Strona główna

rodzina Ericaceae - Wrzosowate
Rhododendron L. 1753
c syn.: rododendron, polanka (= azalia), różaniec (= różanecznik)
Według obecnej klasyfikacji botanicznej do rodzaju należy 708 gatunków (D. Chamberlain i inni 1996) występuj±cych głównie na półkuli płn., od strefy arktycznej do gór tropików, na południu po Malezję i Australię (1 gatunek tylko na Półwyspie York). W Polsce rosn± w naturze dwa gatunki różanecznik żółty (R. luteum Sweet 1830) i bagno zwyczajne (R. tomentosum (Stokes) Harmaja var. tomentosum 1990). Uprawiane s± 164 taksony „botaniczne” oraz ponad 700 odmian ogrodowych. W kolekcji rolin z rodzaju Rhododendron w Arboretum w Wojsławicach znajduj± się obecnie 447 taksony, z czego 117 to gatunki. Pozostałe taksony to odmiany uprawne (330 = 100%) i reprezentuj± grupy: Catawbiense - 29%, Azalie Knap Hill-Exbury - 9%, Yakushimanum - 7%, Azalie Mollis 5%, Ponticum - 5% oraz przedstawiciele 30 innych grup - 45%. Taksony „botaniczne” (117 = 100%) reprezentuj±: podsekcja Triflora 10%, Pontica 10%, Fortunea - 8%, sekcja Pentanthera - 8%, i po 6% sekcja Tsutsusi, podsekcja Lapponica, Taliensia, natomiast przedstawiciele 27 innych sekcji lub podsekcji - 46%. Roliny z tej rodziny s± to krzewinki, krzewy i drzewa o p±czkach zróżnicowanych na wegetatywne i kwiatowe. Licie maj± sezonowe, dwusezonowe lub wielosezonowe różnej wielkoci, od kilku mm, np. w podsekcji Lapponica, do 70 cm u Rhododendron sinogrande, zwykle całobrzegie, nagie lub pokryte włoskami, z gruczołkami, tarczkami lub bez nich. Kwiaty s± zwykle 5-krotne, zrosłopłatkowe lub z głęboko wcięt± koron±, owadopylne (głównie zapylane przez trzmiele) lub samopylne. Korona od 1 do 15 cm rednicy, różnej barwy i kształtu dzwonkowata, lejkowata, rurkowata lub talerzykowata, szybko opada po przekwitnięciu. Kwiaty występuj± rzadko pojedynczo, np. u Rhododendron forrestii, zwykle s± zebrane w szczytowych wielokwiatowych baldachogronach, np. u Rhododendron occidentale do 54 kwiatów. Owocem jest zdrewniała torebka pękaj±ca wzdłuż ¶cian pomiędzy komorami, z licznymi drobnymi nasionami.
S y s t e m a t y k a  rodzaju Rhododendron (podział rodzaju na niższe jednostki taksonomiczne przyjęto za : DC. Chamberlain i inni 1996r.)

rodzaj RhododendronL
  • podrodzaj Azaleastrum Planch 1854
    • sekcja Azaleastrum (Planch)Maxim 1870
    • sekcja Choniastrum Franch 1886

  • podrodzaj Choniastrum Franch 1886
  • podrodzaj Hymenanthes (Blue)K.Koch 1872
    • sekcja Ponticym G.Don 1984
      • podsekcja: Arborea Sleumer 1949, Argyrophylla Sleumer 1949,
        Auriculata Hutch. Falconera Sleumer 1949, Fortunea Sleumer 1949,
        Fulgensia D.F.Chamb 1979, Fulva Sleumer 1949,Glischra (Tagg) D.F.Chamb 1979,
        Grandia Sleumer 1949, Griersoniana Davidian ex. D.F.Chamb 1979,  Irrorata
        Sleumer 1949, Lanata Hook f. Maculifera Sleumer 1949, Nerriflora Sleumer 1949,
        Parishia Sleumer 1949, Pontica Sleumer 1949, Selensia Hayata 1913,  Taliensia
        Sleumer 1949, Thomsonia Sleumer 1949, Venatora D.F.Chamb 1979, Williamsiana
         Balf f. 1916.
  • podrodzaj Mumeazalea (Sleumer) W.R.Philipson & M.N.Philipson 1982
  • podrodzaj Pentanthera (G.Don) Pojark 1952
    • sekcja Pentanthera G.Don 1834
    • sekcja Rhodora (L) G.Don 1834
    • sekcja Sciadorhodion Rehder & Wilson 1921
    • sekcja Viscidula Matsum & Nakai 1916
  • podrodzaj Rhododendron
    • sekcja Pogonanthum Aitch.& Hemsl. 1880
    • sekcja Rhododendron
      • podsekcja: Afghanica Cullen, Baileya Davidian, Boothia (Hutch)Sleumer 1949,
        Camelliiflora (Hutch) Sleumer 1949, Campylogyna (Hutch) Sleumer 1949,
        Caroliniana (Hutch) Sleumer 1949, Cinnabarina (Hutch) Sleumer 1949, Edgeworthia
        (Hutch) Sleumer 1949, Fragariflora Cullen 1978, Genestieriana (Cowan & Davidian)
        Sleumer, Glauca (Hutch.) Sleumer 1949, Heliolepida (Hutch.) Sleumer 1949,
        Lapponica (A.Gray) Duncan & Pullen 1962, Ledum (L.) K.A. Kron & W.S. Judd 1990,
        Lepidota (Hutch.) Sleumer 1949, Maddenia (Hutch.) Sleumer 1949, Micrantha (Hutch.)
        Sleumer 1949, Monatha Cullen 1978, Moupinesia Sleumer 1949, Rhodorasta (Maxim)
        Cullen 1978, Saluenensia (Hutch.) Sleumer 1949, Scabrifolia (Hutch.) Cullen 1978,
        Tephropepla (Cowan & Davidian) Sleumer 1949, Trichoclada (Balf.f.) Cullen 1978,
        Triflora (Hutch.) Sleumer 1949, Uniflora (Cowan & Davidian) Sleumer 1949, Virgata
        (Hutch.) Cullen 1978
    • sekcja Vireya (Blume) Copel. f. 1929
      • podsekcja: Albovireya Sleumer 1949, Malayovirea Sleumer 1949, Phaeovireya
        Sleumer 1949, Pseudovireya (Clarke) Sleumer 1949, Siphonovireya Sleumer 1960,
        Selenovireya Copel. f. 1929, Vireya Copel. f. 1929
  • podrodzaj Therorhodion (Maxim) A.Gray 1878
  • podrodzaj Tsutsusi (Sweet) Pojark.1952
    • sekcja Brachycalyx Sweet 1831
    • sekcja Tsutsusi Sweet 1833
 

Dla odmian uprawnych przyjęto podział na grupy stosowany w szkółkach „Firma C. Esveld w Boskoop” (http://www.esveld.nl/catdu.htm; D.M. van Gelderen, J.R.P. van Hoey Smith, 1992) i nieznacznie go zmodyfikowano przez dodanie grupy 28f, 28g, 28h, 29f, 31a, 31b oraz zmianę nazwy gr. 28c z Pontica na Lutea i gr. 24a Dauricum/Carolinianum na Dauricum. Podział ten uznano za najpraktyczniejszy dla ogrodnictwa i spójny z podziałem systematycznym.

Grupy:

1a Ponticum - mieszańce R. ponticum
1b Caucasicum - mieszańce R. caucasicum
1c Smirnowii - mieszańce R. smirnowii
2a Catawbiense - mieszańce R. catawbiense
2b Maximum - mieszańce R. maximum
3a Yakushimanum - mieszańce
  R. degronianum ssp. yakushimanum
  i R.degronianum ssp. yakushimanum
  var.Yakushimanum (syn.R. yakushimanum)
3b Degronianum (Metternichii) - mieszańce R. degronianum ssp.heptamerum
  var.(syn. R.metternichii)
3c Makinoi - mieszańce R. makinoi
4a Arboreum - mieszańce R. arboreum
5a Insigne - mieszańce R. insigne
6a Facetum - mieszańce R. facetum (syn. R.criogynum)
6b Elliottii - mieszańce R. elliottii
6c Strigillosum - mieszańce R. strigillosum
7a Griersonianum - mieszańce R. griersonianum
8a Griffithianum - mieszańce R. griffithianum
8b Orbiculare - mieszańce R. orbiculare
9a Fortunei - mieszańce R. fortunei
9b Fortunei-Discolor - mieszańce R. fortunei ssp. discolor (syn. R. discolor)
9c Decorum - mieszańce R. decorum
10a Campylocarpum - mieszańce R. campylocarpum
11a Wardii - mieszańce R. wardii
12a Thomsonii - mieszańce R. thomsonii
12b Viscidifolium - mieszańce R. viscidifolium
13a Williamsianum - mieszańce R. williamsianum
14a Neriflorum - mieszańce R. neriflorum
14b Haemathodes - mieszańce R. haemathodes
14c Sanguineum - mieszańce R. sanguineum
15a Dichroanthum - mieszańce R. dichroanthum
16a Forrestii (Repens) - mieszańce R. forrestii ssp. forrestii (syn. R. repens)
17a Talensia - mieszańce taksonów z podsekcji Taliensia
17b Campanulata - mieszańce taksonów z podsekcji Campanulata
17c Fulgensia - mieszańce taksonów z podsekcji Fulgensia
17d Maculifera - mieszańce taksonów z podsekcji Maculifera
17e Glischra - mieszańce taksonów z podsekcji Glischra
18a Barbata - mieszańce taksonów z podsekcji Barbata
18b Calophytum/Sutchuenense - mieszańce R. calophytum i R. sutchuenense
18c Auriculatum - mieszańce R. auriculatum
18d Grandia - mieszańce taksonów z podsekcji Grandia
18e Falconera - mieszańce taksonów z podsekcji Falconera
19 Elepidote - inne mieszańce taksonów z Elepidote - różaneczniki drobnokwiatowe,
  długolistne beztarczkowe
20 Lepidote I - inne mieszańce taksonów z Lepidote - różaneczniki długolistne
  tarczkowe i drobnokwiatowe
21 Lepidote II - inne mieszańce taksonów z Lepidote - różaneczniki drobnolistne,
  tarczkowe i drobnokwiatowe
22a Cinnabarinum - mieszańce R. cinnabarinum
23a Racemosum - mieszańce R. racemosum
24a Dauricum - mieszańce R. dauricum i R. minus var. minus (syn. R. carolinianum)
25a Keiskei - mieszańce R. keiskei
26 Inne - mieszańce taksonów, których nie można umiecić w grupach od 1 do 25
27 Azaleodendron - mieszańce różaneczników z azaliami (licie sezonowe lub dwusezonowe
  z wył±czeniem R. dauricum
28a Azalie Mollis - mieszańce R. molle ssp. molle (syn. Azalea mollis
28b Azalie Knap Hill-Exbury - nazwa historyczna
28c Azalie Lutea (Pontica) - mieszańce R. luteum (syn. R. ponticum ) azalie z Genth
28d Azalie Rustica - nazwa historyczna
28e Azalie Viscosum/Occidentale - mieszańce R. viscosum i R. occidentale
28f Azalie Rhodora - mieszańce taksonów z sekcji Rhodora (R. canadense i R. vaseyi)
28g Azalie Sciadorhodon - mieszańce taksonów z sekcji Sciadorhodon
28h Azalie Viscidula - mieszańce taksonów z sekcji Viscidula
29a Azalie Kiusianum - mieszańce R. kiusianum
29b Azalie Kurume - nazwa historyczna
29c Azalie Japońskie (Wielkokwiatowe) - nazwa historyczna, mieszańce R. kaempferi i inne
29d Azalie Nakaharai - mieszańce R. nakaharai
29e Azalie Satsuki - nazwa historyczna
29f Azalie Tsutsusi - mieszańce taksonów z sekcji Tsutsusi z wył±czeniem R. kaempferi,
  R. kiusianum i R. nakaharai
30 Azalie inne - mieszańce taksonów, których nie można umiecić w grupach od 28 do 29
31a Groenlandicum - mieszańce R. groenlandicum (syn. Ledum groenlandicum)
31b Tomentosum - mieszańce R. tomentosum var. tomentosum (syn. Ledum palustre
  i R. tomentosum var. subarcticum (syn. Ledum palustre var. decumbens)
Uprawa: Różaneczniki s± trudne w uprawie. Rosn± w warunkach naturalnych w regionach o bardzo wysokich opadach rocznych, przekraczaj±cych dwukrotnie ilo¶ć opadów w Polsce, st±d konieczno¶ć zapewnienia im częstego podlewania i zraszania, ale nie zalania podłoża. Różaneczniki o liciach wielosezonowych wymagaj± także intensywnego nawodnienia tuż przed zim± (!). Ich duże zapotrzebowanie na wodę wynika st±d, że maj± płytki system korzeniowy, zbudowany z cienkich i licznych korzeni przerastaj±cych niewielk± objęto¶ć gleby, co uniemożliwia rolinom czerpanie wody z głębszych warstw gleby. Woda do podlewania powinna być bardzo miękka, nie zawierać zwi±zków wapnia (04° n wg niemieckich jednostek twardoci wody; 1 milival = 2,8°n). Roliny z rodzaju Rhododendron wymagaj± stanowisk cienistych lub półcienistych; najlepiej rosn± pod okapem drzew o głębokim systemie korzeniowym i bez odroli. Różaneczniki i azalie o liciach dwusezonowych wymagaj± miejsc zacisznych i ciepłych, osłoniętych zarówno od mroĽnego zimowego wiatru (!), jak i letniego suchego i gor±cego. Wymagania azalii o liciach sezonowych i niektórych drobnolistnych różaneczników karłowych s± mniejsze i dobrze rosn± także na stanowiskach słonecznych. Różaneczniki i azalie wymagaj± gleb kwanych o pH 4,0 - 6,0 (!), próchniczych, przepuszczalnych i umiarkowanie stale wilgotnych. Nieodpowiednie s± gleby bardzo ciężkie, zbite i mokre. Przed sadzeniem rolin należy glebę ogrodow± wymieszać z torfem kwanym (torf wysoki) oraz dodatkowo z igliwiem sosnowym, wierkowym lub (i) przekompostowan± kor± drzew iglastych, li¶ćmi dębowymi, dobrze rozłożonym obornikiem bydlęcym lub przekompostowanymi trocinami z dodatkiem nawozów azotowych. Głęboko¶ć warstwy podłoża, w które sadzimy różaneczniki (także inne roliny z rodziny wrzosowatych, takie jak: kalmia, pieris, enkiant), powinna wynosić 40 - 60 cm. Należy je przygotować kilka miesięcy przed posadzeniem rolin, a gdy już osi±dzie, powinno być miękkie i uginać się pod butami. W tak przygotowane podłoże możemy posadzić krzewy, najlepiej w okresie od połowy marca do maja lub od pocz±tku wrzenia do połowy paĽdziernika (nie póĽn± jesieni±). Zaleca się sadzić je w dużych grupach (nie pojedynczo), Przed sadzeniem należy cał± bryłę korzeniow± zanurzyć do naczynia z wod± na tak długo, aż z podłoża przestan± się wydobywać bańki powietrza. Ze względu na bardzo delikatny i płytki system korzeniowy po posadzeniu nie wolno gleby wokół nich udeptywać butami, a jedynie lekko docisn±ć i obficie podlać. Wskazane jest systematyczne zraszanie całych krzewów. U rolin z duż± liczb± p±ków kwiatowych należy czę¶ć z nich wyłamać pozostawiaj±c sobie 1 - 3 do oceny. Gleby wokół rolin nie należy przekopywać ani odchwaszczać za pomoc± motyczki (chwasty należy usuwać ręcznie). Konieczne jest systematyczne, najlepiej przed zim±, coroczne ciółkowanie powierzchni wokół rolin, które chroni system korzeniowy przed wysuszeniem, przemarznięciem i przegrzaniem. Do tego celu możemy używać przekompostowan± korę sosnow± i (lub) przefermentowany obornik bydlęcy, ciółkę len±, torf kwany, słomę, wióry drzewne, sieczkę, licie dębowe lub bukowe. Po przekwitnięciu zaleca się usun±ć (wyłamać) wszystkie torebki nasienne przed ich dojrzeniem.


Nawożenie: na zwilżone podłoże można stosować fizjologicznie kwane nawozy mineralne (siarczan amonowy 20%, siarczan potasowy 50% lub superfosfat 18%), specjalne nawozy do różaneczników, ciółkować glebę starym obornikiem bydlęcym, wińskim lub końskim (nie ptasim) i przykryć j± kor±, podlewać rozcieńczon± gnojówk± bydlęc± (nie gnojowic±). Ostatnie nawożenie powinnimy wykonać do końca czerwca. Niepowodzenia w uprawie spowodowane s± głównie zbyt wysokim pH gleby, za rzadkim podlewaniem i zraszaniem rolin oraz nieodpowiednim doborem gatunków i odmian do naszych warunków klimatycznych.


Wytrzymało¶ć różaneczników na niskie temperatury jest różna u poszczególnych gatunków i odmian. Taksony o mrozoodpornoci: do < 15° C i 18 °C nie nadaj± się do szerszej uprawy w Polsce i mog± być sadzone jedynie w kolekcjach specjalistycznych, w najcieplejszych rejonach Polski Zachodniej (I *), na dobrze wybranych stanowiskach i starannie okrywane oraz dodatkowo ciółkowane przed zim±,

do - 20,5 °C mog± być uprawiane w najcieplejszych rejonach w I strefie, na dobrych stanowiskach i bardzo starannie okrywane oraz dodatkowo ciółkowane przed zim±,

do - 23 °C mog± być uprawiane w I strefie, pod warunkiem okrywania rolin i dodatkowego ciółkowania przed zim±, oraz w Polsce ¦rodkowej (II) z zaleceniami jak dla - 20,5 °C oraz w Polsce Południowo-Wschodniej (IV) z zaleceniami jak dla - 18 °C,

do - 26 °C mog± być uprawiane w I, II, IV strefie, pod warunkiem dodatkowego ciółkowania przed zim±, w górach (V) z zaleceniem okrywania i ciółkowania oraz w Polsce Północno- Wschodniej (III) z zaleceniami jak dla - 18 °C,

do - 29 °C mog± być uprawiane w I, II, IV oraz III i V strefie pod warunkiem dodatkowego ciółkowania przed zim±,

>- 29 °C mog± być uprawiane w całej Polsce.

* Za: T. Bojarczuk, W. Bugała i H. Chylarecki 1980 r., którzy dla drzew i krzewów uprawianych w Polsce, wyodrębnili pięć stref klimatycznych, dziel±c Polskę na rejony: I - zachodni, II - przejciowy, III - wschodni, IV - podgórski, V - górski.


Najważniejsze choroby różaneczników:
Chloroza żelazowa choroba fizjologiczna zwi±zana z niewłaciwym podłożem, o zbyt wysokim pH, które powoduje zahamowanie pobierania żelaza z podłoża. Objawy: młode, póĽniej i starsze licie żółkn±, nerwy pozostaj± zielone. Z czasem mog± pojawiać się br±zowe, nekrotyczne plamy na liciach i rolina stopniowo obumiera. Leczenie doraĽne opryskiwanie 0,51% roztworem siarczanu żelazowego najlepiej w postaci chelatu, np. Forte lub FeDP 7, nawożenie doglebowe siarczanem żelazowym (150 - 300 g/ 100m2). Najwłaciwszym sposobem jest stworzenie rolinom optymalnych warunków glebowych poprzez wymianę podłoża.
Chloroza magnezowa choroba nieinfekcyjna, spowodowana niedoborem magnezu w glebie. Objawy: czerwonopurpurowe plamy na dolnej stronie licia, brzegi licia brunatniej± i zwijaj± się do wewn±trz, nerwy czerwieniej±, licie opadaj±. Leczenie opryskiwanie 1% roztworem uwodnionego siarczanu magnezowego kilkakrotnie przez 4 - 5 tygodni, doglebowe nawożenie siarczanem magnezu 12 kg/ 100m2.
Fytoftoroza najgroĽniejsza choroba grzybowa, szybko atakuj±ca krzewy osłabione, powodowana m.in. przez Phytopthora cactorum. Objawy: pocz±tkowo pojedyncze pędy i licie więdn±, następnie pędy br±zowiej± i zamieraj±. Towarzyszy temu charakterystyczne rurkowate zwijanie się lici wzdłuż nerwu głównego, zgnilizna korzeni i podstawy pędu. Leczenie we wczesnej fazie, kiedy zaatakowane s± 1 - 3 pędy, należy krzew jak najszybciej podlewać 2-krotnie systemicznym rodkiem grzybobójczym, np.: Acrobat, Aliette, Biosept, Bravo, Fongarid, Previcur, Trisep itp. Porażone całkowicie roliny należy wykopać z brył± korzeniow± i spalić (!).
Szara ple¶ń powszechnie występuj±ca choroba grzybowa, szczególnie w mokre lata, której Ľródłem jest Botrytis cinerea. Objawy: szary, gęsty nalot grzybni na porażonych czę¶ciach, na pędach i p±kach kwiatowych pojawiaj± się br±zowe plamy, szybko powiększaj±ce się, powoduj±c zamieranie pojedynczych pędów, a niekiedy całych rolin. Leczenie 2-3 krotne opryskiwanie stosuj±c np.: Euparen, Rovral, Sumilex, Teldor lub Topsin.
Zgnilizna korzeni i podstawy pędu groĽna choroba powodowana przez grzyb Cylindrocladium scoparium, który atakuje korzenie, a zgnilizna rozszerza się po nasadę pędu. Objawy: nagle więdnie czę¶ć pędów (!), zmienia się zabarwienie lici, następnie wierzchołki pędów br±zowiej± i zwieszaj± się. Leczenie zaatakowane pędy należy wyci±ć i spalić, a wszystkie roliny, w zależnoci od natężenia choroby, opryskiwać co najmniej 2-krotnie stosuj±c Sarfun, Topsin, Sportak lub Rovral. W przypadku, gdy więcej niż połowa pędów chora, należy usun±ć i spalić porażone roliny.
Rurkowato zwinięte li¶cie reakcja roliny nie chorobowa, lecz fizjologiczna. Przy mrozach poniżej - 5° C, silnym suchym wietrze, jak i przy niedoborach wody w glebie, licie taksonów zawsze zielonych zwieszaj± się i zwijaj± w rurkę wzdłuż nerwu rodkowego. Uwaga może to być także pierwsze stadium fytoftorozy, której objawy w pocz±tkowej fazie s± zbliżone. Pomoc doraĽna stosować osłony od wiatru i bezporedniego promieniowania słonecznego, podlewać i zraszać aż do skutku, ale tylko w okresach bezmroĽnych, ograniczyć parowanie gleby poprzez jej ciółkowanie lub w ostatecznoci zmienić stanowisko roliny na korzystniejsze.


Szkodniki:

M±czlik różanecznikowy pluskwiak, którego larwy i osobniki dorosłe żeruj± na dolnej stronie lici. Objawy: mozaikowate odbarwienia na górnej powierzchni licia, rosa miodowa, na której rozwijaj± się czarne grzyby sadzakowe powoduj±ce ograniczenie asymilacji i obniżaj±ce dekoracyjno¶ć krzewów. Leczenie opryskiwać larwy 2-krotnie preparatem Applaud lub Admiral, osobniki dorosłe np. Lannate.

Opuchlak truskawkowiec chrz±szcz odżywiaj±cy się nadziemnymi czę¶ciami rolin, powoduje charakterystyczne zatokowe wygryzienia na liciach. Jego larwy żeruj± w glebie podgryzaj±c korzenie, a niekiedy niszcz± całkowicie tkanki szyjki korzeniowej, co w konsekwencji doprowadza do zamierania całych rolin. Leczenie najlepiej zastosować preparat biologiczny w maju, np. Larvan lub chemiczny, np. Pyrinex (larwy), Basudin (chrz±szcze); zwalczanie bardzo trudne, należy udać się do specjalisty.

Przewietlik borówkowiec pluskwiak, którego larwy i osobniki dorosłe żeruj± gromadnie do końca lipca, na dolnej stronie lici, wysysaj±c zawarto¶ć komórek. Objawy: pocz±tkowo pojawiaj± się żółtobiałe cętki na górnej stronie licia, na spodniej rdzawe. Przy silnym zaatakowaniu licie odbarwiaj± się, brunatniej± i zasychaj±. Leczenie w okresie wylęgania się larw opryskiwnie preparatem, np. Sumi-alpha lub Apha-combi.

W a r t o  w i e d z i e ć : : wszystkie różaneczniki s± rolinami truj±cymi. Ich kwiaty, nektar (miód !), licie, często gał±zki i drewno zawieraj± truciznę wielowodorowy dwuterpen andromedotoksynę (syn. rhododendrin, rodotoksyna, acetyloandromedol). Jej działanie podobne jest do akonityny, weratryny i protowertyny obniża cinienie krwi, działa na orodkowy układ nerwowy i wywołuje zamroczenie wiadomoci, drgawki, ciężkie uszkodzenie układu oddechowego, parastezję i wzmożone wydzielanie gruczołów, jak przy akonitynie, ale nie powoduje rozszerzenia Ľrenic (!), silny rzadkoskurcz, zgon na skutek porażenia oddechu przy zachowanej do końca czynnoci serca.
Objawy zatrucia: po zjedzeniu roliny palenie w jamie ustnej i gardle, linotok, nudnoci i wymioty, biegunka, silne poty, trudnoci w połykaniu i mówieniu, ospało¶ć, bóle i zawroty głowy, słabe tętno, spadek cinienia, duszno¶ć, drgawki, na skórze uczucie kłucia, porażenie oddechu. Rokowanie poważne i niepewne, notowano występowanie nagłej niewydolnoci kr±żenia. Znane s± już od starożytnoci ciężkie zatrucia zbiorowe miodem tzw. pontyjskim pochodz±cym z R. luteum (patrz także opis R. luteum) oraz zatrucia dzieci, które zjadły bardzo atrakcyjne i smaczne kwiaty (!).
Zastosowanie: różaneczniki i azalie s± rolinami bardzo plastycznymi ze względu na wielkie zróżnicowanie wysokoci, różnorodno¶ć barw i kształtów kwiatów oraz wielkoci, faktury i barwy lici. Szybko rosn±ce, wysokie krzewy różaneczników i azalii, sadzone pod okapem przerzedzonego lasu sosnowego (tylko ten jest najlepszy), mog± wzbogacić lasy o charakterze parkowym. Krzewy te s± też idealnymi rolinami do stosowania w parkach i zieleńcach miejskich, gdzie najkorzystniej prezentuj± się na obrzeżach stawów, polan, alei lub jako dominuj±cy element na otwartych przestrzeniach. Należy je wtedy sadzić jak na naturalnych stanowiskach, tzn. w zwartych grupach co najmniej po kilka sztuk razem. W wyj±tkowo sprzyjaj±cych warunkach klimatycznych i glebowych pewne odmiany nadaj± się na lekko formowane żywopłoty. Niskie, płoż±ce, poduszkowe krzewy znajduj± zastosowanie w ogrodach skalnych, japońskich, czy na wrzosowiskach. Do małych przydomowych ogrodów i działek rekreacyjnych, godne s± zalecenia nowe odmiany z grup: Yakushimanum, Forrestii, Lepidote II, Kurume, Kiusianum czy Knap Hill-Exbury. Nadaj± się one także do sadzenia na grobach. Czę¶ć najodporniejszych, karłowych, drobnolistnych odmian może być z powodzeniem stosowana jako niskie dywanowe roliny okrywowe na skarpy o wystawie północnej, wschodniej lub zachodniej. Jeli warunki klimatyczne lub glebowe nie pozwalaj± na uprawę różaneczników i azalii w gruncie, można posadzić je w szerokich, dużych, ozdobnych pojemnikach. Już przed 100 laty w zimnych szklarniach i oranżeriach przyspieszano kwitnienie gatunków i odmian niedostatecznie lub nie mrozoodpornych, by ozdabiać nimi balkony, tarasy czy aleje ogrodowe. W pomieszczeniach, gdzie temperatura zim± nie przekraczała 10° C, przechowywano także różaneczniki o niezwykle dekoracyjnych młodych pędach i olbrzymich liciach, m.in. R. grande, R. sinogrande, R. giganteum czy R. macabeanum. Jeżeli tylko warunki pozwalaj± nam na tego typu uprawę, warto powrócić do tych zapomnianych gatunków.
Do góry