i wspaniaym, topomaraczowym jesiennym przebarwieniem lici. Nieliczne okazy spotykane s w parkach i kolekcjach w Polsce Zach. P o c h .: OBUWr Wrocaw okoo 1977 r.; pomiar w 2000 r. 9,5 m wys. i 123 cm obwodu oraz 9,5/120.
258 panorama 6; kwatera IVD
008931
Zelkova serrata 'Goblin'
Brzostownica japoska 'Goblin'
K r z e w podobny do gatunku, ale karowaty, po 10 latach uprawy okoo 1 m rednicy, regularnie kulisty, wyjtkowo zwarty i bardzo powoli rosncy. U p r .: prawdopodobnie zad. mroz. ( - 26 C); stanowiska soneczne lub pcieniste, gleba yzna, wilgotna. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1994.