rodzina Celastraceae - Dawiszowate
Celastrus L. 1753
Dawisz
Do rodzaju naley okoo 30 gatunkw p n c z y owijajcych si pdami, nawet do 50 m wysokoci, wystpujcych gwnie w pd. i wsch. Azji, w Ameryce Pn., Australii i na Madagaskarze; w Polsce uprawianych jest 7 gatunkw, 1 odmiana botaniczna i 1 uprawna. P d y s zwykle obe, rzadko graniaste, czasem z korzonkami przybyszowymi. L i c i e sezonowe, skrtolege, pojedyncze, dugoogonkowe. K w i a t y drobne, 5-krotne, dwupienne lub poligamiczne, zebrane w wiechowate kwiatostany. O w o c e m jest kulista, ta lub pomaraczowa, 3-klapowa torebka z nasionami w misistej, czerwonej osnwce. U p r .: wymagania glebowe niewielkie. Lubi miejsca nasonecznione i toleruj pcie. W a r t o w i e d z i e : atrakcyjne dla dzieci owoce zawieraj t r u j c substancj czynn o nie znanym nam bliej skadzie i dziaaniu.
kwatera IIA
003684
Celastrus orbiculatus Thunb 1784
syn.: Celastrus articulata DC., Celastrus articulatus Thunb. 1784 non Hemsl. 1886, Celastrus Tatarinowii Rupr.
1857, Celastrus orbiculatus f. papillosus Nakai 1954
Dawisz okrgolistny, syn. dawirol, kat drzewny
P n c z e okoo 12 m wysokoci, ronie bujnie. P d y pokryte licznymi, jasnymi przetchlinkami. L i c i e sezonowe, 5 - 10 cm d., zmienne na kwitncych i owocujcych krtkopdach okrgawe do odwrotnie jajowatych z krtkim czubkiem, na dugopdach bardziej wyduone, zaostrzone i bardziej klinowate u nasady, jasnozielone, nagie, jesieni te. K w i a t y w V/VI, niepozorne, miododajne, po 3 - 5 w ktach lici. Barwne o w o c e od X do wiosny, kuliste 6 - 8 cm red., te z nasionami jasnobrzowymi w czerwonych osnwkach. W y s t .: pn.-wsch. Chiny, Pw. Koreaski, Japonia. U p r .: b. mroz. (> - 29 C), tolerancyjny w stosunku do gleby i wiata, dobrze ronie w warunkach miejskich. Z a s t .: gatunek o najbardziej dekoracyjnych owocach, wrd pnczy uprawianych w Polsce. Zaleca si sadzi blisko siebie okazy eskie, intensywnie owocujce, np. (+) klon 'Diana' i mskie okazy zapylajce, np. (>) klon 'Hercules'. Naley pamita, e pncza posadzone przy modych drzewach mog utrudni ich rozwj (dusz, „dawi ssiednie roliny i std wywodzi si polska nazwa pncza dawisz). P o c h .: Szkka Rolin Ozdobnych J. i Z. Byczkowscy, Glinka ofiarowa J. Byczkowski - 1988.
510 panorama 19; kwatera IIIE
017720
Celastrus orbiculatus 'Diana' {nn}
Dawisz okragolistny 'Diana' syn.: dawirol, kat drzew
Bardzo bujne p n c z e do okoo 12 m wysokoci lub wysze, klon (+), owija si pdami. L i c i e sezonowe, 5 - 12 cm d. szerokoeliptyczne, jesieni intensywnie te. K w i a t y w V/VI, w ktach lici, na pdach tegorocznych; zebrane w wiechowate kwiatostany. O w o c e we X/XI, 6 - 10 mm red., kuliste, te; szczeglnie liczne, gdy w pobliu znajduje si zapylajcy klon (>). Nasiona biae, otoczone jaskrawoczerwonymi osnwkami. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C); nie ma specjalnych wymaga, ronie dobrze na stanowiskach sonecznych i pcienistych oraz na kadej rednio wilgotnej glebie. Nie powinien by sadzony w pobliu krzeww, maych drzew i rolin iglastych, gdy moe je zaguszy. Pncze ozdobne szczeglnie jesieni z lici i owocw, ktre utrzymuj si a do wiosny. P o c h .: „Clematis” Szkka Pojemnikowa Sz. Marczyski, W. Piotrowski, Pruszkw ofiarowa Sz. Marczyski - 1999, 2000.
620 panorama 25; kwatera A/0, IIIC
008921
Celastrus orbiculatus 'Hercules'
Dawisz okrgolistny 'Hercules'
Bujnie p n c z e rosnce do okoo 14 m wysokoci, klon mski (!), zapylacz dla eskich odmian. P d y szaroczarne; mode jasnobrzowe z szarym nalotem i jasnymi przetchlinkami. L i c i e sezonowe, zmienne: na kwitncych krtkopdach odwrotnie szerokojajowate, 4 - 9 3 - 5,5 cm, karbowano pikowane, u podstawy klinowate, na wierzchoku z krtkim czubkiem, na dugopdach wyduone, eliptyczne 5 - 8 3 - 4,5 cm i dugo zaostrzone; ogonek 1 - 1,5 cm d; jesieni intensywnie te. K w i a t y w V/VI, na tegorocznych pdach w ktach lici, zebrane w wiechy. U p r .: b. mroz. (> - 29 C). Naley sadzi wyselekcjonowane, obficie owocujce okazy (+) wraz z klonami (>). Sadzi tylko przy silnych podporach lub starszych drzewach, pamitajc, e jest to silne pncze nazywane dawniej katem drzew, a w Niemczech morderc drzew. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1999.
rodzina Ulmaceae Wizowate
Celtis L.
Wizowiec
Do rodzaju naley ponad 70 gatunkw drzew wystpujcych gwnie w tropikach, ale i w klimacie umiarkowanym na pkuli pn.; w Polsce uprawianych jest 17 gatunkw i 3 odmiany botaniczne.
kwatera B/2
015378
Celtis tournefortii Lam.
syn.: Celtis aspera Stev., Celtis orientalis Mill. non L.
Wizowiec Tourneforta, syn.: elenik
D r z e w o lub k r z e w 36 m wysokoci, o nagich pdach. L i c i e sezonowe, 3 - 7 cm d., niebieskozielone do szarozielonych (!), jajowate, zaostrzone, u podstawy zaokrglone do lekko sercowatych, od poowy blaszki tpo zbkowane; O w o c e pomaraczowote 8 mm red., z ogonkiem 1 cm d. W y s t .: pd.-wsch. Europa, Azja Mn. U p r .: dost. mroz. ( - 23 C); preferuje gleby wiee, gbokie, ale zadawala si te gorszymi. Moe zastpowa wraliwe na choroby wizy, gdy jest wyjtkowo odporny na choroby. P o c h .: OB Braunschweig - 1995.
Cephalanthus L. rodzina Rubiaceae Marzanowate
Guzikowiec
Do rodzaju naley ponad 10 gatunkw krzeww i maych drzew, wystpujcych w Azji, Ameryce i Afryce; w Polsce w uprawie 1 gatunek.
fot.200
kwatera: IVF, A/2, A/11
003689
Cephalanthus occidentalis L. 1753
Guzikowiec zachodni
K r z e w w uprawie 1 - 1,8 m wysokoci, w ojczynie drzewo do 12 - 15 m. Li c i e sezonowe, 6 - 15 cm d., nakrzylege lub po 3 - 4 w okkach, jajowate lub eliptyczne, caobrzegie, zaostrzone, gadkie, byszczce, nagie. K w i a t y w VII/IX, kremowobiae, pachnce, drobne, obupciowe, zrosopatkowe, 4-krotne, zebrane w regularne, kuliste gwki 2,5 - 3 cm red. na kocach pdw. O w o c e drobne, 2-nasienne orzeszki zebrane w kuliste owocostany. W y s t .: Ameryka Pn. U p r .: dost. mroz ( - 23 C), wymaga gleb wilgotnych i stanowisk sonecznych. Z a s t .: oryginalny i atrakcyjny krzew w kadej kolekcji. P o c h .: Morton Arboretum, Lisle - 1998, 1999; OB Northampton 1993.
Cephalotaxus Siebold et Zucc. ex End. 1842 rodzina Cephalotaxaceae Gowocisowate
Gowocis
Do rodzaju naley okoo 9 gatunkw wystpujcych w Azji Wsch.; w Polsce w uprawie 2 gatunki, 3 odmiany botaniczne i 1 uprawna. K r z e w y , w ojczynie take drzewa, zwykle dwupienne; gazie uoone naprzeciwlegle lub po kilka w okkach, pdy roczne i dwuletnie zielone, naprzeciwlege; pczki dobrze widoczne, zielone, okryte licznymi usko-igami. I g y podobne do Taxus, ale zwykle dusze do 9 cm, z biaymi paskami; uoone dwustronnie prawie pasko lub podnoszce si do gry z przedziaem V. N a s i o n a okryte osnwk podobne do maych liwek dua pestka okryta miszem. Wszystkie taksony wraliwe na niskie temperatury.
kwatera IIID
004184
Cephalotaxus fortunei Hook.f. 1850
syn: Cephalotaxus filiformis Knight ex Gordon 1856
Gowocis Fortune'a, syn.: Gowocis chiski
K r z e w 2 - 3 m wysokoci, w ojczynie drzewko wielopniowe do 10 m, dwupienne. I g y wielosezonowe, 5 - 9 cm 3 - 4 mm, stopniowo zwajce si w ostry wierzchoek; uoone regularnie dwustronnie, rzadko pasko z przegiciem ku doowi. N a s i o n a z okryw niebieskawozielon, dojrzae oliwkowobrzow, 2 - 3 1,0 - 1,5 cm. W y s t .: Chiny. U p r .: jak gowocisy; ndost. mroz. ( - 18C), czsto marznie, ale odrasta; wrd gowocisw, gatunek najbardziej wraliwy na mrz. W Anglii od 1848 r., w Polsce od 1935 - 38 r. Z a s t .: cenny w kolekcjach. P o c h .: Arboretum SGGW w Rogowie ofiarowa J. Tumiowicz - 1989.
kwatera IIIB
006861
Cephalotaxus harringtonia (Knight ex Forbes) K.Koch 1873
syn.: Cephalotaxus drupacea var. harringtonia (Forbes) Pilg. 1903, Cephalotaxus drupacea var. pedunculata
(Siebold et Zucc.) Miq.1867, Cephalotaxus harringtonii Hook.f. var. harringtonii, Cephalotaxus koreana Nakai,
Cephalotaxus pedunculata Siebold et Zucc., Taxus baccata Thunb. non L. 1753, Taxus harringtonia Knight ex
Forbes
Gowocis japoski
W uprawie mae drzewko lub k r z e w do 3 - 5 3 m, w ojczynie mae drzewko okoo 10 m, dwupienne, ronie powolni. I g y wielosezonowe, 2 - 6 cm 2,5 - 4,0 mm, krtko i nagle zaostrzone, z szarawymi paskami od spodu, uoone gsto z przedziaem V. K w i a t y mskie na dugich szypukach 1,5 - 2,5 cm. Wy s t .: pn. Chiny, Japonia i Korea. U p r .: dost. mroz. ( - 23C). Lubi gleby yzne, prchnicze, dostatecznie wilgotne i stanowiska soneczne, ciepe, osonite od wiatrw. W Europie od 1829 r. P o c h .: OBPAN Warszawa-Powsin - 1994.
318 panorama11,12; kwatera: IIIB, IIID
004185
Cephalotaxus harringtonia var. drupacea (Siebold et Zucc.1842) Koidz.1930
syn.: Cephalotaxus coriacea hort. ex Knight ex Perry 1850, Cephalotaxus drupacea Siebold et Zucc.1846,
Cephalotaxus foeminea hort., Cephalotaxus pedunculata Siebold ex Zucc. 1846, Podocarpus drupacea hort.,
Taxus baccata Thunb. 1784 non L., Taxus coriacea hort., Taxus Inukaja Knight, Taxus japonica hort.
Gowocis japoski odm. pestkowata, syn.: Gowocis japoski odm. krtkoszypukowa
Wyglda prawie identycznie jak gatunek, ale igy 4,5 cm 2,5 - 3,0 mm, krtko i nagle zaostrzone, z szarawymi paskami od spodu, uoone gsto z przedziaem V. K w i a t y mskie na szypukach krtszych ni 1cm d. W y s t .: pn. Chiny, Japonia, Korea. U p r .: jak inne gowocisy. W a r t o w i e d z i e : J. Ohwi w „Flora of Japan” wcza odmian do gatunku i traktuje jako synonim do typu. P o c h .: Arboretum Krnickie Instytutu Dendrologii PAN ofiarowa T. Bojarczuk 1971; Arboretum Wojsawice - 1994.
kwatera IIID
012704
Cephalotaxus sinensis (Rehder ex Wilson) H.L.(?) Li 1953
syn.: Cephalotaxus drupacea Siebold et Zucc. var. sinensis Rehder et E.H.Wilson 1914, Cephalotaxus
harringtonia
var. sinensis (Rehder ex E.H.Wilson) Rehder, Cephalotaxus sinensis H.L.(?)Li. 1941
Gowocis japoski odm. chiska
K r z e w podobny do Cephalotaxus harringtonia. I g y wielosezonowe, dugie do okoo 5 - 6 cm., od spodu z szarawymi lub biaymi paskami, stopniowo zaostrzone; gsto osadzone. K w i a t y mskie na szypukach okoo 1 cm d. W y s t .: r. i zach. Chiny. U p r .: jak inne gowocisy, do mroz. ( - 20,5 C). W Europie w uprawie od 1907 r., w Polsce od 1964 r. P o c h .: Arboretum SGGW w Rogowie ofiarowa J. Tumiowicz - 1990.
rodzina Cercidiphyllaceae Grujecznikowate
Cercidyphyllum  Siebold et Zucc. 1846
Grujecznik
Do rodzaju naley tylko 1 gatunek wystpujcy w Japonii i odmiana botaniczna C. japonicum var. sinense wystpujca w rod.-zach. Chinach.
149 panorama 4; kwatera X
003690
Cercidiphyllum japonicum Siebold et Zucc. 1852
Grujecznik japoski
D r z e w o dwupienne, w uprawie do 15 m wysokoci, w ojczynie do 30 m, czsto wielopniowe o koronie regularnej, szerokopiramidalnej, nisko ugazionej. L i c i e sezonowe do 8 cm d., pojedyncze, naprzeciwlege, okrge lub jajowate z sercowat nasad i brzegiem karbowane; w maju fioletowoczerwone lub brzowoczerwone, pniej gr niebieskawozielone, spodem sinozielone; jesieni te, pomaraczowe i czerwone (!). Kwi a t y pojawiaj si przed rozwojem lici w IV/V, s niepozorne, czerwonawe, bez okwiatu. W y s t .: Japonia, Chiny. U p r .: b. mroz. (> - 29 C); mode roliny wraliwe na niskie temperatury. Dobrze ronie na glebach wieych, yznych i wilgotnych oraz na stanowiskach pcienistych; wraliwy na susz na glebach suchych i nasonecznionych ronie le i wczenie traci licie. Z a s t .: drzewo przepiknej urody, wczesn wiosn pokryte czerwonaw „mgiek kwiatw i modych lici, latem sinozielone i wspaniale kolorowe jesieni. Najlepiej prezentuje si w parkach lub duych ogrodach, gdy jest sadzony pojedynczo lub w niewielkich grupach. Moe by stosowany na formowane, wysokie ywopoty i szpalery. C i e k a w o s t k i : opade licie pachn sodko piernikiem. P o c h .: nn - <1928.
kwatera IIIF endemit
010742
Cercidiphyllum japonicum var. magnificum (Nakai) Nakai 1919
syn.: Cercidiphyllum magnificum Nakai 1920
Grujecznik japoski odm. wspaniaa, syn.: Grujecznik wspaniay, Grujecznik wielkolistny
Wyglda prawie identycznie jak gatunek, ale jest niszy, w ojczynie dorasta do 20 m wysokoci. L i c i e na krtkopdach zwykle s wiksze, do 10 cm red., sztywniejsze, prawie okrge, u nasady gbiej sercowate i zachodzce na siebie (!). O w o c e dusze, grubsze i z mocno zagitym wierzchokiem. W y s t .: Japonia Honsiu. U p r .: mroz. (> - 29 C); w uprawie od okoo 1900 r., w Polsce od 1928 r. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1994.
kwatera XIIA
010752
Cercidiphyllum japonicum var. magnificum f. pendulum (Miyoshi) Ohwi
syn.: Cercidiphyllum 'Pendulum', Cercidiphyllum japonicum 'Pendulum', Cercidiphyllum japonicum f. pendulum
(Miyoshi) Ohwi
Grujecznik japoski odm. wspaniaa f. zwisa, syn.: Grujecznik odm. zwisa, Grujecznik japoski odm. zwisajca
Wyglda podobnie jak C. japonicum var. magnificum, ale jest drzewem niszym 6 8 m, o paczcym pokroju i gazkach dugich, silnie przewisajcych, ronie powoli. U p r .: mroz. (> - 29 C). Zast.: malownicze drzewo, szczeglnie polecane nad brzegi zbiornikw wodnych. P o c h .: Firma C. Esveld, Boskoop - 1991.
rodzina Leguminosae - Strczkowe
Cercis L. 1753
Judaszowiec podrodzina Caesalpinioideae Brezylkowe
Do rodzaju naley 6 gatunkw, wystpujcych w Europie i wsch. Azji. W Polsce w uprawie 3 gatunki i 1 odmiana uprawna. K r z e w y lub niewielkie d r z e w a z kwiatami i owocami na gaziach, konarach lub pniach (tzw. kaulifloria). L i c i e sezonowe, skrtolege, caobrzegie z charakterystycznymi zgrubiaymi ogonkami przy nasadzie blaszki. K w i a t y rozkwitaj przed rozwojem lici w IV/V, rowe do biaych, motylkowe, z 5 lunymi patkami; deczki brak. U p r .: wszystkie gatunki s wraliwe na niskie temperatury. Wymagaj gleb yznych, wapiennych, miejsc w peni sonecznych, ciepych i osonitych; dosy odporne na susz.
kwatera IIIF
003691
Cercis canadensis L. 1753
Judaszowiec kanadyjski
Szeroko rozronity k r z e w, w uprawie do 3 m wysokoci, w ojczynie drzewo do 8 - 12 m. L i c i e sezonowe, dugoogonkowe, pojedyncze, szerokojajowate, 7 - 12 cm d., zaostrzone (!), czsto pokryte woskami, u nasady pytko sercowate, ciemnozielone, mode brzowe, spodem szarozielone; zaczynaj pojawia si ju podczas kwitnienia; jesieni te. K w i a t y w IV/V, okoo 1 cm d., motylkowate, miododajne, jasnorowe; zebrane po 4 - 8 w pczki, na cienkich szypukach. Wyrastaj nawet na grubych gaziach (kaulifloria). Owocem s strki 6 - 8 cm d., ale u nas zawizuj si sporadycznie. W y s t .: wsch. i rod. Ameryka Pn. U p r .: w zalenoci od pochodzenia od dost. mroz. ( - 23 C) do mroz. ( - 29 C). Wymaga gleb yznych, wapiennych, miejsc ciepych, osonitych, w peni nasonecznionych; do odporny na susz. W uprawie w Anglii od 1641 r., w Polsce od 1813 r. Z a s t .: krzew bardzo dekoracyjny i przycigajcy wzrok w okresie kwitnienia (!). Cenny w ogrodach przydomowych i w kolekcjach. Poza Polsk Zach. wskazane okrywanie na zim (stroisz, mata). P o c h .: Arboretum SGGW w Rogowie ofiarowa J. Tumiowicz - 1990.
fot.176
kwatera: IIIF, IVA;
009220
Cercis chinensis Bunge
syn.: Cercis japonica Planch.
Judaszowiec chiski
K r z e w w uprawie okoo 2 m wysokoci, w ojczynie take mae d r z e w k o do 6 m, gsto rozgazione, zwarte, wyprostowane. L i c i e sezonowe, 5 - 12 cm d., okrgawe, intensywnie zielone, zaokrglone, brzeg biao przewiecajcy; jesieni te. K w i a t y w V, ukazuj si przed listnieniem, 1,5 - 2 cm d., lawendoworowe; zebrane po 3 - 8 w grona. Strki 7 - 12 cm d. W y s t .: rod. Chiny. U p r .: w zalenoci od pochodzenia od dost. mroz. ( - 23 C) do zad. mroz. (- 26 C). P o c h .: OB Phenian - 1990.
fot.221
kwatera IX;
003692
Cercis siliquastrum L. 1753
Judaszowiec wschodni
K r z e w w uprawie 2 - 5 m wysokoci, w ojczynie drzewo 10 - 15 m, podobne do C. canadensis. L i c i e sezonowe, 6 - 10 10 - 12 cm, nerkowate lub sercowate, na wierzchoku zaokrglone (!), u nasady gboko sercowate, nagie, brzeg przewitujcy, matowozielone z niebieskawym nalotem; mode brzowawe; jesieni te. K w i a t y w IV/V, rozkwitaj przed listnieniem, 2 - 2,5 cm d., motylkowate, miododajne, ciemnorowe; zebrane po 3 - 6 w pczki na pniu, konarach i gaziach. O w o c e (strk) 9 - 10 2,5 cm, zielone do brzowych, wisz na krzewie przez ca zim. W y s t .: od Pw. Bakaskiego po Iran. U p r .: w zalenoci od pochodzenia od dost. mroz. ( - 23 C) do zad. mroz. ( - 26 C). W uprawie w krajach rdziemnomorskich od XVI w., w Polsce w Krlewskim Ogrodzie Krla Jana Kazimierza w Warszawie ju przed 1651 r. (!). P o c h .: Krym ofiarowa S. Tomszak - 1989.
rodzina Rosaceae - Rowate
Chaenomeles Lindl.
Pigwowiec
Do rodzaju nale 3 gatunki ciernistych k r z e w w, wystpujcych we wsch. Azji; w Polsce uprawiane s 2 gatunki, 1 odmiana botaniczna, 1 mieszaniec midzygatunkowy i 10 odmian uprawnych. L i c i e sezonowe lub czciowo pozostajce na zim, z duymi przylistkami. K w i a t y w IV/V, due, rnej barwy od biaej po ciemnoczerwone, krtko szypukowe lub prawie siedzce, wyrastaj na pdach dwuletnich lub starszych. O w o c e bezszypukowe, jabkowate, twarde, w szczytowym zagbieniu zwykle wypuky „ppek”, zielone, te, czasem z rumiecem, aromatyczne; nadaj si na przetwory. Krzewy te s stosunkowo wraliwe na niskie temperatury, jednak dobrze znosz okresy suszy. Rosn na kadej uprawnej glebie, ale najlepiej na yznych, prchniczych, przewiewnych i ciepych; le rosn na stanowiskach zacienionych i glebach zachwaszczonych.
56 panorama 1a,8; kwatera VIB, XV
003698
Chaenomeles superba (Frahm) Rehder 1920
[Ch. japonica Ch. speciosa]
syn.: Chaenomeles Maulei C.K.Schneid. var. superba Frahm 1898, Pseudocydonia sinensis (bdnie)
Pigwowiec wspaniay, syn.: Pigwowiec poredni, Pigwowiec chiski
K r z e w do 1,5 m wysokoci, o wyprostowanym pokroju i dosy gsto ugaziony; p d y sztywne, wzniesione. Li c i e sezonowe, zmienne. K w i a t y rozwijaj si w IV, s due, ciemnoczerwone lub amarantowoczerwone, zmiennej barwy, ostro pikowane. U p r .: mroz. (- 29 C). P o c h .: nn.
kwatera IIIC
006420
Chaenomeles superba 'Nicoline' {Doorenbos <1954/1956}
Pigwowiec wspaniay 'Nicoline', syn. Pigwowiec poredni odm. Nikolina
K r z e w do 1 m wysokoci, paskokulisty, szerszy ni wyszy, o pdach pokadajcych si na ziemi. K w i a t y liczne, due, karminowoczerwone, pojedyncze i podwjne, pylniki te. U p r .: mroz. ( - 29 C). P o c h .: Gospodarstwo Szkkarskie L. i G. Kurowscy, Koskowola ofiarowa L. Kurowski - 1991.
rodzina Cupressaceae Cyprysowate
Chamaecyparis Spach 1842
Cyprysik podrodzina Cuppressoideae Cyprysowe
Do rodzaju naley 7 gatunkw wystpujcych w Ameryce Pn., Japonii i w Chinach. W Polsce w uprawie 6 gatunkw, 1 forma i 1 odmiana botaniczna oraz okoo 200 odmian uprawnych. S to drzewa szybko rosnce, rozdzielnopciowe, jednopienne, o koronie stokowatej, cienkich gazkach i zwisajcym pdzie wierzchokowym (!). Rozgazienia wachlarzowate, w jednej paszczynie, zwykle przewisajce. L i c i e wielosezonowe, z biaymi plamkami lub liniami od spodu (z wyjtkiem Ch. nootkatensis, dwojakiego typu jak w tej rodzinie: igy modociane igiekowate u siewek i form modocianych oraz igy dojrzae uskowate, drobniejsze ni u ywotnikw. S z y s z k i kuliste, bardzo mae, przed dojrzeniem czsto biae od woskowego nalotu. U p r .: wymagaj agodnych zim, duej wilgotnoci powietrza oraz regularnych i obfitych opadw. Czsto cierpi od wysuszajcych wiatrw zimowych. Lubi gleby yzne, gbokie i przepuszczalne. Znosz ocienienie i bardzo dobrze strzyenie, podobnie jak ywotniki.
fot.153
286 panorama 8; kwatera: XV, XVA;
004187 2n = 22
Chamaecyparis lawsoniana (A.Murray) Parl. 1864
syn.: Chamaecyparis Boursierii Carrire 1867 non Decne. 1854, Cupressus fragrans Kellog, Cupressus
Lawsoniana
A.Murray 1855
Cyprysik Lawsona
D r z e w o 15 - 20 m wysokoci, w ojczynie 40- 55 m (maks. 67,5 m), o koronie ostrowskostokowej i prostym pniu, czsto take wielopniowe. Konary krtkie i odstajce. Rozgazienia matowoniebieskawozielone lub sinozielone, od spodu zawsze janiejsze z liniami biaego nalotu (wzr X), wachlarzowate, przewisajce. K w i a t y prcikowe czerwone (!), eskie stalowoniebieskie podobne do miniaturowych szyszek. S z y s z k i 7 - 8 m red. przed dojrzeniem niebieskie z biaym nalotem, w drugim roku brzowe. W y s t .: Ameryka Pn. Oregon i pn.-zach. Kalifornia do 1500 m n.p.m. U p r .: najmniej wytrzymay na niskie temp. wrd cyprysikw, jedynie dost. mroz. (- 23 C), w dobrych warunkach siedliskowych zad. mroz. ( - 26 C). Wymaga miejsc wyjtkowo zacisznych, ciepych, osonitych od wiatrw, wysokiej wilgotnoci powietrza, gleb wilgotnych, przepuszczalnych, ciepych i yznych. Doskonale znosi ocienienie i moe by sadzony pod okapem drzew. W uprawie w Europie od 1854 r., w Polsce od 1870 r. Z a s t .: najpikniejszy wrd cyprysikw ze wzgldu na barw i pokrj. Dusza uprawa z zachowaniem cech dekoracyjnoci moliwa tylko w zachodniej czci kraju. P o c h .: nn - <1939.
kwatera IA
004193
Chamaecyparis lawsoniana 'Columnaris' Spek ex Den Ouden 1949 {J. Spek ok. 1940}
syn.: Chamaecyparis lawsoniana 'Columnaris Glauca' hort. Cyprysik Lawsona 'Columnaris'
D r z e w o 5-10 m wysokoci o pokroju wskokolumnowym. Zabarwienie ciemnozielone z niebieskim odcieniem.Jedna z najpikniejszych form kolumnowych, ale tylko dost. mroz. (-23C). P o c h .: Szkka Krzeww E. Pudeek, Pisarzowice - 1988.
446 panorama17,18:; kwatera IIIJ
00419
Chamaecyparis lawsoniana 'Dow's Gem' Den Ouden et Boom 1965 {Dow's Nurs.}
syn.: Chamaecyparis lawsoniana 'Noble's Variety' hort., Chamaecyparis lawsoniana 'Dow's Variety' hort.
Cyprysik Lawsona 'Dow's Gem'
Odmiana karowata, 0,8 - 1 m wysokoci, szersza ni wysza, bardzo podobna do Chamaecyparis lawsoniana 'Knowefieldensis' {Little ex Ballantyne Nurs.}. U p r .: mroz. niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie dost. mroz. ( - 23 C). P o c h .: Szkka Krzeww E. Pudeek, Pisarzowice - 1988.
kwatera IIIC
004197
Chamaecyparis lawsoniana 'Ellwood's White' Den Ouden et Boom 1965 {<1965}
[sport z Chamaecyparis lawsoniana 'Elwoodii']
syn.: Chamaecyparis lawsoniana ellwoodii variegata hort.
Cyprysik Lawsona 'Ellwood's White'
Odmiana o pokroju owalnym, zwartym, do 2 - 3 m wysokoci, to i zielono upstrzona. U p r .: mrozoodporno niedostatecznie u nas poznana, prawdopodobnie dost. mroz. (- 23 C). P o c h .: Szkka Drzew i Krzeww Ozdobnych A. Koca, Zgierz ofiarowa A. Koca 1991.
kwatera IIIJ, IIIC
004188
Chamaecyparis lawsoniana 'Erecta Alba' Beissn. 1891 {Keessen ex Son., Terra Nova Nurs.
<1882/1882}
syn.: Chamaecyparis lawsoniana 'Alba Keseli' (bdnie), Chamaecyparis lawsoniana 'Keessen' hort. France
Cyprysik Lawsona 'Erecta Alba', syn.: Cyprysik Lawsona 'Alba Keseli' (bdnie)
Odmiana drzewiasta, stokowata, zwarta, rnica si od gatunku tylko biaymi wierzchokami modych przyrostw. P o c h .: Szkka Drzew i Krzeww „KULAS”, Pisarzowice ofiarowa K. Kulas - 1989, 1993.
245 panorama: 6, 7, 12; kwatera IVB
007920
Chamaecyparis lawsoniana 'Erecta Viridis' R.Smith 1867 {A. Waterer 1850}
syn.: Chamaecyparis lawsoniana var. erecta viridis Beissn., Chamaecyparis lawsoniana var. erecta Sudw.,
Chamaecyparis lawsoniana erecta viridis Waterer, Cupressus erecta viridis hort.
Cyprysik Lawsona 'Erecta Viridis'
D r z e w o do kilku metrw wysokoci, wskostokowate lub wrzecionowate, zwykle kilkupniowe, intensywnie jasnozielone. W naszych warunkach klimatycznych korony w starszym wieku trac charakterystyczny pokrj. Gazie dugie, wzniesione do gry; rozgazienia wskie, dugie lub wyduone, ustawione pionowo. Odmiana identyczna (?) jak Chamaecyparis lawsoniana 'Erecta' R. Smith 1867 {A. Waterer, 1855} i przez wielu autorw tak nazywana. U p r .: w dobrych warunkach siedliskowych odmiana zad. mroz. ( - 26 C).