Spis panoram   Mapa panoram   Wykaz ro¶lin   Spis znaków i skrótów
fot.140  PL Rchr.
86 pan.:1b  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  17  18
             19  21a  22  23  24  26
kwatera: IA, IIIB, IIIE, IIIF, IVA-E, V, VIAB, VIIB, X, XIB, XIIA-B, XIIIXVI;
004429 2n = 24
Taxus baccata L. 1753
syn.: Taxus baccata var. caucasica Fomin, Taxus baccata ssp. eubaccata Pilg., Taxus baccifera Theophr. ex
Bubani, Taxus communis J.Nelson 1866, Taxus lugubris Salisb., Taxus nucifera Wall.
Cis pospolity, syn.: Cis jagodowy
D r z e w o lub k r z e w do 15 m wysokoci, wyj±tkowo d³ugowieczne, ronie bardzo powoli. Korona u m³odych drzew stoækowata, ciemnozielona, zwarta, u starszych szerokokulista, miotlasta z wieloma wierzcho³kami. I g ³ y 2 - 3(4) cm × 1,5 - 3 mm wielosezonowe, p³askie, proste lub nieco szablaste i wysklepione, z wierzchu zielone, b³yszcz±ce, spodem janiejsze, na szczycie zaostrzone i u³oæone p³asko w dwa rzźdy po obu stronach pźdu. K w i a t y w III - V, mźskie z³oæone z licznych prźcików w k±tach igie³ na spodniej stronie pźdów; æeńskie ma³o widoczne. N a s i o n a zmienne, w czerwonej osnówce chźtnie zjadanej przez ptaki, m.in.: kosa, drozda, kwiczo³a, paszkota, jemio³uszkź, kowalika. D r e w n o twardzielowe bez przewodów æywicznych, czerwonawe lub br±zowe z jasnym bielem, w±skos³oiste, bardzo twarde i trwa³e, elastyczne, dobrze siź poleruje, w wodzie przybiera zabarwienie fioletowop±sowe; dawniej stosowane do wyrobu ³uków, kusz, grotów strza³, intarsji, oklein meblowych, nóg mebli. W y s t .: r. i zach. Europa, Azja Mn., Algieria, p³n. Iran gatunek rozproszony; w zach., p³n. i p³d. czź¶ci Polski osi±ga wschodni± granicź swego zasiźgu. U p r .: mroz. ( - 29 °C), ale w czasie surowych zim w róænym stopniu przemarza i powoli regeneruje. Lubi gleby przeciźtne, najlepiej g³źbokie, wieæe, bogate w CaCO3, ¼le ronie na suchych i podmok³ych. Tolerancyjny w stosunku do wiat³a, ale jest najbardziej cienioznonym drzewem wród iglastych. Najlepiej ronie w rejonach o duæej wilgotnoci powietrza i czźstych opadach. Odporny na skaæenia i klimat miejski. Dobrze znosi przesadzanie z bry³± ziemi, nawet w starszym wieku, dziźki gźstemu i bogato rozga³źzionemu systemowi korzeniowemu. Z a s t .: wyj±tkowo dobrze znosi ciźcie (od wczesnej wiosny do chwili rozwijania p±czków w lecie), silnie siź zagźszcza i jest niezast±pionym na formowane æywop³oty i róæne bry³y geometryczne. Jest cennym gatunkiem zalecanym do zadrzewień krajobrazowych oraz do wzbogacenia róænorodnoci gatunkowej upraw lenych. O k a z y najwiźksze w Polsce: Henryków Lubański, gm. Lubań 13/512/1258 (!) najstarsze drzewo w Polsce licz±ce oko³o 1250 lat, Bystrzyca, gm. Wleń 13/384/790, Henryków, gm. Ziźbice 11/316/728, Harbutowice, gm. Su³kowice (cis Raciborskiego) 15/282/667 i w okolicach Wroc³awia: Przerzeczyn Zdrój, gm. Niemcza 12/265; 11/231, Miros³awiczki, gm. Sobótka 12/257; 14/195, Ciele, gm. Olenica 10/200 + 9/160. Sporód 20 rezerwatów cisa obejmuj±cych 419 ha powierzchni, najwiźkszy znajduje siź w Borach Tucholskich 80,9 ha powierzchni i oko³o 3500 drzew. W a r t o  w i e d z i e ę : wielka uæyteczno¶ę drewna cisowego i lźk przed jego truj±cymi w³aciwociami by³y przyczyn± wycinania cisów w naszych lasach. Pierwszy zakaz ich niszczenia wyda³ król W³adys³aw Jagie³³o w statucie warckim (1420 - 1423 r.), w którym czytamy: „Jeliby kto, wszed³szy w las, drzewa, które znajduj± siź byę wielkiej ceny, jako cis albo im podobne, podr±ba³, tedy moæe byę przez pana albo dziedzica pojman, a na rźkojmstwo tym, którzy on prosię bźd±, ma byę dan”. Jego królewska mo¶ę wyda³ ten dekret nie z umi³owania do drzew, ale dlatego, æe drewno cisowe by³o mu potrzebne do wyrobu kusz, ³uków i innych narzździ wojennych. Bez wzglźdu na przyczyny jego decyzji jest to pierwsza w naszych dziejach ustawa o gatunkowej ochronie przyrody. C i e k a w o s t k i : w³aciwoci truj±ce uczyni³y cis symbolem mierci i wymieniany bywa³ wród drzew wiata podziemnego. S³owianie posypywali igliwiem cisa izby, gdzie przebywa³ zmar³y, i drogź za konduktem pogrzebowym, aby siź zabezpieczyę przed powrotem ducha osoby zmar³ej. Napar z igie³ cisa, odpowiednio dawkowany przez „babki znaj±ce, by³ radykalnym rodkiem na poronienia p³odu, a wywar z drewna i kory uchodzi³ za jedyny skuteczny lek przeciw wciekli¼nie. Jelenie i sarny chźtnie zgryzaj± ga³±zki, ale dla koni s± one silnie toksyczne. P o c h .: prawdopodobnie stanowisko naturalne - <1928 r. (pomiar w 2000 r. kw.: IIIE 13/140, V 7/110+80+70+78 i 220 cm obwodu przy gruncie, X korona 17 m red.).