fot.113  136  PL
58 pan.:1a,1b,2,3,8,9,15,16,18,19,20,21a,21b,22,25,26
kwatera: IA, IIIF, IVD, IVF, IX, XIVXVI i inne;
003994 2n = 24
Quercus robur L.
syn.: Quercus femina Mill., Q. fructipendula Schrank, Q. longaeva Salisb., Q. pedunculata Ehrh.
D±b szypu³kowy
D r z e w o do 40 m wysokoci, powoli rosn±ce, d³ugowieczne, z szerok±, kopulast± koron±, krótkim pniem i grubymi konarami. L i c i e sezonowe, zmienne, odwrotniejajowate do 15 cm d³., z wierzchu ciemnozielone, spodem jasnoniebieskozielone i nagie lub czasem nieco pokryte w³oskami, z 3 - 6 parami zaokr±glonych klap, nasady uszkowate lub sercowate; ogonki krótkie do 1 cm. O w o c e (æo³ździe) elipsoidalne, do 4 cm d³., pr±ækowane, zwykle po kilka na d³ugiej szypule 5 -12 cm, jadalne. D r e w n o twardzielowe, piercieniowonaczyniowe, o w±skim nieuæytecznym bielu i bardzo trwa³ej, æó³tawobr±zowej twardzieli. S³oje roczne dobrze widoczne na wszystkich przekrojach. Drewno prostow³ókniste i szerokos³oiste twarde, ciźækie, dobrze ³upliwe i trudne w obróbce, zaw±skos³oiste miźkkie i ³atwe w obróbce, trudne w suszeniu, paczy siź i pźka. Przechowywane pod wod± prawie niezniszczalne. Po kilkusetletnim leæeniu w wodzie, torfie czy wilgotnym piasku i glinie czernieje, zachowuj±c swoje w³aciwoci mechaniczne cenny jest tzw. czarny d±b, zwany „polskim hebanem”. W y s t .: Europa (poza p³n. i najbardziej p³d. rejonami), Azja Mn. i Kaukaz; w Polsce tworzy w³asne zespo³y (d±browy) oraz wystźpuje w lasach mieszanych, g³ównie ³źgach i gr±dach. Gatunek zmienny daj±cy mieszańce z Q. petraea. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), wraæliwy na pó¼ne przymrozki, kwitnie wczeniej od Q. petraea. Wymagania glebowe wysokie lubi gleby g³źbokie, wieæe, ciep³e, bogate w sk³adniki mineralne. Gatunek wiat³oæ±dny, ale w m³odoci znosi ocienienie. Toleruje ciźcie i formowanie. System korzeniowy g³źboki i palowy sprawia trudnoci z przesadzaniem. Gatunek lasotwórczy: drzewostanów nasiennych - 1419 ha; drzew doborowych - 148, plantacji nasiennych i plantacyjnych upraw nasiennych - brak. Z a s t .: Podstawowy gatunek do zadrzewień krajobrazowych i parkowych szczególnie malowniczy, gdy jest sadzony pojedynczo na duæej, otwartej przestrzeni. Cenny jako ostoja dla zwierzyny æo³ździe s± zjadane przez liczne ssaki (dziki, koszatki, æo³źdnice), ptaki (sójki, g³uszce, grubodzioby). Monumentalne drzewo symbol trwa³oci i d³ugowiecznoci, czźsto sadzone jako drzewo pami±tkowe, np. z okazji urodzenia syna (park w Krasiczynie). O k a z y   n a j w i ź k s z e  w Polsce: Kadyny, gm. Tolkmicko 26/993/692, Piotrowice, gm. Szprotawa 29/992/735, Nogat, gm. £asin 27,5/943/595, B±kowo, gm. Warlubie 20/942/699 (d±b Baæyńskiego), Bartków, gm. Zagnańsk 23/916/661 („Bartek”), Rogalin, gm. Mosina 24,5/910/624 („Lech”, „Czech”, „Rus” i inne), Szyd³owice ¦l±skie, gm. Niemodlin 27/861/556, Toporów, gm. £agów 28,5/835/589, Warszawa 26/838/599, Weglówka, gm. Korczyna 28/860/613 („Poganin”) i w o k ol i c a c h  W r o c ³ a w i a : Postolin, gm. Milicz 27/750, Strzelin 21/740, Piotrkowice, gm. Prusice 22/735 i 26/710. W a r t o   w i e d z i e ę : dawniej z palonych æo³ździ robiono kawź, z kulistych galasów na liciach (wywo³ane przez b³onkówki z rodziny galasówkowatych) atrament. Obecnie kora z dźbu i dźbianki (galasy = Gallae) s± surowcem do produkcji leków. K o r o w i n a zawiera garbniki 820% (pochodne katechiny i kwasu elagowego), pseudogarbniki, flawonoidy, flobafeny i zwi±zki æywicowe. Dzia³a silnie ci±gaj±co na b³ony luzowe i skórź, hamuje krwawienia z uszkodzonych b³on luzowych przewodu pokarmowego, dzia³a przeciwbakteryjnie i przeciwbiegunkowo. Obecnie odwary z kory dźbowej stosuje siź zewnźtrznie na oparzenia, odmroæenia, owrzodzenia æylakowe, egzemy, æylaki odbytu, zapalenia skóry. Dźbianki zawieraj± do 70% garbników i s³uæ± do otrzymywania taniny (na oparzenia i odmroæenia, zapalenia jamy ustnej). P o c h .: naturalne stanowisko - <1880 i pó¼niejsze; pomiary w 2000 r.: kwatera IA 25/390 i 26/460, VIA 25/435, VIB 21/258 i 21/286.