Spis panoram   Mapa panoram   Wykaz ro¶lin   Spis znaków i skrótów
fot. 224
144 pan.3  4  6  8  11  15  17  20  24; kwatera: IIID, IIIF, XV,
003611 2n = 40
Aesculus hippocastanum L. 1753
Kasztanowiec pospolity, syn.: Kasztanowiec zwyczajny, Kasztan gorzki, Kasztan dziki, „Kataniec”,
„Kasztaniec”
D r z e w o 20-25(33) m wysokoci, o regularnej, gźstej, kopulastej lub szerokocylindrycznej koronie. Duæe p ± c z k i pokryte s± balsamiczn± æywic±. L i c i e ma sezonowe, duæe, do 25 cm d³., z³oæone z 5-7 odwrotnie jajowatych listków, klinowatych u nasady, brzegiem pojedynczo lub podwójnie pi³kowanych. K w i a t y rozwijaj± siź w V i s± miododajne, bia³e; zebrane w duæych, do 30 cm d³., stoækowatych wiechach. O w o c e we IX-X, do 6 cm red., zielone, kolczaste. D r e w n o bielaste, rozpierzch³o naczyniowe, æó³taworóæowe, nietrwa³e, miźkkie, lekkie, ³atwo ³upliwe; s³oje przyrostów rocznych wyra¼nie rozgraniczone ciemniejsz± lini±. W y s t .: Ba³kany; w Polsce od dawna zadomowiony i uwaæany za rodzimy. U p r .: b. mroz. (> - 29 °C), wymaga gleb wieæych, æyznych, wilgotnych, miejsc s³onecznych lub pó³cienistych i ciep³ych. Nie toleruje miejsc suchych licie wtedy wczenie zasychaj± i opadaj± (!). Na dobrych stanowiskach odporny na warunki miejskie. Od 1999 r. masowo atakowany przez szrotówka kasztanowiaczka minuj±cego licie, które nastźpnie br±zowiej± i opadaj± juæ w lipcu. Z a s t .: jest to jedno z najcenniejszych drzew ozdobnych. Ma pierwszorzźdne walory dekoracyjne przez ca³y rok gźst± ciemna zieleń, masywn± koronź, wspania³e kwiatostany, jesieni± barwne licie i „kasztany” (!). Doskona³e drzewo alejowe (parki, bulwary, promenady miejskie), przepiźknie wygl±da jeli jest sadzone pojedynczo, cenne w krajobrazie, szczególnie na obrzeæach lasów i przy lenych drogach, gdzie jest cenn± karm± dla zwierzyny jeleni, saren. Dawniej bywa³o sadzone przy stajniach i oborach, poniewaæ gźsta korona ch³onź³a nieprzyjemne zapachy. W a r t o  w i e d z i e ę : wieæe nasiona kasztanowca, kwiaty i kora zawieraj± mieszaninź zwi±zków saponiniowych, flawonoidowych i kumarynowych. Leki produkowane na bazie tych surowców s± stosowane w zastojach æylnych (æylaki, guzy krwawnicowe, wrzody podudzia, zakrzepowe zapalenie æy³), w obrzźkach róænego pochodzenia (obrzźki p³uc, mózgu, g³oni) oraz profilaktycznie po silnych st³uczeniach miź¶ni i ogólnych urazach po wypadkowych. Nasiona zawieraj± do 50% skrobi i do 25% saponin. Saponiny oprócz zastosowania w medycynie s± stosowane takæe w przemyle chemicznym (rodki pior±ce, ganice p/poæ.), w przemyle kosmetycznym (kremy, szampony, kremy do golenia). Nasiona s³uæ± takæe do wyrobu kleju i s± dobr± karm± dla zwierz±t. Uwaæa siź, æe wykazuj± silne, korzystne dla cz³owieka „promieniowanie” i stosuje siź je do sporz±dzania tzw. ekranów radiacyjnych. Ro¶lina   t r u j ± c a : saponiny z niedojrza³ych (!) kasztanów spoæyte w niekontrolowany sposób powoduj± rozpad czerwonych krwinek. W a r t o  w i e d z i e ę : w uprawie od 1575 r. najpierw w Turcji, a od 1576 r. w ogrodzie cesarza Maksymiliana II Habsburga, sk±d przez ogrodników królowej Bony trafi³ do Polski. Król Stefan Batory zaleci³ ogrodnikowi Lorenzo Bozeto, by przy przebudowie ogrodu w £obzowie, wykorzysta³ „stroyne katańce”. O k a z y  n a j w i ź k s z e w  P o l s c e : Lublin, gm. Krzywin 26/501/241, Owińska, gm. Czerwonak 24/465/204, Warszawa 26/446/195, Starogard, gm. Resko 24/420/183 i w o k o l i c a c h Wroc³ awi a G±dkowice, gm. Milicz 15/490, Wińsko 19/480, Wisznia Ma³a 24/440, Gilów, gm. Niemcza 26/410. P o c h .: nn < oko³o 1880 r.; pomiary w 2000 r.: kwatera IIIF 31 m wys. i 362 cm obwodu oraz 33/371, IVC 28/438, IX 18/237.