kwatera XIII
009298
Berberis thunbergii 'Red Chief' {A.E. Schiphorst 1942/1965}
Berberys Thunberga 'Red Chief'
K r z e w 1,5-2 m wysokoci, wyprostowany, o pdach przewieszajcych si. L i c i e sezonowe, 3 - 4 1 -1,2 cm, lancetowate do podugowatych,brzowoczerwone.O w o c e nieliczne lub wcale.U p r .: b. mroz. (> - 29 C). P o c h .: Szkka Drzew i Krzeww „KULAS”, Pisarzowice ofiarowa K. Kulas - 1993.
kwatera XIII
003639
Berberis thunbergii 'Rose Glow' {J. Spaargaren 1957}
syn.: Berberis thunbergii 'Ida'
Berberys Thunberga 'Rose Glow', syn.: Berberys Thunberga odm. Rowy ar
K r z e w 1,5 - 2 m wysokoci, o purpurowych liciach z biao-szarym marmurkowym rysunkiem. Mode pdy bez biaych plamek. Podobny do B. thunbergii 'Pink Queen'. U p r .: b. mroz. (> - 29 C). P o c h .: Boskoop, gieda - 1993.
rodzina Betulaceae - Brzozowate
Betula L.
Brzoza
Do rodzaju naley 60 gatunkw rosncych na pkuli pnocnej. W Polsce na stanowiskach naturalnych wystpuje 5 gatunkw, a uprawianych jest 46 gatunkw, 1 podgatunek, 4 mieszace midzygatunkowe, 13 odmian botanicznych i 14 uprawnych. D r z e w a i k r z e w y o charakterystycznej korowinie na pniach, przewanie gadkiej, uszczcej si okrnie cienkimi patami, biaej, tawej, winiowej lub czarnej. L i c i e sezonowe, ogonkowe, zwykle jajowate, pikowane. Owo c em s drobne orzeszki, zwykle z 2 skrzydekami. W a r t o w i e d z i e o odmianach polskich, ktrych nie ma w Wojsawicach: Betula papyrifera 'Nigricans' {F. Royski <1901/1901}, B. papyrifera 'Pendula' {F. Royski <1911/1911}, B. pendula 'Pendula' {F. Royski <1913/1913}.
kwatera IIIB endemit
012191
Betula albosinensis Burkill 1899
syn.: Betula albo-sinensis, Betula albo sinensis, Betula alba var. septentrionalis C.K.Schneid. 1916 (bdnie),
Betula bhojpattra var. sinensis Franch., Betula utilis var. sinensis (Franch.) Winkl., Betula utilis D.Don var.
sinensis (Franch.) Winkl. 1904
Brzoza biaa, syn.: Brzoza biaa chiska, Brzoza chiska
D r z e w o o szerokostokowatej, przejrzystej koronie do 1 2 - 15 (30) m wysokoci. P d y nagie, niekiedy z twardymi brodawkami. L i c i e sezonowe 4 - 7 cm d., lnice, jajowate z dugim wierzchokiem, na brzegu ostro pikowane, z 1014 parami nerww, od spodu zwykle skpo pokryte jedwabistymi woskami i z brodawkami; ogonki delikatnie pokryte woskami; jesieni te. Kotki eskie wzniesione, mskie zwisaj. K o r o w i n a pomaraczowoczerwona (!) lub tawa, uszczy si okrnie, cienkimi, delikatnymi jak papier pasmami; wieo odsonita kremowa. Kotki rozwijaj si wraz z limi, mskie do 6 cm d., tobrzowe. W y s t .: zach. Chiny na wysokoci 1600 - 3300 m. U p r .: dost. mroz. (- 23 C), nie lubi gleb skrajnie suchych i wilgotnych, woli miejsca soneczne, ciepe i osonite od zimnych wiatrw. W uprawie od okoo 1880 r., w Polsce od 1932 r. Z a s t .: jedno z pikniejszych drzew o niezwykym kolorze korowiny. Szczeglnie dekoracyjne s okazy wielopniowe (mona sadzi po kilka drzew razem lub obci pd przewodni, co pobudzi rolin do wytworzenia wielu nowych pdw). Gatunek cenny dla parkw, zielecw miejskich i duych ogrodw przydomowych do sadzenia pojedynczo lub w lunych grupach. P o c h .: Ogrd Dendrologiczny w Przelewicach ofiarowaa . Swio - 1998.
kwatera: IIIB, XV
012192
Betula albosinensis Burk. var. septentrionalis C.K.Schneid. 1916
syn.: Betula albo-sinensis var. septentrionalis
Brzoza biaa odm. pnocna, syn.: Brzoza biaa chiska odm. pnocna
D r z e w o podobne do gatunku, ale wyranie wysze, o ciemniejszej korze i modych pdach silniej brodawkowatych. L i c i e sezonowe, nieco wiksze i bardziej wyduone, do 10 cm d., matowo zielone, spodem na nerwach gciej pokryte mikkimi woskami. W y s t .: zach. Chiny na wysokoci 30003500 m. U p r .: zad. mroz. ( - 26 C); odmiana czciej uprawiana od gatunku. W uprawie od 1908 r., w Polsce od 1950 r. Z a s t .: podobne do B. pendula; rolina ma wiksze licie i bardziej dekoracyjn korowin. P o c h .: Arboretum SGGW w Rogowie ofiarowa J. Tumiowicz 1994; Arboretum Lene w lizowie ofiarowa S. Sktas - 1996.
kwatera IIIB
003652
Betula alleghaniensis Britton 1904
syn.: Betula lutea Michx.f. 1812, Betula excelsa Pursh 1814 p.p. non Aiton 1789 non Wild. 1796, Betula lutea
alleghaniensis
Ashe 1918
Brzoza ta
D r z e w o w uprawie 10 - 15 m wysokoci, w ojczynie maks. do 34 m, o regularnej, przejrzystej szerokostokowatej koronie. P d y s brzowawe, mode pokryte woskami. Kora modych pni pachnie (!) i jest gorzkawa, ma pocztkowo barw taw, pniej tobrzow, na starych pniach czerwonobrzow, uszczy si okrnie cienkimi kdzierzawymi strzpkami, jak u czereni. L i c i e sezonowe, podobne do grabu, 8 - 12 cm d., tawozielone, matowe, jajowate lub wyduone, zaostrzone, u nasady zwykle niesymetryczne, sercowate lub zaokrglone, brzegi pikowane; nerwy 9 - 11 (14) par, proste, rwnolege, od spodu i w ktach z dugimi woskami; ogonki z woskami; jesieni te. K w i a t y w IV/V, kotki mskie do 10 cm d., tobrzowe. W y s t .: pn.-wsch. Ameryka Pn. U p r .: b. mroz. (> - 29 C), w uprawie od 1800 r., w Polsce od 1817 r. Z a s t .: oryginalna i dekoracyjna brzoza. Cenna do sadzenia pojedynczo lub w grupach w rnych rodzajach zieleni na terenie caego kraju. P o c h .: Arboretum Nov Dvr u Opavy - 1996.
kwatera IIIB
003643
Betula ermanii Cham. 1831
syn.: Betula shikokiana Nakai, Betula ulmifolia Regel 1865 non Siebold et Zucc. 1845
Brzoza Ermana
D r z e w o 15-20 m wysokoci, o gstej, szerokostokowatej koronie, ronie szybko. P d y pokryte s szorstkimi brodawkami, 2-letnie barwy pomaraczowobrzowej. K o r o w i n a zmienna od kredowobiaej przez tawobia, row do czerwonej, uszczy si cienko okrnie i zwisa w postrzpionych patach. L i c i e sezonowe, 5 - 10 4 - 7 cm, ciemnozielone, trjktnojajowate, zaostrzone, nasady pytko sercowate lub proste, brzegi nierwno i grubo pikowane; od spodu ogruczolone, na nerwach skpo pokryte woskami i z domacjami, nerww 7 - 12 (15) par; ogonki z gruczokami; jesieni te. Kotki mskie do 10 cm d., tobrzowe, rozwijaj si wraz z limi. W y s t .: Japonia, Pw. Koreaski, Kamczatka, Kuryle, Sachalin. U p r .: b. mroz. (> - 29 C), wymaga gleb yznych i dosy wilgotnych, le ronie na glebach ubogich, piaszczystych i torfiastych. Z a s t .: interesujcy gatunek, dziki wczesnemu rozwojowi lici i wrd brzz jednej z najadniejszych korowin. Bardzo cenna dla rnych terenw zieleni, take miejskich w caej Polsce. P o c h .: Arboretum Nov Dvr u Opavy - 1996.
PL relikt Rchr E
kwatera A/7
005801 >2n = 28
Betula nana L. 1753
Brzoza karowata
Niski k r z e w 0,5 - 1 -(2) m wysokoci, gsto rozgaziony, o cienkich pdach i maych, byszczcych liciach 0,5 - 1,5 cm d. W y s t .: pn. Europa od Niemiec po Syberi i arktyczna strefa Ameryki Pn. W Polsce gatunek ten naley do wymierajcych; wystpuje tylko na trzech na stanowiskach naturalnych, na torfowiskach przejciowych; obecnie wprowadzane s uprawy zachowawcze. U p r .: b. mroz. (> - 29 C); wskazane wilgotne, torfowe podoe. P o c h .: Zieleniec ofiarowa S. Sktas 1999.
kwatera IIIB
003648
Betula papyrifera Marshall 1785
syn.: Betula alba var. papyrifera Spach. 1841, Betula excelsa Willd. 1796 non Aiton 1789, Betula grandis 1833,
Betula latifolia Tausch 1838, Betula papyracea Aiton 1789
Brzoza papierowa
D r z e w o w uprawie do 15-20 m wysokoci, w ojczynie do 30 m, o koronie szerokostokowatej, gsto ugazionej, czsto wielopniowej. L i c i e sezonowe, due do 10 cm d., podwjnie zbkowane, z wierzchu matowe, ciemnozielone i nagie, doem janiejsze, nerwy pokryte woskami; jesieni pomaraczowe i zocistote. K o r o w i n a tawa lub rowawa do ciemnobrzowej. W y s t .: Kanada, Grenlandia. U p r .: b. mroz. (> - 29 C). Lubi gleby wilgotne i yzne, ale rwnie dobrze ronie na suchych. Z a s t .: podobne do B. pendula, ale gatunek ten ma mniej malowniczy pokrj. W a r t o w i e d z i e : dawniej kora uywana bya jako namiastka papieru. Indianie wyrabiali z brzozowej kory, rozpitej na szkielecie z drewna jody, odzie kanu (canoe). P o c h .: Arboretum Nov Dvr u Opavy - 1996.
531 panorama. 20; kwatera IIIE
012197
Betula chichibuensis Hara
Brzoza chichibueska
Luny k r z e w lub drzewo o pdach ogruczolonych, w modoci gsto pokrytych woskami. L i c i e sezonowe, 36 cm d., jajowate do poduniejajowatych, podwjnie zbkowane, nerwy od spodu biao omszone. Kotki 15 - 25 7 -10 mm, cylindryczne i wyprostowane. W y s t .: Japonia. U p r .: wymagania niedostatecznie u nas poznane, prawdopodobnie dost. mroz. ( - 23 C). W Wojsawicach 6-letni okaz ronie krzaczasto i ma 1,6 m wysokoci. Jego k o r owi n a jest jasnobrzowa i byszczca.. P o c h .: Arboretum Nov Dvr u Opavy - 1998.
kwatera IIIB
012194
Betula coerulea 'Hoseri' Wrbl. 1935 {A. Wrblewski/Szkki Krnickie 1929/1935}
[B. coerulea B. alleghaniensis ?]
syn.: Betula 'Hoseri' Wrbl. 1929 nomen nudum, Betula coerulea 'Grandidentata' ?
Brzoza bkitna 'Hoseri'
D r z e w o o korze na pniu brunatno-winiowej, jak u B. lutea (= B. alleghaniensis); p d y mode pokryte woskami, pniej nagie; l i c i e na dugopdach sercowate, wybitnie wyduone, 10 - 14 cm dugie 6 - 8 cm szerokie, o 1012 parach nerww, brzegiem klapowane i nierwno zbkowane, wierzchem zupenie nagie, spodem o owosionych nerwach (Dolatowski 1999). P o c h .: Arboretum Nov Dvr u Opavy - 1992 (odmian t otrzymalimy pod nazw B. coerulea 'Grandidentata', jednak jej opisu nie znalelimy w literaturze).
507 panorama.19; kwatera: IIIB, IIIE
011668
Betula maximowicziana Regel 1868
syn.: Betula candelae Koidz., Betula maximowiczii Regel 1865 non Rupr.1859
Brzoza Maksymowicza
D r z e w o w uprawie do 5 -10 m wysokoci, w ojczynie do 20 - 30 m, o przejrzystej, szerokostokowatej koronie. L i c i e sezonowe, szerokosercowate, due 8 -14 cm d., z wierzchu ciemnozielone, ostro zakoczone, podwjnie pikowane, z sercowat nasad; jesieni zocistote. Kotki mskie tobrzowe do 15 cm d., zwisaj pojedynczo. K o r o w i n a rowota lub pomaraczowoszara (barwa zmienna), uszczy si cienko. W y s t .: rod. i pn. Japonia. U p r .: gatunek mroz. ( - 29 C) i mao wymagajcy w stosunku do gleby. Z a s t .: jedna z najpikniejszych brzz o regularnej koronie, interesujcej korowinie, liciach duych, piknie przebarwiajcych si jesieni i dugich mskich kotkach rozwijajcych si wiosn. Wspaniale prezentuje si sadzona pojedynczo na otwartej przestrzeni. P o c h .: Arboretum Nov Dvr u Opavy - 1992, 1999.
fot.105,141    PL
491 panorama.: 18, 20, 21a, 23; kwatera: IIIB, IVE;
003649 2n = 28
Betula pendula Roth 1788
syn.: Betula alba L. p.p., Betula alba var. pendula Aiton, Betula verrucosa Ehrh. 1791
Brzoza brodawkowata
D r z e w o do 25 - 30 m wysokoci, o stokowatej, kopulastej lub nieregularnie jajowatej, przejrzystej, luno ugazionej koronie oraz o cienkich, delikatnych i zwisajcych gaziach. L i c i e sezonowe, nagie, 3 - 7 cm d., jajowatoromboidalne, z ostrym wierzchokiem, nierwnomiernie podwjnie zbkowane, jasnozielone; jesieni zocistote. K o r o w i n a kredowobiaa, uszczy si okrnie, w dole pnia gboko spkana i prawie czarna. D r e w n o beztwardzielowe, o jednolitej, zwartej strukturze, biae ze sabym tawym lub czerwonawym odcieniem, twarde, elastyczne, niezbyt trwae, trudno upliwe. Stosowane do wyrobu oklein, sklejek, a dawniej nart, sa, bron, yek itd. W y s t .: Europa, Azja Zach., Azja Mn., Kaukaz. U p r .: b. mroz. (> - 29 C); mae wymagania glebowe, szybki wzrost, wybitnie wiatodna. Jak wszystkie brzozy le znosi przesadzanie. Bardzo odporna na warunki miejskie i przemysowe. Gatunek lasotwrczy: drzewostanw nasiennych - 161,6 ha, drzew doborowych - 165, plantacji nasiennych - 33 ha (11220 szczepy), plantacyjnych upraw nasiennych 7,4 ha (3285 sadzonek). Z a s t .: drzewo o wyjtkowo malowniczej jasnozielonej koronie jedno z najadniejszych rodzimych drzew. Gatunek pionierski, o wielorakim zastosowaniu, moe by sadzony prawie wszdzie. Wyjtkowo cenny do zadrzewie krajobrazowych, wiejskich, parkowych, lenych, przydronych (take autostrady) i rekultywacyjnych (hady, wyrobiska, wydmy, gleby piaszczyste, zway wglowe, gruzowiska). Piknie prezentuje si jako ziele miejska, szczeglnie sadzony w grupach z Pinus nigra i Sorbus torminalis. W ogrodach przydomowych brzoza moe by take formowana, ale ostronie, starannie i tylko w okresie IX - XII. Korowin mona take „wybieli przez przetarcie jej, np. chropowatym workiem. W a r t o w i e d z i e : sok z brzozy (oskoa), zawiera fruktoz, sole mineralne i mikroelementy; suy do wyrobu piwa, octu, syropu i wody do wosw. Zalecany by jako skuteczny lek w kamicy nerkowej i pcherzowej oraz jako oglnie wzmacniajcy. Z kory otrzymywano dziegie, z gazek produkuje si mioty. Licie i pczki zawieraj rne substancje czynne (flawonoidy, alkohole trjterpenowe, saponiny, zwizki ywicowe, olejki lotne i inne) i s uywane do produkcji lekw. Wycigi z lici zwikszaj znacznie wydalanie moczu, a z nim jonw sodu i chloru. Podane wraz z innymi surowcami pczki brzozowe s stosowane jako rodek ciopdny. Uyte w kpieli pomagaj w leczeniu przewlekych egzem. Wycig wodny z Inonotus obliquus (grzyb wknouszek ukony wystpujcy na brzozie huba, czyr brzozowy) jest rodkiem pomocniczym i wzmacniajcym w leczeniu nowotworw, gwnie odka, jelit i puc. Mikstury z brzozy dziaaj silnie i ich wewntrzne stosowanie powinno by uzgodnione z lekarzem. Prawdopodobnie bezporedni kontakt z brzoz pobudza intuicj i wpywa na dobre samopoczucie oraz umiejtno rozwizywania skomplikowanych problemw. O k a z y n a j w i k s z e w Polsce: GdaskOliwa 26/321/179, Grbowo, gm. Kamie Pomorski 18,5/300/145 i w o k o l i c a c h W r o c a w i a Latkowa, gm. Milicz 14/245. P o c h .: stanowisko naturalne.
512 panorama:19,20; kwatera IIIE
008762
Betula pendula 'Golden Cloud'
Brzoza brodawkowata 'Golden Cloud'
Wyglda prawie identycznie jak gatunek, ale ma licie dugo intensywnie te i wyranie mniejsze, ronie bardzo powoli. Up r .: b. mroz. (> - 29 C); licie czsto uszkadzane s przez soce, dlatego zaleca si stanowiska pcieniste. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1991.
kwatera IIIB
012229
Betula pendula 'Gracilis' {Muskau <1888}
syn.: Betula laciniata gracilis pendula hort., Betula alba laciniata gracilis pendula hort., Betula verrucosa
elegans laciniata
hort., Betula verrucosa elegans gracilis hort.
Brzoza brodawkowata 'Gracilis', syn. Brzoza brodawkowata odm. delikatna Mae d r z e w k o okoo 5 m wysokoci, nie tworzy przewodnika, ronie powoli. P d y ma cienkie, wiotkie i dugie, skupione na kocach gazi, zwisaj jak „koskie ogony”. L i c i e ma sezonowe, nitkowate, gboko powcinane gbiej ni u B. pendula 'Dalecarlica'. U p r .: b. mroz. (> - 29 C). P o c h .: Gospodarstwo Szkkarskie J. Ciepucha, Konstantynw dzki ofiarowa J. Ciepucha - 1995.
kwatera IIIE
006429
Betula pendula 'Purpurea' Andr 1872 {Transon's Nursery <1872}
syn.: Betula verrucosa 'Purpurea', Betula vulgaris purpurea Andr 1872
Brzoza brodawkowata 'Purpurea'
Wyglda prawie identycznie jak gatunek, ale ma l i c i e mniejsze, w rnym stopniu ciemnopurpurowo wybarwione i ronie wolniej. K o r o w i n a ciemniejsza. U p r .: b. mroz. (>- 29 C). P o c h .: Arboretum Lene w lizowie ofiarowa S. Sktas - 1997.
fot.170
557 panorama21a ; kwatera IIC;
003661
Betula pendula 'Youngii' {< 1873}
syn.: Betula verrucosa 'Youngii', Betula alba pendula Youngii T.Moore 1873, Betula pendula elegans Youngii
Brzoza brodawkowata 'Youngii', syn. Brzoza brodawkowata odm. paczca
Mae d r z e w k o o parasolowatej, nieregularnej koronie, najczciej szczepione na wysokim pniu. Konary wygite ku doowi, wszystkie gazie zwisaj, nie tworzy przewodnika. Mona drzewko podwysza, podwizujc mody pd w gr, do palika. U p r .: b. mroz. (> - 29 C). Atrakcyjna odmiana do sadzenia pojedynczo w eksponowanych miejscach. P o c h .: AR Pozna ofiarowaa St. Korszun - 1989.