Spis panoram   Mapa panoram   Wykaz rolin   Spis znakw i skrtw
322  pan.11; kwatera IIID
003711 2n =18
Cornus mas L. 1753
syn.: Cornus nudiflora Dum.Cours.?, Cornus vernalis Salisb. 1796, Cornus mascula Zorn. 1780, Macrocarpus
mas
Nakai., Cornus praecox Stokes 1812, Cornus mascula L.
Dere waciwy , syn.: Dere jadalny
Duy k r z e w lub drzewo do 8 m wysokoci, o szerokiej, kulistej koronie osadzonej na niskim pniu lub rozgaziony na kilka konarw ju od ziemi. L i c i e sezonowe, jajowatoeliptyczne, 4 -10 cm d., zaostrzone, u nasady zaokrglone lub klinowate, z obu stron jednolicie zielone, byszczce, pokryte woskami; jesieni brzowoczerwone i czerwone. K w i a t y w III-IV (!), obupciowe, miododajne, drobne, te, pachn. O w o c e w IX-X, 1,5 - 2 cm d., elipsoidalne, z du pestk, pocztkowo jasnoczerwone, po dojrzeniu ciemnoczerwone, winiowe, szkaratne, jadalne smaczne. D r e w n o rwnosoiste, cikie, bardzo twarde, doskonae do toczenia „Sy” dereniowy ma twardo elaza (Wodzicki 1818). W y s t .: od rod. Francji do Krymu pd. Czechy i Sowacja, Ukraina, Pw. Bakaski, Kaukaz i Turcja (Anatolia). U p r .: cakowicie wytrzymay na mrozy; wymagania glebowe przecitne, ale lubi gleby wapienne, yzne, prchnicze, gbokie i przepuszczalne; znosi ocienienie, ale wtedy sabo kwitnie i owocuje. Bardzo wytrzymay na susz i dobrze ronie w warunkach miejskich. City na wiosn „pacze”. Z a s t .: od wiekw dere znany jest jako wymienity krzew owocowy, ale take moe by stosowany na szpalery, formowane ywopoty i w zadrzewieniach krajobrazowych, szczeglnie w pd.-wsch Polsce. W a r t o
w i e d z i e : z przejrzaych owocw, zebranych z „ziemi” (opadaj stopniowo), otrzymuje si wymienite nalewki (dereniwka), wina i konfitury za zakiszone, czciowo dojrzae (!) s smaczn namiastk oliwek. Dla celw konsumpcyjnych bardziej wartociowe s odmiany wielkoowocowe, m.in. 'Macrocarpa'. Pszczelarze doceniaj warto derenia ze wzgldu na wczesny poytek na przedwioniu (kwitnie po leszczynie dajc wartociowy nektar, i pyek). W medycynie ludowej owoce, zawierajce znaczne iloci witaminy C, stosowane byy jako rodek przeciw szkorbutowi. Dere jadalny jest take cennym gatunkiem do zwikszenia rnorodnoci upraw lenych. P o c h .: nn - <1928 r.; wojsawicki okaz w 2000 r. mia 4 m wysokoci i koron o rednicy 340 cm.